Nieuwe studie bevestigt: er waren steden in de Amazone

De Amazone herbergde in het noordwesten van Brazilië een prekoloniale beschaving met duizenden stedelijke bouwwerken die nu gaandeweg worden ontdekt. Deze zogeheten Aquiry-beschaving telde in de eerste eeuwen na Christus zo’n 1,25 tot 3 miljoen mensen.

Dat schrijft een groep Finse en Braziliaanse wetenschappers in het tijdschrift Nature, op basis van recent eigen onderzoek en een inventarisatie van eerdere archeologische vondsten. De Aquiry-beschaving is zo genoemd in 2021 op basis van eerder archeologisch onderzoek. De naam is ontleend aan de Acre-rivier in de gelijknamige Braziliaanse deelstaat, die grenst aan Bolivia en Peru.

Voor hun studie vlogen de onderzoekers in 2024 ruim 4.400 kilometer boven de deelstaat in het noordwesten van Brazilië. Met laser-detectieapparatuur signaleerden ze 396 nieuwe grondwerken, contouren van gebouwen met diepe greppels en muren. Afgaande op hun recente bevindingen en eerdere studies concluderen ze dat nog duizenden bouwwerken verscholen liggen in de zuidwestelijke Amazone, mogelijk zelfs 20.000 – maar dat is een extrapolatie. Het zou betekenen dat alleen al dit deel van de Amazone evenveel bouwwerken bevatte als vroeger voor heel het gebied werd aangenomen. Om dat vast te stellen is veel meer onderzoek nodig, oom op de grond.

De constructie van monumentale bouwwerken vergde arbeidsdeling en kennis van meetkunde, aldus de onderzoekers. Over de functie van inheemse bebouwing lopen de interpretaties uiteen, volgens de archeologen gaat het in dit geval om gebouwen voor ceremoniële of andere publieke doeleinden, niet om woningen. In de omgeving werd maïs verbouwd, maar groeiden ook tal van vruchtbomen, wat in de zestiende eeuw al werd vermeld in Spaanse reisverslagen.

De nieuwe inventarisatie bevestigt wat archeologen al decennia denken: dat de Amazone forest urbanism kende, bebouwing die veel verder ging dan kleine dorpen en ook meer ingreep in de natuurlijke omgeving. „Dit was een stedelijke beschaving in het bos”, aldus de Venezolaanse archeoloog en Amazone-expert José Miguel Pérez-Gómez (niet bij het onderzoek betrokken) in The art newspaper. „Met meer dan één centrum, en diep geïntegreerd in de natuurlijke omgeving.”

Dicht bij de rivier

Dat heeft ook gevolgen voor de geschatte bevolking van het gebied. De onderzoekers schatten dat het betrokken gebied rond 100-200 na Christus – de dateringen blijven onzeker – een bevolking had van ongeveer 1,25 tot 3 miljoen mensen. Lang werd gedacht dat de Amazone dun bevolkt was met kleine, ver van elkaar verspreide nederzettingen dicht bij de rivier. Nieuw onderzoek als dit wijst uit dat de bevolking aan de rivier maar ook in het achterland (terra firme) relatief dichtbevolkt was. Gangbare schattingen gaan ervan uit dat in de prekoloniale tijd vijf tot tien miljoen mensen leefden in het hele Amazonegebied, sommige modellen komen lager of hoger uit, zelfs tot twintig miljoen.

Wanneer en waardoor de Aquiri-beschaving verdween, blijft een kwestie van speculatie. Archeologen schatten dat de nederzettingen werden verlaten in de negende en tiende eeuw na Christus.

De jongste ontdekkingen en ramingen zijn gebaseerd op de zogeheten LIDAR-techniek (Light Detection and Ranging), die laser gebruikt om onder het bladerdak contouren van objecten waar te nemen. De introductie van die techniek heeft vanaf de jaren zestig van de vorige eeuw een revolutie veroorzaakt in de archeologie van met name oude, niet-Europese beschavingen. De huidige inventarisatie is onderdeel van een archeologisch LIDAR-project van onder meer het Finse Instituut voor Latijns-Amerikaanse studies.