Oceanwide Expeditions uit Vlissingen staat door hantavirus in de aandacht. Wat voor bedrijf is dit?

Wie bij het Nederlandse cruiseschip Hondius – in het nieuws door de dodelijke uitbraak van het hantavirus – denkt aan een drijvend flatgebouw waarop duizenden passagiers zich vermaken in casino’s en zwembaden, heeft het mis. Evenmin zijn de cruises die het schip maakt door het poolgebied trips met ijsberen of pinguïns als stipjes aan de horizon.

De Hondius is een van de vijf schepen van de Nederlandse rederij Oceanwide Expeditions, specialist in kleinschalige expeditiecruises naar Arctisch en Antarctisch gebied. Aan boord passen honderd tot tweehonderd passagiers, die in het poolgebied onder meer kunnen kayakken of wandelen tussen de vogels.

Familiebedrijf Oceanwide Expeditions in Vlissingen geldt als een bekende aanbieder van cruises naar beide poolgebieden. Het medisch drama met het hantavirus is een zware klap voor het bedrijf dat zich de afgelopen jaren wist te herstellen van de Covid-19-pandemie. Die had de cruisesector bijna volledig platgelegd.

Naar Spitsbergen

Oceanwide Expeditions werd in 1993 opgericht door vader Wijnand van Gessel (1943) en zoon Michel van Gessel (1968). Van Gessel senior was al langer actief in de scheepvaart. Hun eerste schip was een zeilboot; de eerste bestemming de Noorse eilandengroep Spitsbergen.

Technische problemen zorgden destijds dat het zeilschip het eerste jaar Spitsbergen niet bereikte, maar het jaar daarna slaagde Oceanwide er wel in. Door diverse mankementen zijn die vroege reizen – ook een trip naar Belize – geen commercieel succes. „De toiletten, de airconditioning, er was altijd wat”, zei topman Michel van Gessel in 2022 tegen maandblad Quote. „Moest het terug naar Nederland en verdienden we weer niets.”

Dertig jaar later is het beeld radicaal anders. Oceanwide Expeditions heeft een vloot opgebouwd van vijf ijsversterkte schepen, waarvan de romp extra stevig is. De Hondius werd in 2019 opgeleverd, de Janssonius volgde in 2022.

In maart 2026 tekende de rederij een intentieverklaring voor de bouw van twee nieuwe eco-zeilschepen, elk met een capaciteit van 146 passagiers, verwacht in 2029. Het eerste zeilschip, de Rembrandt van Rijn, maakt nog steeds trips naar het noordpoolgebied; volgens Marinetraffic.com ligt het schip nu in een fjord bij Spitsbergen.

Het bedrijf hanteert twee afzonderlijke seizoenen: het Arctische programma loopt van mei tot oktober (Spitsbergen, Groenland, IJsland), het Antarctische van november tot maart. De rederij heeft 28 vaste werknemers in dienst (volgens de Kamer van Koophandel), maar de expedities draaien op een grotere schil van tijdelijke gidsen, wetenschappers, duikinstructeurs en ander ondersteunend personeel.

Coronaverliezen

Uit het meest recente jaarverslag dat is gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel blijkt dat Oceanwide Expeditions in 2024 een omzet haalde van 65,6 miljoen euro (2023: 60,1 miljoen). De winst bedroeg circa 9,8 miljoen euro (2023: 5,7 miljoen, de eerste winst sinds de pandemie). In 2020, 2021 en 2022 leed de rederij een ‘coronaverlies’ van in totaal bijna 13 miljoen euro.

Investeringsmaatschappij Bolster (voorheen Van Lanschot Participaties) bezit 28,6 procent van de aandelen. Vader en zoon Van Gessel zijn de overige aandeelhouders. Dankzij Bolster konden zij onder meer de vloot uitbreiden met de Janssonius.

Oceanwide Expeditions opereert in een niche die snel groeit. Het is een segment van de bredere cruisesector, gericht op avontuurlijke reizen naar afgelegen en moeilijk bereikbare bestemmingen – de polen, de Galápagoseilanden, de Amazone en Patagonische fjorden.

In 2023 lag het aantal expeditiecruisepassagiers ondanks de coronadip wereldwijd 71 procent hoger dan in 2019, aldus brancheorganisatie Cruise Lines International Association (CLIA). In het seizoen 2024/2025 bezochten bijna 37.000 cruise-only reizigers Antarctica (zij bleven aan boord en gingen niet aan land). Daarnaast zetten ruim tachtigduizend passagiers voet op het ‘Witte Continent’. Dat gebeurt onder strikte voorwaarden: plassen en poepen op de zuidpool is bijvoorbeeld verboden.

Groei in ‘ervaringsreizen’

De mondiale markt voor expeditiecruises werd in 2024 door de CLIA geschat op 2,7 miljard euro. Analisten verwachten een groei van 9 tot 10 procent per jaar. Dat komt vooral door een stijgende vraag naar ‘ervaringsgerichte’ reizen onder vermogende reizigers, een groeiend milieubewustzijn en de opkomst van nieuwe markten in Azië (China). Expeditiecruises kosten enkele duizenden tot tienduizenden euro’s per persoon.

Oceanwide Expeditions concurreert in dit segment met bedrijven als het Amerikaanse Lindblad Expeditions, Quark Expeditions uit Canada, het Noorse Hurtigruten Expeditions (HX), Heritage Expeditions (Nieuw-Zeeland) en het Franse Ponant.

De sector voor expeditiecruises kent structurele kwetsbaarheden, zeggen experts. Reizen naar poolgebieden zijn sterk seizoensgebonden: het Antarctische venster loopt van november tot maart, het Arctische van mei tot oktober. Onverwachte weersomstandigheden, ijsvorming of politieke beperkingen kunnen trips doorkruisen en inkomsten raken.

Van natuur- en milieuorganisaties klinkt ook kritiek op deze vorm van toerisme. De ecosystemen op de Zuid- en de Noordpool zijn zo kwetsbaar dat elke vorm van menselijke inmenging moet worden vermeden, vinden critici. De uitstoot van (grote en kleinere) cruiseschepen – zeker dichtbij kwetsbare natuur maar ook bij binnensteden als Venetië, Barcelona en Rotterdam – draagt bij aan de opwarming van het klimaat en de vervuiling van de lucht.

In het interview met Quote zegt Michel van Gessel daarover: „Passagiers keren terug naar huis als ambassadeurs van het gebied. Er zijn mensen die vinden dat alleen wetenschappers er mogen komen of dat het poolgebied moet worden afgesloten. Dat zou ik heel jammer vinden. Dan kun je er nooit meer van genieten.”

Milieuregelgeving neemt toe. De IAATO (International Association of Antarctica Tour Operators) en AECO (Association of Arctic Expedition Cruise Operators) leggen strikte beperkingen op aan het aantal passagiers dat tegelijk aan land mag gaan (maximaal honderd per locatie) en aan het gedrag in kwetsbare ecosystemen. Oceanwide Expeditions is lid van beide organisaties.

De uitbraak van het hantavirus vond plaats tijdens de laatste reis van de Hondius in de zuidelijke zomerseizoen. Het schip voer van Argentinië via het zuidpoolgebied naar Sint Helena en andere afgelegen eilanden in de Atlantische Oceaan terug naar thuishaven Vlissingen.

De medische situatie aan boord illustreert een ander risico: gezondheidsincidenten in extreem afgelegen gebieden, ver van medische faciliteiten. In zijn persverklaringen stelt Oceanwide Expeditions dat het bedrijf alle procedures heeft gevolgd voor medische noodgevallen aan boord. Het valt nog niet te zeggen in hoeverre reizigers naar het Noordpool- of Zuidpoolgebied zich laten afschrikken door de recente uitbraak van het hantavirus. En wat de gevolgen zullen zijn voor het Zeeuwse familiebedrijf.