Een handdruk is geen deal

Eén handshake is geen deal. Althans, niet als je met de Europese Unie zaken doet. Trump vindt het te lang duren. Hij heeft de voorzitter van de Europese Commissie Ursula von der Leyen in juli de hand geschud op zijn golfterrein in Schotland, en verwijt de EU nu dat ze de handelsafspraken niet nakomt, of in elk geval: te langzaam.

Hij dreigde al de traagheid te bestraffen met heffingen op Europese auto’s van 25 procent in plaats van de overeengekomen 15 procent, en kwam donderdagavond met iets nieuws: een ultimatum op 4 juli. Als de Unie dan niet de handelsafspraken met de VS heeft doorgevoerd, zullen „veel hogere” heffingen volgen. Trump is een man van deadlines, en deze datum is extra bijzonder: het is de 250ste verjaardag van zijn land. Is het respijt, of is het een dreigement?

De aankondiging volgde op gestrande onderhandelingen tussen het Europees Parlement, de Europese Commissie en de lidstaten. Het parlement wil, net als bijvoorbeeld Spanje, waarborgen inbouwen zoals een einddatum voor de afspraken en de mogelijkheid ze te herzien als de VS daarvan afwijken. De Europese Commissie en onder andere Duitsland zou de afspraken het liefst gewoon invoeren om zo de VS niet verder tegen de haren in te strijken. De partijen hopen nu op 19 mei tot een overeenkomst te komen.

En het autodreigement is volgens Europarlementariër Bernd Lange, voorzitter van de handelscommissie van het Europees Parlement, een pesterij gericht op Duitsland. De verzuurde verhouding tussen Trump en Merz leidde ook al tot een aankondiging van terugtrekking van Amerikaanse militairen uit Duitsland.

Op de afspraken die Von der Leyen en Trump maakten op de Schotse golfbaan Turnberry kwam veel kritiek. Na de regen aan heffingen die Trump eerder aankondigde voor ongeveer de hele wereld, zag de EU noodzaak om afspraken te maken, om in elk geval zekerheid te hebben. Von der Leyen beloofde onder meer heffingen op Amerikaanse producten naar nul procent te verlagen, terwijl de VS importheffingen van 15 procent op Europese producten zouden hanteren.

Lees ook

Hoeveel was Trumps handdruk in Schotland waard? De EU haalt opgelucht adem

Afspraak is afspraak

Heeft Trump een punt met zijn verwijt aan de EU? Hij heeft vooral een gebrek aan geduld, en dat is moeilijk als je met de 27 lidstaten, Europese Commissie en het Europees Parlement afspraken wil maken. Het kan lang duren, neem het (niet echt vergelijkbare, maar goed) vrijhandelsverdrag met de Mercosur-landen, dat vergde een ruime kwart van een eeuw.

En bovendien: de golfbaanafspraken waren een startpunt, die moeten vervolgens wel uitgewerkt worden, zegt Ramses Wessel, hoogleraar Europees recht aan de Rijksuniversiteit Groningen, aan de telefoon. Wessel pakt de gedeelde verklaring er bij, waar de VS en de EU hun afspraak in uiteenzetten.

Er staat geen deadline in. Wel dat de partijen hun relevante interne procedures zullen aanhouden. En die procedures duren bij ons nou eenmaal wat langer dan in de VS, zegt Wessel. Een handtekening met dikke stift, zoals Trump ze graag zet, is niet voldoende. Mag Trump dit dan doen? Wessel: „In principe kan hij zeggen: ‘Wij hebben een afspraak gemaakt, dit gaat mij te langzaam’. De vraag is alleen, kun je daar deze sancties aan verbinden?”

De paradox is dat de Amerikaanse president door zijn grilligheid aanzienlijk heeft bijgedragen aan de vertraging van de door hem gewenste afspraken. De 27 lidstaten gingen in november akkoord, maar toestemming van het Europees Parlement vergde meer. Een paar keer stelde het parlement stemming over de afspraken uit, toen Trump zijn wens om Groenland te bezitten hoog opspeelde, en vervolgens dreigde met sancties voor landen die een arctische verdedigingsmissie optuigden. Uiteindelijk stemde het parlement in maart in met de handelsovereenkomst, maar het bouwde wel bepaalde voorwaarden in. Het wil dat de afspraken aflopen op maart 2028, tien maanden voor het einde van de presidentstermijn van Trump.

Les geleerd

De grenzen die het Europees Parlement stelt laten zien dat het een les heeft geleerd, schrijft onderzoeker Philipp Reinhold (Europa-Institut van Universität des Saarlandes) op Verfassungsblog. De VS zijn veranderd en dus moet de EU zich weren, zonder het doel van internationale samenwerking in de steek te laten.

Reinhold schrijft over wat hij de ‘Turnberry trap‘ noemt. De Europese aanname dat het met stevige tegemoetkomingen stabiliteit kan kopen, kan een val worden: de VS krijgen alle kaarten in handen, zonder garantie dat heffingen niet meer als geopolitiek drukmiddel worden gebruikt. Sterker nog: de deal an sich is nu aanleiding voor Trump om met heffingen te dreigen.

Het nieuwste heffingendreigement sterkt een deel van het Europees Parlement in het gevoel dat een afspraak met Trump geen afspraak is. Of voor de Belgische buitenlandminister Maxime Prévot, die over de handelsovereenkomst tegen nieuwssite Politico zei: „De les, sinds deze overeenkomst is gesloten, is dat een deal vandaag niet altijd een deal morgen is, en dat is waar voor mij de fundamentele moeilijkheid ligt.”

Chagrijn

Eurocommissaris Wopke Hoekstra verwoordde donderdag bij radiozender BNR iets van het chagrijn dat ongetwijfeld ook bij zijn collega’s leeft. „We hebben als Europa best wat veren moeten laten”, geeft Hoekstra toe over de deal, maar: „We dachten, we kiezen voor voorspelbaarheid.”

Hoekstra probeerde zich uit alle macht diplomatiek uit te drukken, maar de interviewer proefde toch wat irritatie. Dat klopte. Ja, zei Hoekstra, „Omdat ik vind, met alle problemen die we al aan onze fiets hebben hangen, en de moeite die gedaan is voor deze handelsdeal, dat je van elkaar mag verwachten dat je de plussen en de minnen accepteert”.