Als een van de eerste in Nederland zag Karin Spaink de privacyrisico’s van het internet

7 uren geleden 1

„Exit Spaink – mijn allerlaatste stukje”, schreef Karin Spaink boven het blogbericht dat ze vrijdag op haar eigen website publiceerde. „Als alles volgens plan is verlopen, ben ik vanochtend overleden – een dood waarvoor ik zelf heb gekozen, en die ik maandenlang heb besproken en voorbereid.”

Karin Spaink is deze vrijdag inderdaad overleden. Dat gebeurde thuis in Amsterdam, ze koos voor euthanasie, ze werd 68 jaar oud. Spaink maakte sinds de jaren negentig naam als journalist, columnist voor Het Parool, publicist en techexpert. Ze schreef over gezondheid (ook die van haarzelf), feminisme, lhbtiq+-rechten en politiek. Bovenal zag ze, als een van de eersten in Nederland, de risico’s van het internet in relatie tot privacy. De rechten van internetgebruikers stonden onder de druk, daartoe richtte ze in 1999 mede de digitale burgerrechtenbeweging Bits of Freedom op.

Spaink schreef boeken, onder meer over de populariteit van de Canta, het type brommobiel waarmee zijzelf rondreed. „Het enige hulpstuk voor gehandicapten waar gezonde mensen jaloers op zijn”, omschreef ze de Canta. In Het strafbare lichaam rekende ze af met de door haar gemunte term „de orenmaffia”; goed verkopende, invloedrijke „medische’ auteurs die oorzaak en verloop van elke ziekte toeschrijven aan factoren „tussen de oren”.

Het thema gezondheid hield Spaink (Amsterdam, 1957), noodgedwongen bezig. Eind jaren tachtig, ze deed een lerarenopleiding Engels en had sociologie gestudeerd, was Spaink computerprogrammeur bij vliegtuigbouwer Fokker en medewerker bij het wetenschappelijk bureau van GroenLinks-voorloper PSP. In die periode kreeg ze last van blinde vlekken, ze werd moe en duizelig. Het bleken de eerste symptomen van multiple sclerose, een ongeneeslijke, zich langzaam uitbreidende aandoening van het centrale zenuwstelsel. Later kreeg ze een hersenbloeding, borstkanker en een depressie.

„Ik ben niet ziek, het is mijn lichaam”, schreef Spaink. In 1992 lichtte ze dat toe in NRC. „De crux van ziek zijn is dat je merkt dat lichaam en geest niet meer één zijn. Bewegingen zijn geen automatisme meer, je moet je lichaam besturen – het vergt een wilshandeling. Daarin moet je leren berusten.”

‘Mijn Parooltje’

Wellicht het bekendst werd Spaink met de columns die ze dertig jaar lang publiceerde in Het Parool. „Mijn Parooltje schrijven”, noemde ze dat eens, ze was er vaak de hele week mee bezig. Ze waarschuwde haar lezers, onder meer voor de risico’s van algortimes en techbedrijven. „Veel datasporen worden aan mensen onttrokken zonder dat zij daar weet van hebben, laat staan greep op wat er mee gebeurt”, schreef ze bijvoorbeeld in 2019. Een organisatie had trots aangekondigd op basis van data concertzalen advies te geven welke bands te programmeren. Spaink: „Wie had, met zo’n algoritme in de hand, in ’s hemelsnaam ooit het prille Nirvana geboekt?”

Bij Bits of Freedom organiseerde Spaink de ‘Big Brother Awards’. In 2007 ontvingen bezoekers van die feestelijke prijsuitreiking „tot hun schrik” zelf de award, schrijft Bits of Freedom in een in memoriam. Dat was „een voorbeeld van Karins scherpte”. „Omdat mensen ook gewezen moesten worden op hun eigen verantwoordelijkheid. Wel kregen ze een glaasje cava om de pijn te verzachten.” Vorige week nog voegde Spaink zich bij een groep journalisten, techexperts en wetenschappers die naar de rechter stappen vanwege de voorgenomen overname van Solvinity door een Amerikaans bedrijf – en het risico dat Nederlandse persoonsgegevens in handen van de VS vallen.

Spaink stopte in 2022 met haar columns. „Boosheid heeft plaatsgemaakt voor bezorgdheid”, zei ze. „Over de politiek, over Oekraïne, over de kloof tussen arm en rijk. Het wordt allemaal steeds erger.” In haar laatste column gaf ze een laatste advies: „De pers, vrouwen, homoseksuelen, zwarte mensen – leer luisteren naar de kanariepietjes van de vrijheid. Want onze rechten sneuvelen altijd als eerste.”

In 2023 haalde haar lichaam Spaink „voor de zoveelste keer” in, „nu met een heftige ms-aanval – en ditmaal kwam het niet goed”, schrijft ze. Spaink ging verder achteruit. Ze stopte daarom bij Follow the Money, waar ze eindredacteur was. „In plaats van af te wachten wat ik nog meer moest inleveren, verkoos ik de dood”, schrijf Spaink. „Te vroeg sterven vind ik oprecht minder erg dan het vooruitzicht mijn zelfstandigheid te gaan verliezen. Dit was mijn allerlaatste project: mijn eigen dood organiseren”.

Haar laatste blogbericht besluit ze met een laatste advies. „Je mag altijd je eigen grenzen stellen, en daarnaar leven – of ervoor sterven.”

Haar website blijft nog tien jaar in de lucht. Bovenaan www.spaink.net staat: I write, therefore I am.