De Belastingdienst leverde gevoelige bestanden niet aan de parlementaire enquête naar het Toeslagenschandaal. Wat nu?

2 uren geleden 1

De Belastingdienst negeerde in 2022 meerdere interne oproepen om bestanden met relevante informatie te leveren aan de parlementaire enquêtecommissie Fraudebeleid en Dienstverlening, die werd gehouden naar aanleiding van het Toeslagenschandaal. Hierdoor bleven miljoenen bestanden met gevoelige informatie onterecht buiten het zicht van de enquêtecommissie, schrijft advieskantoor BDO in een onderzoeksrapport dat in juli met de Tweede Kamer is gedeeld. Of sprake was van opzet, is niet duidelijk.

Over de bevindingen van BDO is onrust ontstaan in de Kamer. Diverse fracties hebben kritische vragen gesteld; het kabinet wil nog deze week meer duidelijkheid geven. Verantwoordelijke staatssecretarissen Sandra Palmen (Toeslagen, partijloos) en Eelco Eerenberg (Financiën, D66) streven ernaar om vóór de eerste ministerraad van het nieuwe parlementaire jaar, aankomende vrijdag, met antwoorden te komen, zegt een woordvoerder van het ministerie van Financiën tegen NRC. Ook premier Rob Jetten (D66) zal op de kwestie reageren. Volgens de Rijksvoorlichtingsdienst is „nog niet zeker of dat deze week is of later”.

Dat vind ik natuurlijk ronduit ongelooflijk slecht

Het ministerie maakte in april de vondst van een datakluis bekend. De afgesloten digitale omgeving zou in 2019 door de Belastingdienst zijn gecreëerd om gevoelige informatie apart te zetten die niet voldeed aan de Algemene Wet Gegevensbescherming, schreven Palmen en Eerenberg toen. Het ging bijvoorbeeld om verouderde informatie van burgers, die nog gearchiveerd of vernietigd moest worden.

Volgens de bewindslieden had een eerste steekproef uitgewezen dat door de datakluis relevante informatie buiten beeld was gebleven voor de parlementaire enquête naar het Toeslagenschandaal. Het externe onderzoek door BDO moest uitwijzen hoe dat kon gebeuren en welke informatie het precies betrof.

Ruim negentien miljoen documenten

Het rapport uit juli bevestigt dat de Belastingdienst ruim 19,6 miljoen documenten in een aparte digitale omgeving had geplaatst, de datakluis. In het rapport schrijft BDO dat die „functioneerde als een afgeschermde omgeving waarin toegang tot bepaalde gegevens werd beperkt”. Belastingdienstmedewerkers konden wel informatie uit de kluis opvragen, maar dat gebeurde in de praktijk alleen „in specifieke gevallen en op verzoek”.

Nadat de Tweede Kamer in 2021 had besloten tot een parlementaire enquête naar de doorgeslagen jacht op toeslagenfraudeurs door de Belastingdienst, kwam binnen de dienst „op meerdere momenten” de vraag op of de informatie uit de kluis wel bij de enquête werd betrokken, zo schrijft BDO. Volgens het adviesbureau stelden medewerkers die vraag onder meer in een e-mail in juni 2022 en in een nota uit september van dat jaar.

„In de beschikbare documentatie is niet aangetroffen dat deze vragen zijn beantwoord, noch dat zij hebben geleid tot een structurele aanpassing van de gehanteerde zoekstrategie,” aldus BDO. In latere overleggen over de informatievoorziening aan de enquêtecommissie kwam de datakluis vermoedelijk niet meer ter sprake.

Met andere woorden: de miljoenen documenten bleven buiten het zicht van de commissie. „Dat vind ik natuurlijk ronduit ongelooflijk slecht”, reageert commissievoorzitter en oud-SP-Kamerlid Michiel van Nispen. Vanwege een vakantie verdiepte hij zich nog niet verder in de kwestie.

‘Anti-Fraude Box’

Uit het BDO-rapport blijkt dat het om informatie gaat die voor het werk van de enquêtecommissie belangrijk kon zijn. Zo troffen de onderzoekers een map aan met de naam ‘Anti-Fraude Box’, met daarin 318 bestanden. Ook bleek informatie over CAF-zaken (onderzoeken naar mogelijke toeslagenfraudeurs), FSV (een lijst met vermeende fraudeurs) en het omstreden risicoanalysemodel RAM in de datakluis ondergebracht.

Hoe het kon dat het ministerie van Financiën deze informatie – ondanks interne verzoeken – niet aan de enquêtecommissie leverde, is onduidelijk. BDO schrijft dat „het proces voor het beantwoorden van informatievorderingen” bij de enquête „centraal werd gecoördineerd binnen het ministerie en de Belastingdienst”. Het ministerie wil niet ingaan op vragen voor beantwoording van de Kamervragen.

In oktober wees intern onderzoek al uit dat inderdaad informatie niet was geleverd aan de enquêtecommissie Fraudebeleid en Dienstverlening

De onderzoekers van BDO stuitten ook op andere relevante informatie die mogelijk buiten het zicht van de enquêtecommissie bleef. Daags nadat het ministerie van Financiën in 2020 aangifte had gedaan tegen de eigen Belastingdienst vanwege mogelijke misdrijven tegen toeslagenouders, sloeg de dienst informatie van ruim duizend medewerkers op in een „afgeschermde omgeving”. Het ging onder meer om hun mailboxen, persoonlijke netwerkschijven en gedeelde computerschijven waartoe ze toegang hadden.

Deze informatie werd juist afgeschermd zodat ze gebruikt kon worden in eventuele onderzoeken naar de totstandkoming van het Toeslagenschandaal. Volgens BDO werden ook deze bestanden niet aan de enquêtecommissie geleverd, al valt niet uit te sluiten dat een deel van de informatie de commissie via een andere route bereikte.

‘De Kamer moet geïnformeerd worden’

Uit het BDO-rapport blijkt ook dat de datakluis niet toevallig bij „archiefwerkzaamheden” werd aangetroffen, zoals de staatssecretarissen in april aan de Kamer schreven. Vanaf mei 2021 werd meermaals intern overlegd over wat te doen met de opgeslagen informatie, in 2024 werd daar een interne presentatie over gegeven én werden op meerdere momenten bestanden verwijderd.

In juli 2025 werd intern duidelijk „dat de datakluis documenten bevat die mogelijk betrekking hebben op de Toeslagenaffaire en binnen de reikwijdte van eerdere parlementaire onderzoeken […] vallen”, aldus BDO. De staatssecretarissen werden daar in augustus over geïnformeerd. In oktober wees intern onderzoek al uit dat inderdaad informatie niet was geleverd aan de enquêtecommissie Fraudebeleid en Dienstverlening, terwijl dat wel had moeten gebeuren.

„De Kamer moet geïnformeerd worden over dit proces. Hoe langer we hiermee wachten, hoe kwetsbaarder het wordt”, concludeerden betrokken ambtenaren begin november 2025 (aantekeningen van dit overleg staan in het BDO-rapport). Toch duurde het tot april dit jaar voordat de Tweede Kamer werd geïnformeerd. Financiën gaat niet in op vragen hierover.

Om de kwestie rond de datakluis verder te onderzoeken, stelt het kabinet een externe commissie in van „drie tot vijf leden met relevante expertise”, schreven de staatssecretarissen in juli aan de Kamer. Deze commissie, die in oktober moet beginnen, onderzoekt in elk geval welke informatie ten onrechte niet werd gebruikt bij de parlementaire enquête. Voorzitter wordt oud-D66-Kamerlid Senna Maatoug, die destijds zelf lid was van de enquêtecommissie. Vanwege vakantie was ze niet beschikbaar voor vragen.