Nieuw geweld bedreigt wankel akkoord tussen Iran en VS

Met een reeks aanvallen over en weer hebben de Verenigde Staten en Iran in het weekend meer twijfel gezaaid over de houdbaarheid van hun wapenstilstand. In de nacht van zaterdag op zondag nam Iran militaire doelen van de VS in de Golfregio onder vuur, waarna de Amerikanen aanvallen uitvoerden op Iran.

De Iraanse aanvallen, onder meer op een marinebasis in Bahrein en het militaire vliegveld Ali al-Salem in Koeweit, waren volgens Teheran juist een vergelding voor een eerdere Amerikaanse aanval op opslagplaatsen van raketten en drones in Iran. Die volgde weer op een incident met een Iraanse drone, die donderdag een containerschip in de Straat van Hormuz had getroffen.

Ook zaterdag zou een tanker, varend onder Panamese vlag en geladen met twee miljoen vaten ruwe olie, door Iran onder vuur zijn genomen. Daarbij vielen, voor zover bekend, geen slachtoffers. Er zou ook geen milieuschade zijn ontstaan.

Fragiel akkoord

De beschietingen maken duidelijk hoe fragiel het staakt-het-vuren is dat Iran en de Verenigde Staten twee weken geleden zijn overeengekomen. De twee landen spraken eerder op 14 juni af om hun gevechtshandelingen te staken en de Straat van Hormuz te heropenen. Gedurende zestig dagen zou dan kunnen worden doorgepraat over de meest netelige kwestie tussen beide landen, het Iraanse nucleaire programma.

Van meet af aan waren er twijfels over de houdbaarheid van dat akkoord. Zo zou ook het geweld in het zuiden van Libanon moeten worden gestaakt, waar Israël is binnengevallen om Irans bondgenoot Hezbollah te bestrijden. Maar Israël noch Hezbollah was bij de onderhandelingen betrokken, en Jeruzalem gaf er blijk van zich weinig aan de afspraken gelegen te laten liggen. Afgelopen vrijdag sloten Israël en Libanon onder Amerikaanse bemiddeling alsnog een voorlopig bestand.

Lees ook

Het ‘raamwerkakkoord’ van Israël en Libanon moet een opstap zijn. Maar in Beiroet is er bij velen verbijstering: ‘ongeëvenaard groot eigen doelpunt’

Vage taal over Straat van Hormuz

Maar ook de heropening van de Straat van Hormuz, een vaarroute die van mondiaal belang is, onder meer omdat gas, olie en andere fossiele producten uit de Golfregio via de zeestraat worden geëxporteerd, is lastig gebleken. Afspraken over de vaarroute zijn vaag en breed geformuleerd: de VS en Iran kwamen slechts overeen om „regelingen te treffen voor de veilige doortocht van commerciële schepen”.

Dat laat bijvoorbeeld ruimte voor Iran om specifieke vaarroutes voor te schrijven, en daarvoor ‘servicekosten’ in rekening te brengen, zoals het eerder aankondigde. „Iedere poging om nieuwe regelingen te treffen buiten wat Iran heeft opgezet, zal alleen leiden tot nieuwe moeilijkheden, vertraging van de heropening van de Straat van Hormuz, en toegenomen spanningen”, waarschuwde de Iraanse buitenlandminister Abbas Araghchi zondag op bezoek in Bagdad. Zaterdag hadden de Amerikanen aangekondigd een vaarroute langs de kust van Oman, verder weg van Iran, te willen uitbreiden. De twee recent aangevallen schepen voeren langs dat traject.

De Amerikaanse president Donald Trump postte niet voor het eerst dreigende taal op zijn platform Truth Social. Iran heeft volgens hem „het staakt-het-vuren ALWEER geschonden”, en als dat zo doorgaat worden de VS volgens hem gedwongen „de klus af te maken”. „Als dat gebeurt, zal de Islamitische Republiek Iran niet meer bestaan!”

Het scheepvaartverkeer door de Straat van Hormuz, dat sinds het uitbreken van de oorlog eind februari grotendeels stillag door een Iraanse zeeblokkade, kwam na het sluiten van het bestand juist weer op gang. Maar door de nieuwe geweldsdreiging is het de vraag of rederijen en hun verzekeraars de doorvaart nog aandurven.