De Syrische Walaa wacht al 2,5 jaar op haar gezin, door het migratiepact zal dat nog langer duren. ‘Mijn jongste begint me te vergeten’

2 uren geleden 1

Elke avond videobelt Walaa met haar dochters in Syrië. De oudste is tien, de jongste vier. Soms kijkt haar jongste zwijgend naar het scherm. „Ik ben nu zo lang weg”, zegt Walaa, terwijl ze in een snackbar in een winkelcentrum in Gouda een glas sinaasappelsap drinkt, „dat de jongste me begint te vergeten.”

De 38-jarige moeder dacht iets goeds te doen voor haar gezin, toen ze in 2024 Syrië verliet. Het plan was eenvoudig: eerst asiel in Nederland krijgen, daarna haar man en twee dochters laten overkomen. „Zo ging dat altijd, met andere Syriërs”, zegt ze. „Eentje reist vooruit, daarna vraag je gezinshereniging aan.” Meestal reisden de mannen vooruit. Maar omdat Walaa een Europees studievisum wist te krijgen, en haar man niet, ging zij.

COA en hulporganisatie Vluchtelingenwerk maken zich grote zorgen over de impact die dit gaat hebben op asielzoekers zoals Walaa

Tweeënhalf jaar na haar komst woont Walaa nog altijd in een asielzoekerscentrum en wacht ze nog steeds op haar tweede gehoor bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND). Nadat zij aankwam, viel het Assad-regime in Syrië. Nederland zette de beoordeling van aanvragen uit Syrië stil. Sindsdien wacht ze.

Vanaf vrijdag zal dat wachten nóg langer duren.

Dan treedt het Europese migratiepact in werking, de grootste hervorming van het Europese asielstelsel in een kwart eeuw. De bedoeling is om nieuwe asielaanvragen veel sneller af te handelen. Maar voor aanvragers die al in Nederland zijn, in totaal circa vijftigduizend asielzoekers, heeft het pact het tegenovergestelde effect.

Nieuwe aanvragen krijgen prioriteit

De IND geeft prioriteit aan nieuwe asielaanvragen die vanaf 12 juni, onder de nieuwe regels van het pact, worden ingediend. Daarvoor gelden kortere beslistermijnen. Slechts een kwart van de beschikbare IND-medewerkers mag zich nog bezighouden met de vijftigduizend ‘oude’ zaken die al zijn ingediend. De wachttijden voor deze zaken zullen daardoor verder oplopen. Minister Bart van den Brink (Asiel, CDA) heeft gezegd dat het nog drie jaar zal duren voordat de hele achterstallige ‘voorraad’ is weggewerkt.

Het is, zei een COA-begeleider deze week in het AD, alsof je een winkel hebt waar een oude kassa staat met een lange rij gefrustreerde klanten ervoor. En dat daarnaast een nieuwe, razendsnelle kassa komt te staan, maar die is alléén bestemd voor klanten die net de winkel binnenlopen.

COA en hulporganisatie Vluchtelingenwerk maken zich grote zorgen over de impact die dit gaat hebben op asielzoekers zoals Walaa, die hierdoor dubbel worden geraakt. Behalve nog langer wachten, krijgen ze ook te maken met strengere regels.

Alles wat ik te horen krijg, is toch steeds slecht nieuws. Dus ik doe mijn oren dicht, ik negeer het gewoon

Ze heeft al gehoord, zegt Walaa in de snackbar, dat het voor haar allemaal moeilijker zal worden. Ze probeert er zo min mogelijk aan te denken. „Alles wat ik te horen krijg, is toch steeds slecht nieuws. Dus ik doe mijn oren dicht, ik negeer het gewoon. Anders hou ik het niet vol.”

Ze probeert haar gedachten te verzetten door te werken; het geld dat ze verdient, stuurt ze naar haar gezin. Haar man verdient in Syrië omgerekend zo’n 90 euro per maand.

In Gouda voelt ze zich op haar plek. „Ze zijn hier aardig voor nieuwe mensen”, zegt ze. „Ik heb inmiddels meer Nederlandse vrienden dan Arabische.” Die heeft ze gemaakt in buurtcentrum de Walvis, waar ze als vrijwilliger kookte voor ouderen. „Ze waren zo lief voor me, sommige ouderen begonnen zelfs Engels te leren om met mij te kunnen praten.”

Ondertussen nemen de problemen met het thuisfront toe. „In Syrië weten ze dat ik hier alleen zit. Ze praten er tegen mijn man over. ‘Waarom is jouw vrouw daar, en moet jij voor de dochters zorgen?’, vraagt zijn familie. Hoe meer ze praten, hoe gefrustreerder hij raakt.” Walaa heeft haar man uitgelegd „dat wij nu achterin de rij staan in Nederland”.

Op zoek naar een A-status

De invoering van het migratiepact heeft grote gevolgen voor Walaa’s wens om haar gezin naar Nederland te halen. Eerst moet ze nog asiel verleend krijgen. Dat is voor Syriërs sinds het einde van de oorlog steeds lastiger geworden: nog maar 6 procent van de aanvragen wordt ingewilligd. Walaa zou wel eens bij de uitzonderingsgroep kunnen horen: zij hoort bij een kleine religieuze minderheid, de Ismaïli’s, die nog altijd gevaar loopt in Syrië.

Als zij op grond hiervan asiel zou krijgen, zou dat tot vrijdag hebben betekend dat zij met haar gezin kan worden herenigd in Nederland. Maar de invoering van het migratiepact verandert dat. Nederland krijgt hierdoor een ‘tweestatusstelsel’, dat vluchtelingen in twee groepen verdeelt. Mensen die persoonlijk gevaar lopen op vervolging in hun land, krijgen een A-status. Zij kunnen hun gezin nog steeds laten overkomen. Mensen die asiel krijgen omdat de situatie in hun land onveilig is, zonder dat zij zélf worden vervolgd, krijgen een B-status. En voor die groep – die varieert van een derde tot de helft van alle erkende vluchtelingen – wordt gezinshereniging aan banden gelegd.

Zij moeten eerst twee jaar wachten voordat zij überhaupt een aanvraag voor gezinshereniging mogen indienen. Daarna moeten zij nog beschikken over een eigen inkomen en een woning. Veel vluchtelingen zullen niet aan deze voorwaarden kunnen voldoen.

Voor Walaa is het een vooruitzicht waar ze niet aan wil denken. „Ik moet een A-status hebben”, zegt ze. Ze heeft dan ook een aanvullende reden voor haar vlucht opgegeven. Ze zou in Syrië ook een conflict hebben gehad met een strijder van een islamitische militie, die haar nog altijd zou achtervolgen. Ze is nog op zoek naar oude politiedocumenten om het conflict te kunnen bewijzen. Hierdoor zou zij dus ook persoonlijk gevaar lopen, waardoor ze in aanmerking zou komen voor een A-status.

Dat is precies waarvoor de IND en de rechtspraak hebben gewaarschuwd. Door het grote verschil tussen A- en B-vluchtelingen, wil straks iedereen een ‘A’ zijn. Waar voorheen alleen afgewezen asielzoekers in beroep gingen tegen de IND, is de verwachting dat straks ook mensen die asiel krijgen, gaan doorprocederen voor een betere status. Rechtbanken, asieladvocaten en de IND zullen het hierdoor veel drukker krijgen. De IND gaat ervan uit dat driekwart van alle B-vluchtelingen naar de rechter stapt. De rechtspraak verwacht als gevolg van het migratiepact, inclusief het nieuwe statusstelsel, 19.000 extra zaken per jaar.

Walaa kan voorlopig niets anders doen dan wachten. „Ik maak me steeds grotere zorgen over mijn gezin, omdat het in Syrië niet veilig voor ze is.” Ooit zal het wachten voorbij zijn, zegt ze. Dat is ook wat ze tegen haar dochters zegt. „Elke avond beloof ik ze: als jullie lang genoeg wachten, zullen jullie hier met mij zijn.”