De shorttrackspelen: hoe Nederland in Milaan domineerde op de kleine ijsbaan

Niet een, niet twee, maar drie oranje pakken verschenen woensdagavond op het ijs toen het tijd was voor de olympische finale van de 500 meter mannen. Jens van ’t Wout, Teun Boer en Melle van ’t Wout maakten een voor een hun entree – een unicum voor Nederland. Samen met twee Canadezen mochten ze gaan uitvechten wie de nieuwe olympisch kampioen werd.

Toen een half uur later Melle (zilver) en Jens (brons) van ’t Wout samen met de Canadese winnaar Steven Dubois het podium in het midden van de ijsbaan mochten betreden, stond er naast de boarding een verzameling van vijftien coaches, schaatsers en andere stafleden op een rij, als een oranje erehaag.

Dat beeld was de afgelopen twee weken een constante bezienswaardigheid in het Forum Milano. Vier gouden medailles, netjes verdeeld over Xandra Velzeboer (500 en 1.000 meter) en Jens van ’t Wout (1.000 en 1.500 meter). Een zilveren en bronzen medaille op de 500 meter van de broers Van ’t Wout erbij. En telkens was er dat oranje feestje naast de baan, op de boarding, en in het stadion waar veel in dezelfde kleur gestoken fans te ontwaren waren.

Het beste shorttrackteam van de wereld; met die pompeuze woorden werden de Nederlandse shorttrackers afgelopen september bij de teampresentatie aan het begin van het olympisch seizoen aangekondigd. Ernaar gevraagd stelde bondscoach Niels Kerstholt zich destijds bescheiden op: „Afgelopen jaar waren wij niet het beste team, dat was Canada. Maar we willen het beste begeleidingsteam, de beste trainingsomgeving, het beste alles. Zodat we de beste van de wereld kunnen worden.”

En zie nu: Nederland gaat in Milaan ruim aan kop in het shorttrackmedailleklassement. Waren de relay-teams op de gemengde en vrouwenaflossing niet ten val gekomen, dan waren daar waarschijnlijk nog twee medailles bijgekomen. Mogelijk volgen er nog meer op vrijdagavond, op de 1.500 meter voor vrouwen en de aflossing bij de mannen.

De shorttrackers zijn in hun successen de langebaanschaatsers (twee goud, zes zilver, een brons) voorbijgestoken. „Ik denk dat veel mensen zich niet half realiseren hoe speciaal dit is”, zegt Itzhak de Laat, die aan zijn derde Winterspelen meedoet en daarmee de veteraan van de ploeg is. Hij roemt, net als alle andere Nederlandse shorttrackers de afgelopen weken deden, de teamgeest en sfeer in de ploeg. „Ik heb echt het gevoel dat we dit met zijn allen doen.”

Lees ook

Nederland lijkt niet te kunnen verliezen bij het shorttrack. ‘We zijn ook gewoon kneitergoed’

Aflossing als basis

Voor de oorsprong van het huidige succes moet je zestien jaar terug, toen schaatsbond KNSB met Kerstholts voorganger Jeroen Otter een programma optuigde dat van Nederland een shorttrackland moest maken. Shorttrack was destijds het kleine broertje van het langebaanschaatsen; een circusnummer waar Nederland begin jaren negentig voor het laatst goed in was.

„We wilden kijken of we als sport in de spotlights konden stappen”, zei Otter daarover in 2022 tegen NRC. Er kwam geld beschikbaar en er werd een nationale trainingsselectie opgetuigd, waarin het trainen in teamverband – mannen en vrouwen samen – als essentieel werd gezien om het niveau omhoog te tillen. Vrijwel elke trainingsvorm vond plaats in combinatie met het aflossen van elkaar, waarbij de schaatsers elkaar met een duw op gang brengen.

Otter zette daarnaast in op continue vernieuwing – hij was bang dat zijn schaatsers anders geen nieuwe prikkels meer zouden krijgen en dat hun ontwikkeling zou stagneren. Zo liet hij eens de ploeg na een trainingskamp in de Pyreneeën terug naar Nederland fietsen, bouwde hij een jetpack die zijn schaatsers op hun rug moesten dragen om te wennen aan hogere snelheden, en stuurde hij de groep op kamp met militaire drilmeesters. Ervaringen die goed waren voor het groepsgevoel, vond de bondscoach.

Melle (rechts) en Jens van ’t Wout vieren hun zilveren en bronzen medaille op de 500 meter in Milaan.

Foto Ashley Landis/AP

Onder Otters hoede groeiden talenten als Sjinkie Knegt en Jorien ter Mors uit tot wereldtoppers. Knegt pakte in 2014 als eerste Nederlander een individuele shorttrackmedaille op de Spelen: brons op de 1.000 meter in Sotsji. Vier jaar later won hij in Pyeongchang zilver op de 1.500 meter. Ter Mors won in 2014 met de vrouwenploeg ook brons op de aflossing.

Ze werden in 2018 overvleugeld door de jonge Suzanne Schulting, die uit het niets in Zuid-Korea de eerste Nederlandse olympische shorttrackkampioen werd, op de 1.000 meter. Vier jaar lang domineerde Schulting daarna de sport, met vier medailles (twee goud, zilver, brons) op de Spelen van Beijing in 2022 als resultaat.

Lees ook

Suzanne Schulting: „Ik had echt besloten: ik ga nu een normaal mens zijn. Maar zo leuk vond ik dat niet”

De basis bleef de aflossing. Daarom zag Otter de gouden medaille die de Nederlandse vrouwen vier jaar geleden in Beijing wonnen als de mooiste van zijn coachloopbaan. „Dit is het bewijs dat ons programma goed is”, zei hij destijds – dat Nederland een shorttrackland was geworden. Aan het einde van dat olympisch seizoen stapte Otter op.

Samen in de loopgraven

In de zoektocht naar een opvolger kwam de KNSB uit bij Niels Kerstholt, die zelf van 2010 tot 2014 onder Otter had geschaatst en met de mannenaflossingsploeg in 2014 wereldkampioen was geworden.

Kerstholt kende een valse start van zijn dienstverband. Ervaren schaatsers als Knegt en Schulting konden zich niet voegen naar zijn nieuwe trainingsaanpak, waarin er meer ruimte voor autonomie kwam en meer aandacht op uithoudingsvermogen werd gelegd. Knegt sprak van „een zooitje ongeregeld”, Schulting verlangde terug naar haar mentorfiguur Otter. Kerstholt noemde het een gewenningsperiode en hield vast aan zijn eigen koers. „Ik word er een beetje moe van om telkens vergeleken te worden met Jeroen. Ik ben nu de bondscoach en ik probeer het op mijn manier zo goed mogelijk te doen”, zei hij een paar maanden na zijn aanstelling tegen NRC.

Ik ben nu de bondscoach en ik probeer het op mijn manier zo goed mogelijk te doen.

Terwijl Schulting en Knegt door blessures naar de achtergrond verdwenen – Schulting maakte de overstap naar de langebaan, Knegt ging in december met sportpensioen – boetseerde Kerstholt aan een nieuwe generatie shorttrackers.

Met Xandra Velzeboer kreeg hij een supertalent in handen, die in Otters laatste jaar was doorgebroken met een wereldtitel op de 500 meter. Ook Jens van ’t Wout bleek een kampioen in spe, en Kerstholt bleef net als zijn voorganger vasthouden aan de aflossing, waarin met name de vrouwenploeg excelleerde; de afgelopen drie jaar werden ze twee keer wereldkampioen en één keer derde.

Aan het begin van dit olympische seizoen ging de bondscoach een stapje verder: hij wilde voortaan dat elk succes, individueel of als ploeg, samen gevierd zou worden. „Dat is een kernwaarde van ons”, zegt Kerstholt in Milaan. „Dat we samen winnen en dat samen vieren.”

Om dat te doen, introduceerden Kerstholt en zijn Letse assistent Haralds Silovs een digitaal rad van fortuin in de ploeg. Wie een zege boekte, mocht eraan draaien; de uitkomst kon een weekendje weg of een saunabon zijn, maar ook tien keer opdrukken, zoals Velzeboer na haar eerste gouden medaille in Milaan overkwam. Daarna moest er gespeecht worden. „Zulke momenten geven mij de kans om nog eens bij het team te benadrukken wat diegene goed heeft gedaan”, zegt Kerstholt. „Als je dat vaak genoeg doet, gaan anderen in het team dat overnemen en til je het niveau omhoog.”

Ook greep Kerstholt terug naar een oude truc van Otter: in april vorig jaar ging de selectie op trainingskamp naar het Oostenrijkse Lofer met militairen van de Luchtmobiele Brigade. „Die militairen staan met elkaar in een loopgraaf, dan moet je elkaar blind vertrouwen. Het klinkt misschien raar, maar voor ons gevoel staan wij op het ijs ook in een loopgraaf, dus we moeten schouder aan schouder staan”, zegt Kerstholt.

Dit keer draaide het niet om het creëren van een groepsgevoel tijdens het doen van (onmogelijke) opdrachten. „We hebben daar eigenlijk niets bijzonders gedaan”, zegt Kerstholt. „We zijn gaan wandelen, gaan praten, over onze cultuur, over onze communicatie, wat het team nodig heeft. We hebben alles op tafel gegooid en afgesproken dat we voortaan open en direct met elkaar communiceren en dat iedereen daarvoor verantwoordelijk is.”  

Medaille voor het hele team

Zonder uitzondering haalden de shorttrackers de afgelopen twee weken het trainingskamp in Oostenrijk aan als een kantelpunt. „Dat heeft ons echt samengebracht en dat zie je het hele jaar terug”, zei Friso Emons nadat de mannen zich voor de aflossingsfinale hadden geplaatst. Naast hem viel Jens van ’t Wout hem bij: „Ik voel me heel vrij om mezelf te uiten, ook als het een keer niet goed gaat.”

Wat de sfeer ook ten goede kwam, zijn de dwarsverbanden in het team. Melle en Jens van ’t Wout zijn broers, Selma Poutsma en Zoë Deltrap respectievelijk hun vriendinnen. Xandra en Michelle Velzeboer zijn zussen. Allen lijken goed of zelfs bevriend met elkaar; zelfs Suzanne Schulting, die terugkeerde als shorttracker en tot onvrede van de vrouwelijke shorttrackers ten koste van Diede van Oorschot werd geselecteerd, werd zonder al te veel drama geaccepteerd. Al was zij duidelijk minder onderdeel van de festiviteiten dan de rest.

Lees ook

Shorttrackbroers Van ’t Wout: ‘Onze vrienden zouden denken: what the fuck is daar gebeurd?’

Tijdens de racedagen hielpen de shorttrackers elkaar waar het kon. Voorafgaand aan de finale van de 1.000 meter sleep Melle van ’t Wout de ijzers van zijn broertje Jens, terwijl Emons met hem de tactiek doornam. Het is het resultaat van de vrijheid die Kerstholt zijn schaatsers geeft. „Melle is de coach van Jens”, grapte hij na diens eerste gouden medaille. „Nee, nee, maar ik laat ze wel lekker, want ik weet dat ze dan in hun element zijn.”

Ik voel me heel vrij om mezelf te uiten, ook als het een keer niet goed gaat.

Jens van ’t Wout tijdens zijn gouden race op 1.500 meter op 14 februari in Milaan.

ANP / EPA

Dat onderlinge vertrouwen zag je in Italië terug in heel het team. Xandra Velzeboer had het over het „proces”, dat inhield dat resultaten op de 1.000 meter voor haar het hele voorseizoen uitbleven omdat al die wedstrijden ter voorbereiding op de Spelen waren. Haar coaches bleven haar voorhouden dat ze geduld moest hebben en dat het goed kwam, vertelde Velzeboer. „Hier ben ik voor het eerst dit seizoen uitgerust, maar dit is ook de enige wedstrijd die telt”, zei ze met de gouden medaille om haar nek. Zo was het hele team op het juiste moment fit en gefocust.

Winnen is ook aanstekelijk, zei Velzeboer nadat ze net als Van ’t Wout haar tweede goud had gewonnen. „Nadat hij won, dacht ik: dit kan dus gewoon. Dat gaf zoveel vertrouwen, ik werd daar heel gretig van.” Velzeboer droeg haar medaille op aan het hele team; ze had geen ander land zo langs de boarding zien meeleven als Nederland.

Natuurlijk ging niet alles goed: het liefst had bondscoach Kerstholt gezien dat zijn aflossingsploegen medailles hadden gehaald. „Allemaal met een medaille naar huis”, zo had hij vorig jaar zijn doel voor de Spelen geformuleerd. Maar op de gemengde en vrouwenaflossing ging het mis na valpartijen en verlieten zijn shorttrackers verslagen en geëmotioneerd de baan.

Dat kon de vreugde over de successen niet overheersen – dit zijn de succesvolste Spelen ooit voor de Nederlandse shorttrackers. Kerstholt is voorganger Otter voorbijgestreefd.

Woensdagavond werden eerst de vrouwen teleurstellend vierde, daarna pakten de broers Van ’t Wout hun medailles op de 500 meter. Na hun huldiging riep Kerstholt iedereen in een oranje shirt in een kring om zich heen. „Ik zei: soms zitten winst en verlies heel dicht bij elkaar, maar er is geen enkele afstand geweest waarin wij niet het gevoel hebben gehad dat we goud hadden kunnen pakken. En dat we dat zo doen, mét elkaar, dat is het mooiste wat je als coach kunt krijgen.”