Nederlanders over de wereld: ‘Ik richt me op dingen die wél binnen mijn invloedssfeer liggen’

1 uur geleden 1

Natuurlijk, in Nederland was de invloed van Amerika altijd al voelbaar. In films, in muziek, de hamburgerrestaurants. Maar het consumeren van cultuur is wat anders dan overgeleverd zijn aan de grillen van een wispelturige president. Olie, economische onzekerheid, afbraak van de internationale rechtsorde: de gevolgen van de beslissingen van Donald Trump stromen over het land alsof er geen dijken meer zijn.

Het zorgt bij veel mensen voor onbehagen, blijkt uit een rondje door het land. „Je weet niet waartoe hij in staat is”, zegt een handelaar op het Damrak. In zijn autobiografie De wereld van gisteren beschrijft de Oostenrijkse schrijver Stefan Zweig een vergelijkbaar onbestemd gevoel aan de vooravond van de Tweede Wereldoorlog: „Alle volkeren voelen nu dat er een vreemde schaduw breed en zwaar boven hun leven hangt.”

Iedereen heeft andere manieren om met die schaduw om te gaan, zo blijkt uit de verhalen die verslaggevers optekenden op vijf plaatsen in Nederland. De handelaren op Beursplein 5 zijn al haast gewend aan de desinformatie en de snelheid waarmee zaken kunnen veranderen. „Alles wordt ingeprijsd, ook wispelturigheid.” Bij een voetbalclub in Utrecht wordt het nut van een WK-boycot besproken, gelovigen in Weert wegen de woorden van paus Leo XVI, in Den Haag laat hbo-student Dunya zien dat oorlog nooit ver weg is.

De acties, woorden en dreigementen van Trump zetten veel in beweging: Europees zelfbewustzijn, gedachten over zelfredzaamheid, de energietransitie. En ongemakkelijke vragen rijzen: kan een slechte leider bijvoorbeeld soms wel de juiste dingen doen?

Er zit ook iets van gelatenheid in de uitspraken die de mensen doen. Het heeft geen zin om je druk te maken over iets waar je geen invloed op hebt, klinkt het bij een pompstation in Drenthe. Bij datzelfde benzinestation vertelt de zeventigjarige Ruud Hezemans dat vooral „genieten” van belang is. Waar hij zich nog wel druk om maakt? De wereld van zijn kleinkinderen.

Maar die is, wist ook Zweig, onlosmakelijk verbonden met het heden.

Bijeenkomst in het Franciscus Huis in Weert over de toekomst van de katholieke kerk.

Foto’s John van Hamond

Katholieke avond in Weert‘Elke paus moet zich uitspreken voor vrede en diplomatie’

Als de wereld chaotisch voelt, trekt Inge Roosen zich het liefst terug in een klooster. „Omdat het een stille plek is waar je de gekte van alles om je heen even los kunt laten. En waar ik kan verankeren met wie ik ten diepste wil zijn, wat ik wil doen en wat echt belangrijk is.”

Roosen begeleidt als zelfstandig adviseur een project over de toekomst van de katholieke kerk voor het bisdom van Roermond. Daarvoor organiseerde het bisdom onlangs een aantal avonden voor betrokken katholieken. In Weert vond die begin deze week plaats in het Franciscus Huis – een voormalig kerkgebouw, zoals te zien aan een groot kruis, orgel en glas-in-loodraam met de levensloop van de heilige Franciscus.

Iedereen heeft meegekregen dat paus Leo zich heeft uitgesproken tegen de oorlogszucht van wereldleiders, zonder namen te noemen. Roosen is groot fan van paus Leo, vertelt ze. „Hij is de paus van iedereen. Het unieke van een paus is ook dat hij een onafhankelijk wereldleider is. Dus zijn rol is heel groot, hij brengt mensen samen.”

Nu ze ouder wordt, zegt de 63-jarige Jacqueline Schürgers, realiseert ze zich dat ze de wereldproblemen niet kan oplossen. „Ik maak het kringetje om me heen daarom steeds kleiner, in de hoop dat ik daarin iets betekenisvols kan doen. Ik woon in een dorp en kan bijvoorbeeld even bij een oude mevrouw binnenlopen om te vragen hoe het met haar gaat en of ze nog boodschappen nodig heeft.” Schürgers hoopt dat als er maar genoeg ‘kringetjes’ zijn, iedereen wat voor elkaar kan betekenen.

Ze maakt zich zorgen om de staat van de wereld, onder andere vanwege haar kleinkinderen. „Ik vraag me af in wat voor wereld zij moeten opgroeien. Dat hebben onze opa’s en oma’s waarschijnlijk ook gehad.”

Ron van den Hout, de bisschop van Roermond, wil de gebeurtenissen in de wereld vooral snappen, vertelt hij. „Ik lees achtergrondverhalen om een verklaring te krijgen voor waarom politieke leiders op een bepaalde manier opereren.” Hij is realistisch genoeg, zegt hij, om te weten dat elke tijd zijn oorlogen heeft. „Dat is een dooddoener, maar ook een gegeven waar wij ons als kerk tegen moeten blijven verzetten.”

Dat paus Leo zich heeft uitgesproken is volgens de bisschop dan ook niet vreemd. ”Elke paus moet zich uitspreken voor vrede en diplomatie. Dat is de taak van de kerk. We moeten politieke leiders bewegen hun hart open te stellen voor andere mensen en niet alleen maar te verharden.”

Patricia Manders-Vos vindt ook dat je altijd moet proberen de weg van diplomatie en vrede te zoeken. „Maar aan de andere kant moeten er soms misschien ook stappen ondernomen worden.” Trump noemt ze „complex”, maar ze denkt dat hij wel inziet dat er soms iets moet gebeuren. „In Iran gaan mensen al jaren gebukt onder het regime. Ze worden doodgeschoten als ze gaan demonstreren. Dat vind ik toch wel heftig.”

Majda Ouhajji

OPen Dag Hogeschool Den Haag‘Een vriendin raakte door een raketaanval in Gaza de helft van haar familie kwijt’

In de aula van de Haagse Hogeschool toont docent Dave van Ginhoven een LinkedIn-post. Een „verschrikkelijk platform”, maar toch handig als je wilt weten wat oud-studenten uitspoken. Kijk hier: een beleidsmedewerker bij Buitenlandse Zaken, op de foto met een schaal broodjes en de secretaris-generaal van de NAVO. „Of voor de jonge mensen in de zaal: de man die Trump ‘daddy’ noemde.”

Het is vrijdagmiddag en honderden jongeren zijn op zoek naar hun toekomst. Op deze open dag kunnen ze zien welke mogelijkheden de hogeschool te bieden heeft. Bij European Studies, vertellen twee bevlogen docenten tijdens een presentatie, word je opgeleid tot een veelzijdige „European professional”: iemand die niet alleen weet wat de Europese Unie is, maar ook how to deal with it.

Wie meer informatie wil moet de gele stippen volgen. Die leiden naar de derde verdieping, naar tweedejaars Felix. Op de vraag of de verschuivende wereldorde hem erg bezighoudt, zegt hij: „Je bent naar de goede plek gekomen. Over dit soort dingen praten we dagelijks. Onze examens gaan erover.”

Hij kijkt om zich heen. „Wacht, ik weet iemand.” Een halve minuut later komt hij terug met Dunya Chernenko (23), ook tweedejaars. In vloeiend Engels vertelt ze dat conflicten die anderen via nieuwsapps volgen, voor haar vaak heel concreet voelen. Dreiging lag in haar leven altijd wel ergens op de loer. „Ik ben geboren in Rusland en opgegroeid op Cyprus, ik heb Oekraïense wortels. En ik heb een jaar in Dubai gewoond, als transvrouw moet je daar opletten.”

Ze kan soms woedend worden als ze politici of media gebeurtenissen ziet bagatelliseren, zegt ze verderop aan een tafeltje. Bijvoorbeeld Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, die weigert de militaire acties van Israël in de Gazastrook te classificeren als genocide: „Dan ontploft mijn hoofd.” Ze kent mensen die direct door de huidige oorlogen worden geraakt. „Een goede vriend van mijn vader verloor zijn zoon in de oorlog in Oekraïne. Een vriendin uit Dubai raakte door een raketaanval in Gaza in één dag de helft van haar familie kwijt.”

Haar EU-burgerschap beschouwt ze als een groot voorrecht. „Ik heb er ontzettend van geprofiteerd, ik kon bijvoorbeeld zonder visum of werkvergunning naar Nederland komen en hier studeren.” Tegelijk is ze heel kritisch op de Europese Unie: „Het voelt nogal hol als je de hele tijd spreekt over mensenrechten maar ondertussen wegkijkt bij landen aan de periferie van Europa – Servië bijvoorbeeld – en de bizarre acties van de VS en Israël faciliteert.” Ze ziet ‘Europees exceptionalisme’: „De EU beschouwt de manier waarop zij zaken aanpakt als the only right way.”

Student Dunya Chernenko kent verschillende mensen die direct geraakt zijn door de oorlogen.

Foto Jagoda Lasota

Felix – die vanwege zijn jonge leeftijd zijn achternaam liever niet in de krant wil – snapt dat de actualiteit sommige mensen angstig maakt, en onzeker over de toekomst. Zijn studie helpt hem op een „objectievere manier” te kijken: „Ons hele programma gaat over het leren met die onzekerheid om te gaan.” Dunya vertelt dat ze net begonnen is in De verworpenen van de aarde, een boek uit 1961 over onderdrukking en kolonisatie. „In het voorwoord schrijft de Franse filosoof Jean-Paul Sartre al dat Europa gedoemd is. Maar er wordt wel altijd een oplossing aangedragen.” Felix: „Op de een of andere manier zijn we nog niet ingestort.”

Anne-Martijn van der Kaaden

Tankstation bij Beilen‘Op onze leeftijd mag je genieten’

Marcel Karst (54) uit Hoogeveen toert graag rond in zijn lichtgroene Peugeot 307 cabrio. Natuurlijk merkte hij meteen dat de benzine flink duurder werd, sinds de VS en Israël de oorlog in Iran begonnen. Maar Karst is niet de persoon om bij de pakken neer te zitten. Hij is meer van ‘jongens, het is was het is. Dood gaan we allemaal’.

Die mentaliteit hebben wel meer chauffeurs die stoppen bij het BP-tankstation vlakbij Beilen in Drenthe. Achter het pompstation en winkeltje met verse broodjes is een parkeerplaats met bankjes in het gras. Je druk maken over zaken waar je geen invloed op hebt, heeft geen zin en zorgt voor nutteloze stress, vinden automobilisten die stoppen om een sigaret te roken of een koffie te halen. Marcel Karst kijkt elke ochtend naar het journaal, maar gaat zich pas druk maken als het gaat over iets dat een paar straten bij hem vandaan gebeurt.

Je ziet Trump met dat rare petje op de televisie en luistert naar hoe hij de paus afpoeiert en je vraagt je af: waar zit ik naar de kijken, zegt Johan Zinger (59), de opgeruimde stationsmanager van de BP die fluitend sap en snoep bijvult. Hij ziet op het journaal hoeveel mensenlevens kapot gaan in de oorlog die nu gevoerd wordt. „Ik vind dat verschrikkelijk, maar ik laat mijn dag er niet door bepalen. Ik kan het niet veranderen. Ik richt me op dingen die wél binnen mijn invloedssfeer liggen.”

Hij probeert, zegt hij, de hele dag vriendelijk te zijn, klanten in de watten te leggen. „Ik wil dat ze met een glimlach de deur uitgaan.” Soms komen er klanten binnen die boos worden als het niet snel genoeg gaat. Johan Zinger denkt dan: je moet niet op elkaar neerkijken, je hebt elkaar nodig. Dát zou hij ook tegen de wereldleiders willen zeggen.

Ruud Hezemans (69) en zijn vrouw Marian komen uit Venlo en zijn op weg naar Groningen. Ze hebben hun auto in Duitsland volgetankt, dat scheelt behoorlijk in de prijs. Soms ontkomen ze niet aan een tankbeurt in Nederland. Gelukkig, zeggen ze, rijden ze niet veel. Behalve vandaag dan, ze gaan een paar dagen weg met z’n tweetjes. Ruud: „Op onze leeftijd mag je genieten.”

Hij is bijna 70, zegt Ruud Hezemans, een leeftijd waarop hij zich geen zorgen meer maakt over zichzelf. Hooguit over de wereld waarin zijn kleinkinderen zullen opgroeien. Aan de andere kant: zijn ouders maakten de Tweede Wereldoorlog mee, en zijn grootouders de Eerste. Dat waren helemaal geen leuke tijden. En dat is nu geschiedenis. Hij wil maar zeggen: ook dit gaat weer voorbij.

Robert (37) die graag in de luwte blijft en daarom zijn achternaam niet in de krant wil, rijdt elektrisch. Hij heeft thuis in Peize, een klein Drents dorp, een lader en zonnepanelen. Hij werkt voor een bouwbedrijf en least zijn Renault Megane. Hij vindt de wereldeconomie tot in het absurde verweven, nu hier direct de prijzen omhoog gaan als ze dáár vechten. Hij hoopt dat de oorlog in het Midden-Oosten Europese landen een zetje geeft naar meer economische onafhankelijkheid. „We kopen online een goedkope sinaasappelpers uit China die na een paar keer gebruiken kapot gaat.” Daarom rijdt hij in een Europese auto en koopt hij zo veel mogelijk lokaal.

Druk maakt hij zich niet. Hij is het eens met zijn collega, die zegt: druk maken is voor compressors. Mocht er ellende komen, dan woont hij liever in Peize waar iedereen zijn buren kent, dan anoniem in een stad. Niets ten nadele van de Randstedelingen maar eh, handig zijn ze vaak niet. Ze doen van alles met hun hoofd maar kunnen geen band meer plakken. Voor alles wat ze nodig hebben, slingeren ze het internet aan. Dat is zijn omgeving anders. Iedereen kan alles zelf, vloertje leggen, elektriciteit, je noemt het maar. In tijden van nood redden ze het wel.

Marcel Karst kijkt voordat hij gaat toeren in zijn cabrio even op internet waar de benzine het minst duur is. Dat kan soms wel 8 cent per liter schelen. En dan toert hij daar lekker langs. Twee vliegen in een klap. Je moet het ook niet moeilijker maken dan het is.

Sheila Kamerman

Het is druk langs het veld van voetbalclub Faja Lobi KDS in Utrecht

Foto Mona van den Berg

Voetbalclub in Utrecht‘Trump heeft zich volledig verkeken op de kracht van Iran’

Op het bedrijventerrein is geschreeuw en gejuich van kinderen te horen, maar op straat is geen kind te bekennen. Het geluid komt van boven, van het dak van de parkeergarage van de Ikea in de Utrechtse wijk Kanaleneiland. Daar is een voetbalclub gevestigd, amateurclub Faja Lobi KDS.

Langs de lijn van twee velden met kunstgras kijken ouders naar hun voetballende kinderen. „Mijn zoontje zit in de halve finale”, zegt Renato Saeroon (45). Uit de luidsprekers in de kantine schalt het lied Waka Waka, gezongen door Trafassi, een Surinaams-Nederlandse feestband.

Saeroon en zijn zoontje (10) vinden het „tof” dat Nederland zich heeft gekwalificeerd voor het WK in de VS. Al zou Saeroon het tegelijk niet erg vinden als het Nederlands elftal zich terugtrekt. Eind maart nam de Tweede Kamer een petitie in ontvangst met de oproep het Nederlandse elftal uit protest — tegen de acties van de Amerikaanse president Donald Trump — niet te laten deelnemen aan het WK.

De petitie, een initiatief van journalist Teun van de Keuken, in intussen al zo’n 170.000 keer ondertekend. Saeroon zegt dat hij overweegt dat ook te doen, maar hij betwijfelt of het iets gaat opleveren. Volgens hem geeft het aantal ondertekenaars alleen een signaal over hoe Nederland denkt over Trumps dreigementen en acties tegen Venezuela, Iran, Groenland en Cuba. Hij hoopt dat Trump wordt afgezet.

Foto’s Mona van den Berg

Els Wegdam (76), bestuurslid van de amateurvoetbalclub, vindt dat „Trump zich volledig heeft verkeken op de kracht van Iran”. Volgens haar weet de Amerikaanse president niet eens waar hij oorlog voor voert. Het koningspaar en premier Rob Jetten zijn deze week op werkbezoek geweest in de VS. Zou een symbolische WK-boycot door hen een goede optie zijn? „Nederland is geen bondgenoot van het Midden-Oosten”, zegt Wegdam. Wat haar betreft mag het koningspaar wel op bezoek gaan bij Trump en aanwezig zijn bij het WK. Saeroon schudt zijn hoofd. „Jetten en het koningshuis gaan sowieso naar het WK.” Zijn zoontje moet zo het veld op, zegt de coach van een jeugdteam.

Faja Lobi KDS is een multiculturele amateurvoetbalclub. Een groot deel van de spelers is Surinaams-Nederlands. In de eerste week van april hebben ze met een juniorenteam van onder de twaalf met ook Surinaamse spelers in Madrid om de World Cup gespeeld. De eerste wedstrijd was tegen de VS. „Op het veld zie ik vaak gebeuren dat veel culturen één worden”, zegt trainer Awi Nunda (40), trainer bij de club en hoofdtrainer van het Surinaamse jeugdteam. Hij neemt een slokje Bacardi-cola.

„Vanuit mijn sporthart ben ik blij dat Nederland meedoet aan het WK. Vanuit mijn ‘normale hart’ voelt het dubbel dat het in de VS is”, zegt Nunda. Al vindt hij niet dat voetbal daaronder moet lijden. „Op het veld moet Nederland laten zien dat ze respect hebben voor hun tegenstander. Wie er ook wint of verliest: je loopt aan het einde nog steeds samen van het veld af.”

Nina Stefanovski

Beursplein 5 in Amsterdam‘Alles gaat veel sneller’

Op Beursplein 5 is de handel nog wat dun vandaag. „Redelijk timide”, zegt Mathijs Kriek, die voor de deur een peuk opsteekt. Zelf handelt hij in crypto en blockchain en je zou denken dat hij vandaag in opwinding verkeert. Het is maandagmiddag en de wereld kijkt gespannen toe nu Donald Trump heeft gedreigd om klokslag 16 uur, dat is over één uur, de Straat van Hormuz in Iran te blokkeren.

Maar niks ervan. „Er is veel desinformatie. Headlines, headlines, headlines. Nu ik een sigaret rook, kan Trump alweer iets gezegd hebben.”

En dus is het op de Amsterdamse effectenbeurs vandaag net zo rustig als anders. Sowieso lopen de handelaren hier al jaren niet meer roepend en schreeuwend rond, iedereen zit achter schermenr. „Het lijkt hier af en toe wel een bibliotheek.”

Voor het financiële hart van Nederland is Trump in zijn tweede termijn een ander dan in zijn eerste. Kriek: „Eerder had hij nog wat no sayers in zijn kabinet, nu kan hij doen wat hij wil. Dat maakt hem nóg onvoorspelbaarder.”

En dat zie je – deels – terug in de markten. De volatiliteit neemt wat toe. Goed nieuws voor een optiehandelaar als Marcel van Diepen, die het gebouw verlaat voor een afspraak. „Laatst, met dat staakt-het-vuren van twee weken, ging de AEX in één tik 32 punten omhoog. Dat had ik nog nooit gezien.” Die beweeglijkheid van de markt, zegt hij, heeft vooral te maken met Trumps wispelturigheid. „Je weet niet waartoe hij in staat is.” Zorgelijk voor de wereld, „maar voor de handel niet slecht”.

„Hoe zeg je dat ook alweer? Kopen als het bloed door de straten loopt.” Han (bijnaam: Jan) Zwakenberg, compliance officer, is erbij komen staan en dreunt nog wat meer beurswijsheden op. „Met put zit je goed. En: vrouwen bloot, handel dood.” Dat slaat op de altijd wat magere handelsperiode in de zomer.

Als beurshandelaar, zegt Zwakenberg, wil je niet „geleefd” worden maar „in de drivers seat” zitten. Je denkt in scenario’s en poogt met kansberekening de markten te voorspellen. Maar waar voorheen die markten vaak twee dagen nodig hadden om te reageren op een nieuwsgebeurtenis, kan dat nu al binnen een half uur zijn. „Alles gaat veel sneller.”

„Twitter is leidend”, zegt aandelenanalist Teun Verhagen, die ook even buiten pauzeert. „Of eigenlijk Truth Social.” Dát is wat iedereen hier volgt, meer nog dan de Nikkei of de Dow Jones. De feed van Trump laten doorlopen op de nieuwstikker boven de ingang van Beursplein 5? „Geen gek idee”, zegt Verhagen. Glimlach: „Dat zou hij zelf graag zien.”

In de drivers seat zit moment maar één iemand, zegt Verhagen, „en die woont in het Witte Huis”. En het opvallende is dat Trump zelf óók de markten goed in de gaten houdt. „Hij past er zelfs zijn beleid op aan, bijvoorbeeld als een crash dreigt. En hij tweet gerust: Now is a good day to buy. Dat hebben we nooit eerder van een wereldleider gezien.”

En toch, zeggen ze hier allemaal, is dat Trump-effect op de markten steeds minder groot. De markten gaan er inmiddels vanuit. Verhagen: Alles wordt ingeprijsd, ook wispelturigheid.”

Freek Schravesande

Lees het hele artikel