Rob Jetten deed zijn best, maar kreeg zijn eigen D66 níét op een ander idee over de asielwetten

2 uren geleden 1

Eerst was minister van Asiel en Migratie Bart van den Brink van het CDA dit weekend gaan bellen met Eerste Kamerleden. Daarna minister-president Rob Jetten van D66. Ze probeerden Eerste Kamerleden over te halen om twee strenge asielwetten te redden. Van de stemming op dinsdagmiddag hing veel af voor het kabinet. Het ging om de wetten, natuurlijk, maar vooral ook om iets anders: hoe stabiel is het minderheidskabinet van D66, VVD en CDA? Krijgen ze met z’n drieën wel iets voor elkaar? En hoeveel gezag heeft Rob Jetten?

Ze belden niet alleen met de Kamerleden die in hun eentje een fractie hadden, en van wie het nog niet zeker was hoe ze zouden gaan stemmen. Ze belden ook, en zelfs als eerste, met D66-fractievoorzitter Paul van Meenen. D66 had aangekondigd tegen te stemmen.

Bij de VVD-fractie in de Eerste Kamer moesten ze er dinsdagmiddag om lachen: had Jetten dat écht gedaan? Zijn eigen mensen proberen te overtuigen, en dan een néé te horen krijgen?

De angst voor de electorale aantrekkingskracht van uiterst rechts zit er goed in bij de drie regeringspartijen, vooral bij de VVD

Waar het om ging: een van de twee asielwetten, de asielnoodmaatregelenwet, hing af van een zogenoemde ‘novelle’ waardoor hulp aan mensen zonder verblijfsvergunning niet strafbaar zou zijn. De PVV zou die eerst gaan steunen, om de twee wetten erdoor te krijgen, maar liet vorige week ineens weten dat de novelle „een afzwakking” was. De PVV wist ook: het CDA en de SGP zouden tegen de asielwet gaan stemmen als die hulp wél strafbaar was. Het werd door de regeringspartijen gezien als het doelbewust creëren van chaos. Er was daardoor één stem tekort voor de novelle. De simpelste oplossing leek: regeringspartij D66, die tegen de asielwetten was, kon misschien wel voor de novelle stemmen die de wet wat minder streng maakte?

Het mislukte. D66 was niet over te halen, de Kamerleden-in-hun-eentje ook niet. De aanpassing van de asielnoodmaatregelenwet werd dinsdagmiddag weggestemd: 38 tegen 37, waardoor ook de asielnoodmaatregelenwet het niet meer haalde.

D66-leider Rob Jetten had toen zijn kabinet aantrad nog „noodzakelijke keuzes” aangekondigd, en de asielplannen van het kabinet-Schoof, met de PVV als grootste partij en Marjolein Faber als minister van Asiel, overgenomen. Want ook dit kabinet wilde streng zijn, zei hij, op migratie. De angst voor de electorale aantrekkingskracht van uiterst rechts zit er goed in bij de drie regeringspartijen, vooral bij de VVD.

Bijna onderuit in de douche

Alle Eerste Kamerleden zijn er dinsdag. De stemming is een half uur eerder omdat sommige nog de trein of het vliegtuig moeten halen. Een VVD’er was ’s ochtends bijna onderuit gegaan in de douche en zegt voor de stemming dat hij zich desnoods met een gebroken heup naar de grote zaal had laten „takelen” om toch vóór te kunnen stemmen.

Want het is hoofdelijk, drie keer: eerst over de novelle, dan over de twee wetten. Bart van den Brink zit erbij, zichtbaar nerveus, en turft de voor- en tegenstemmen op een briefje. Hij weet niet of het bellen in het weekend heeft geholpen.

De PVV en de overwegend linkse oppositiepartijen stemmen, samen met alle Eerste Kamerleden van D66, tegen de novelle. Van den Brink kijkt een tijdje voor zich uit. Bij de tweede stemming, over de asielnoodmaatregelenwet, begint hij eerst nog wel met turven. Dan geeft hij het op. Er stemmen 31 Eerste Kamerleden vóór, 44 zijn tegen. Daardoor gaat onder andere het strafbaar stellen van onrechtmatig verblijf in Nederland niet door.

Een opvallende tegenstemmer is BBB’er Bart Kroon. De BBB-fractie, met elf zetels, is vóór de asielnoodmaatregelenwet en stemt bij asiel en migratie in de Eerste en Tweede Kamer bijna altijd hetzelfde als de PVV. Kroon was te laat voor de fractievergadering eerder op de dag. Hij heeft een blessure aan zijn schouder en moest gebracht worden. Tijdens de stemming kijkt hij strak voor zich uit, hij laat een stilte vallen voordat hij ‘tegen’ zegt. Fractiegenoten verbergen hun handen in hun gezicht of kijken hem woedend aan.

De tweede wet, de invoering van een zogeheten ‘tweestatusstelsel’, haalt het wel. Maar aan die wet wordt minder belang gehecht in Den Haag, omdat dat stelsel ook al via Europese afspraken geregeld wordt.

‘Sabotage’

Bart van den Brink wijst na afloop in de zaal meteen naar de PVV. Die hebben „politieke sabotage” gepleegd, zegt hij. Ze hadden met de linkse partijen samengespannen om de novelle verworpen te krijgen, zodat er geen meerderheid meer voor de asielnoodmaatregelenwet zou zijn. En in de Tweede Kamer had de PVV nog wél ingestemd met de novelle.

Wie Van den Brink niet noemt, zijn D66 en het CDA, twee van de drie coalitiepartijen. D66 stemde tegen alles: de novelle en de twee wetten. Het CDA stemde tegen de asielnoodmaatregelenwet. Met zijn felle toon tegen de PVV lijkt Van den Brink de aandacht te willen afleiden van die onderlinge verdeeldheid. VVD-fractievoorzitter Ruben Brekelmans haalt daarna op X ook uit naar de PVV, die volgens hem de asielwetten „frustreert” en „strenger asielbeleid dus nooit écht wil regelen”. Maar hij noemt ook D66. Het laatste woord, dat lijkt wel zeker, is er bij de drie regeringspartijen onderling nog niet over gezegd.

Wij zijn voor een strenger asielbeleid, maar tégen de wetten van Faber

In de Tweede Kamer begint ook D66-fractievoorzitter Jan Paternotte over de PVV. Die heeft de ‘eigen’ wet „om zeep geholpen”. En D66 zelf dan? „Wij zijn altijd duidelijk geweest”, zegt Paternotte. „Wij zijn voor een strenger asielbeleid, maar tégen de wetten van Faber.”

Zo wijzen de drie regeringspartijen allemaal vooral naar buiten, naar ánderen. Maar de stemming in de Eerste Kamer laat zien dat ze een probleem met elkaar hebben. Al bij de eerste serieuze wetten van het kabinet blijkt hoe broos de eenheid is.