‘Calm down’ klinkt het na handgemeen bij omstreden Israël-symposium op de VU

Een symposium aan de Vrije Universiteit waar sprekers het Israëlisch narratief over de verschrikkingen in Gaza propageerden is donderdagochtend uitgelopen op een handgemeen. Een professor verbonden aan de in Den Haag gevestigde Israël-denktank Thinc sloeg van zich af toen hij door een VU-professor belemmerd werd om enkele actievoerders in de zaal vast te leggen.

Filmen was niet toegestaan tijdens het symposium, getiteld The Risks of Weaponizing International Law. Vrij vertaald: de risico’s van het inzetten van internationaal recht als wapen. Van de panelleden die donderdagochtend spraken op de Amsterdamse universiteit vertolkten drie van de vier het Israëlische standpunt dat van volkerenmoord op de inwoners van de Gazastrook geen sprake is. Veel genocide-experts kwalificeerden het optreden van Israël wel als zodanig.

Het Internationaal Gerechtshof, dat zich hier nog over moet uitspreken, werd ook onder vuur genomen als vooringenomen en anti-Israël. De Israëlische militair historicus Danny Orbach, één van de sprekers, noemde het zelfs „helemaal geen hof”. De Nederlandse advocaat Geert-Jan Knoops sprak ook, hij hield een verhaal over het juridisch raamwerk rond het vaststellen van genocide. „Het is wel degelijk een hof”, aldus Knoops. „Met professionele rechters.”

De sfeer was vooraf gespannen door aangekondigde acties, al was daar lange tijd weinig van te merken op de derde verdieping van het centrale VU-gebouw waar genodigden in een beveiligde vleugel samenkwamen. Er waren demonstraties aangekondigd, ook daar was binnen niets van te merken.

De bijeenkomst was op het laatst opengesteld voor VU-studenten en medewerkers, toen de lijst al nagenoeg vol was met genodigden. Volgens Jessica Roitman, initiatiefnemer en professor Joodse studies aan de VU, is dat uit veiligheidsoverwegingen „helaas” noodzaak. Joodse studenten en docenten, Israëlisch maar ook anderszins, voelen zich volgens een recent rapport van de Taskforce Antisemitismebestrijding geregeld bedreigd op universiteitscampussen.

Lees ook

Taskforce: hoger onderwijs moet beter opkomen voor Joodse studenten

Handgemeen

In de zaal liepen de gemoederen op tijdens de inbreng van militair analist Andrew Fox, een Britse veteraan die het optreden van het door het Israëlisch leger toegepaste geweld „verschrikkelijk” maar legitiem noemt. In de optiek van enkele pro-Palestijnse VU-medewerkers ging hij niet adequaat in op een vraag over dehumanisering van Palestijnen door Israël. „Hamas dehumaniseerde zichzelf”, zei Fox daarop. Hij noemde het terecht dat toenmalig Defensieminister Yoav Gallant had gezegd dat Israël vecht tegen „menselijke beesten”.

„Dat is geen antwoord”, riep een VU-docent in keffiyeh vanaf de derde rij. Het was de opmaat naar een handgemeen. „Shut up”, zei een breedgeschouderde bezoeker tegen de VU-docent, „of ik sleep je naar buiten.” Toen de VU-docent dit dreigement met stemverheffing aankaartte bij de moderator, pakte de aan Thinc-gelieerde professor op de eerste rij zijn telefoon, ogenschijnlijk om te filmen. Een VU-hoogleraar naast hem, die kort daarvoor was begonnen over dehumanisering, hield dat met zijn hand tegen. Daarop sloeg de man met de telefoon de VU-hoogleraar de bril van de neus.

„Calm down”, zei moderator Steven Zipperstein, ook verbonden aan Thinc. „We zijn allemaal volwassenen, we zijn serieuze professionals. Haal even diep adem allemaal.” De aan Thinc-gelieerde professor wilde geen commentaar geven op zijn uithaal. Na de koffiepauze zaten de betrokken professoren nog wel naast elkaar.

Complimenten

Knoops schetste het perspectief van „holistische interpretatie” bij de beoordeling van genocide, die momenteel voorligt in een zaak tegen Myanmar en mogelijk van invloed is op de zaak die Zuid-Afrika voor het Internationaal Gerechtshof tegen Israël voert. Na afloop had hij complimenten voor de vragen van de kritische VU-medewerkers, zoals die over dehumanisering in Israëlische retoriek.

Roitman erkende na afloop dat de bijdragen aan het symposium eenzijdig waren, maar noemt dit „begrijpelijk” na tientallen paneldiscussies op de VU waarin de ‘andere kant’ belicht werd. Volgens haar krijgt zij daarbij geen podium. „Binnen de academische context geldt dat sprekers worden uitgenodigd op basis van hun expertise; het is vervolgens aan het academisch debat om standpunten kritisch te wegen en te bevragen”, laat de VU weten in een reactie op vragen van NRC daarover.

Lees ook

Het ‘enige verantwoorde pad’ is het opschorten van alle universitaire banden met Israël, zeggen Nederlandse academici in een nieuw rapport

De VU faciliteerde het symposium. Knoops was uitgenodigd door Thinc, een organisatie die naar eigen zeggen „misbruik” van het internationaal humanitair recht aankaart in de juridische kwesties rond het Israëlisch-Palestijnse conflict. Volgens Roitman betekent dat niet dat de organisatie daarmee bij Thinc lag.

Een andere spreker was Anne Herzberg van de zelfbenoemde waakhond NGO Monitor. Net als Orbach kraakt zij de fundering voor veel claims over Israël die worden geuit door VN-kopstukken. Volgens de organisatie leunen die op rapporten van bijvoorbeeld Amnesty. „Vierhonderd pagina’s rotzooi”, noemde Herzberg het rapport waarmee Amnesty in 2024 tot de vaststelling van genocide kwam. NRC schreef onlangs over de verwevenheid van NGO Monitor met de Israëlische overheid, een artikel dat ze „belasterend” noemde nadat ze was gevraagd naar haar onafhankelijkheid.

Proefballon

Volgens Maurice Crul, hoogleraar sociologie, had dit symposium niet door mogen gaan. Hij demonstreerde vooraf met een aantal collega’s van de faculteit Sociale en Geesteswetenschappen. „Dit is een eerste proefballon bij een van de weinige universiteiten die internationale samenwerkingen met Israëlische universiteiten niet heeft stopgezet.”

Decaan Gregor Halff nam tot slot het woord. Hij was „hoopvol” maar, zei hij: „Ik eindig ook met diepe bezorgdheid”, waarbij hij het handgemeen benoemde. „We moeten blijven proberen, blijven oefenen op het voeren van dialoog zonder vormen van intimidatie en fysieke confrontatie. Dat is een verantwoordelijkheid die deze universiteit neemt.” Hij kon na afloop niet zeggen welke gevolgen zijn faculteit verbindt aan het incident.

Lees ook

Uit de hand gelopen debat laat zien hoe klem universiteiten zitten tussen pro-Palestina studenten en Israël