Oud-minister Grapperhaus: grote onenigheid in kabinet over invoering van de avondklok

Binnen het kabinet bestond begin 2021 grote onenigheid over de invoering van de avondklok als maatregel om coronabesmettingen tegen te gaan. Meerdere ministers, onder wie minister van Binnenlandse Zaken Kajsa Ollongren en Wouter Koolmees van Sociale Zaken (beiden D66), hadden ernstige bezwaren tegen de invoering ervan.

Dat vertelde toenmalig minister van Justitie en Veiligheid Ferd Grapperhaus (CDA) woensdag tijdens zijn eerste verhoor bij de parlementaire enquêtecommissie Corona. „Die bezwaren zaten heel erg op de beperking van grondrechten”, zei Grapperhaus. „Die heeft zij [Ollongren] ingebracht, zoals ik ook mijn eigen terughoudendheid heb ingebracht. Het is een afweging. Op enig moment zul je bestuurlijk een beslissing moeten nemen.”

Welke bewindslieden tijdens overleggen in het Catshuis wél voor invoering van de avondklok waren, weigerde Grapperhaus tijdens het soms stekelige verhoor te zeggen. Op de herhaalde vraag van de commissie of het initiatief bij premier Mark Rutte lag, ging hij niet in. „Er waren mensen die vonden dat het wel die kant op moest. Maar ik kan mij niet met zekerheid herinneren wie zich in de informele discussies uitsprak, dus daar ga ik niet over verklaren.” Over de formele besluitvorming in de ministerraad zei Grapperhaus niets te mogen zeggen.

De kritische ministers hadden zich uiteindelijk neer te leggen bij het kabinetsbesluit om de avondklok in te voeren. Grapperhaus: „Dan kom je bij de keuze voor eenheid van kabinetsbeleid. Als je dat niet kunt, dan moet je weg.”

Avondklok eerst tegengehouden

De voormalige CDA-minister vertelde geëmotioneerd dat hij al aan het begin van de tweede coronagolf, najaar 2020, van adviesorgaan Outbreak Management Team (OMT) het advies kreeg een avondklok in te voeren. Dat zou voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog zijn. „Het kwam neer op mijn handtekening. Daar had ik geen zin in”, zei Grapperhaus.

In januari 2021 adviseerde het OMT opnieuw een avondklok in te voeren, vanwege de opkomst van besmettelijker coronavarianten. Grapperhaus vond de argumentatie „aanvankelijk niet om over naar huis te schrijven”, verklaarde hij, maar liet zich toch overtuigen. „Op basis van medische noodzaak en doelmatigheid, gaat het werken om die orkaan af te wenden, begreep ik het heel goed.”

Grapperhaus twijfelde echter naar eigen zeggen of de maatregel door de politie te handhaven zou zijn. Hij was gevoelig voor het argument dat in andere landen al met succes een avondklok werd gebruikt om het aantal besmettingen terug te dringen. Het ontbrak volgens hem ook aan mogelijke alternatieven. „Uiteindelijk heb ik gezegd: oké. Maar dan wil ik het wel eerst met het parlement bespreken.” De Tweede Kamer besloot vervolgens in januari 2021 tot invoering van de avondklok, een maatregel die uiteindelijk vijf keer werd verlengd en ruim drie maanden duurde.

Ruzie met Halsema

Grapperhaus reageerde ook op kritiek die de Amsterdamse burgemeester Femke Halsema afgelopen maandag uitte tijdens haar verhoor. Volgens Halsema legde het kabinet maatregelen te zeer „van bovenaf” op en luisterde het te weinig naar sentimenten in de samenleving. Grapperhaus sprak dat tegen: „We deden daar juist enorm ons best voor. Ik probeerde zoveel mogelijk [meningen] op te halen en bij het kabinet in te brengen. Ik vond het erg belangrijk om te weten wat er speelde.”

In juni 2020 ruziede Grapperhaus met Halsema via WhatsApp over een drukbezochte Black Lives Matter-demonstratie op de Dam. Halsema voelde zich toen „in de kou gezet”, nadat Grapperhaus het in de media „pijnlijk” had genoemd dat de demonstratie doorging. „Femke ik ben verbaasd hoe zich dit ontvouwt aan jouw kant”, appte hij.

„Het knetterde wel eens”, erkende de oud-minister tijdens zijn verhoor. Hij zei met Halsema „altijd goed contact” te hebben gehad. Grapperhaus kwam tijdens de pandemie zelf in opspraak, toen bleek dat hij de coronamaatregelen had overtreden tijdens zijn huwelijk. Op foto’s van het huwelijksfeest was te zien hoe hij zijn schoonmoeder knuffelde, hoe iemand een arm op zijn schouder legde en hoe mensen samendrongen voor een familieportret.

Liveblog Parlementaire enquête corona

Commissie verhoort ‘handhavingsminister’ Ferd Grapperhaus en Jaap van Dissel