Regering trekt ophokplicht pluimvee grotendeels in, maar ‘we zijn zeker nog niet van vogelgriep af’

2 uren geleden 1

Het risico op vogelgriep neemt af, dus de vrije-uitloopkip mag weer naar buiten. Het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur heeft de landelijke ophokplicht voor pluimvee dinsdag grotendeels ingetrokken. Dat schrijft staatssecretaris Silvio Erkens in een brief aan de Tweede Kamer.

De ophokplicht gold sinds 16 oktober 2025. Het vorige kabinet nam de maatregel nadat bij een pluimveebedrijf in het Drentse dorp Gasselternijveenschemond vogelgriep was aangetroffen. In de maand daarna greep het virus om zich heen, en waren op nog elf plaatsen uitbraken.

De ophokplicht moet voorkomen dat pluimvee in aanraking komt met wilde vogels, en op die manier besmet raken. Ook gold er sinds 26 november een streng verbod op bezoekers bij commerciële pluimveebedrijven.

Inmiddels is het risico dat pluimveebedrijven volgens Erkens niet meer „zeer hoog”, zoals in het afgelopen half jaar, maar slechts „matig”. De laatste keer dat bij een pluimveehouderij vogelgriep uitbrak, was precies een maand geleden, op 21 maart. Toen werden er besmettingen vastgesteld bij bedrijven in de gemeentes Moerdijk en Coevorden. Daarnaast nam het aantal meldingen van besmettingen bij wilde vogels af.

Gelderse Vallei

Zoals wel vaker de afgelopen jaren, houdt de regering de ophokplicht langer in stand rond de Gelderse Vallei. In dat gebied tussen de Utrechtse Heuvelrug en de Veluwe zijn relatief veel pluimveebedrijven, waardoor virusuitbraken makkelijker overspringen van het ene op het andere bedrijf.

De keuze om de ophokplicht in die regio langer in stand te houden, is dus het gevolg van een simpel rekensommetje, zegt Ron Fouchier, viroloog bij het Erasmus MC. „Risico is de kans dat er iets gebeurt, maal de impact wanneer het gebeurt. De kans op een nieuwe besmetting is op dit moment laag, maar wanneer je een uitbraak krijgt in de Gelderse Vallei, moet je mogelijk tientallen bedrijven ruimen. Dat vindt het ministerie op dit moment nog een te groot risico.”

Zo’n situatie heeft zich al eens eerder voorgedaan, zegt Fouchier. „In 2003 was er een uitbraak met een ander type vogelgriep in de Gelderse Vallei. Die was door besmettingen van bedrijf op bedrijf toen eigenlijk niet te stoppen.” Tijdens die crisis moesten er 22,6 miljoen dieren gedood worden om verdere verspreiding te beteugelen.

Panzoötie

In een verklaring schrijft staatssecretaris Erkens dat de regering de ophokplicht „stapsgewijs” afbouwt en dat hij de situatie ondertussen „nauwlettend” in de gaten houdt. „We zijn zeker nog niet van vogelgriep af. Vogelgriep is en blijft onvoorspelbaar en als er maatregelen nodig zijn, dan nemen we die.”

Het grote probleem met het huidige vogelgriepvirus is dat het een panzoötie is geworden, zegt Fouchier: een pandemie, maar dan bij dieren. „Het verspreidt zich nu onder wilde vogels over de hele wereld.” In Nederland is de situatie volgens hem in 2020 omgeslagen: „Tot dat jaar kwam het virus in de herfst binnen met trekvogels, en was het aan het eind van de winter weer weg. Vanaf 2020 zijn er ook grote uitbraken geweest onder vogels die het hele jaar door in Nederland leven, zoals sterns, kokmeeuwen en ganzen. Hierdoor hebben we nu ook in het voorjaar en de zomer te maken met uitbraken, waardoor de ophokplicht vaak niet kan worden gestopt.”

Het is nu dan ook te vroeg om te zeggen hoe het virus zich komende zomer onder Nederlandse vogels zal verspreiden, zegt Fouchier. „Iedereen hoopt dat het op een gegeven moment weer weggaat, maar daar hebben we geen kijk op. Deze situatie, waarbij vogelgriep het hele jaar rondgaat in wilde vogels, is uniek. Voor de eeuwwisseling hadden we dat nog nooit gezien. En doordat het uniek is, kunnen we ook niet concluderen dat het vanzelf weer weggaat. Daarvoor hebben we gewoon de data niet.”