Saoedi-Arabië bedenkt zich: waarom miljarden uitgeven aan golf als geen Saoediër geïnteresseerd is in golf?

15 uren geleden 2

Saoedisch geld overspoelde de afgelopen jaren de sportwereld. De Formule 1 kwam naar Jeddah, de beste boksers stonden in Saoedi-Arabië tegenover elkaar in de ring en Cristiano Ronaldo ging voetballen in de Saoedi Pro League. Er waren plannen voor Aziatische Winterspelen in een nieuw te bouwen stad in de woestijn, voor een ‘vliegend stadion’ bij het WK voetbal dat het land in 2034 organiseert. Niets was te gek.

Nu blijken de bomen toch niet tot in de hemel te groeien. Vorige week kondigde het Saoedische staatsinvesteringsfonds PIF (met een vermogen van ruim 900 miljard dollar) aan de geldkraan dicht te draaien voor LIV Golf, de golftour die zich met Saoedische miljardeninvesteringen afsplitste van de PGA-tour. Zo ontstond een nieuwe wereldwijde golfcompetitie náást de al bestaande. Het PIF, geleid door de almachtige kroonprins Mohammed bin Salman (‘MBS’), meldde dat LIV Golf na het huidige seizoen niet meer op Saoedisch geld hoeft te rekenen.

In januari zag Saoedi-Arabië al af van de organisatie van de Aziatische Winterspelen van 2029. Afgelopen maand werd duidelijk dat het masters snookertoernooi na twee edities niet terugkeert in Saoedi-Arabië, ondanks een contract voor tien jaar. En ook het eindejaarstennistoernooi de WTA Finals vindt er na dit jaar niet langer plaats.

Wat schuilt daarachter?

De nieuwe koers werd enige tijd geleden al ingezet. MBS zelf liet eerder dit jaar weten zich ‘flexibel’ te willen opstellen en vooral te willen focussen op projecten die een duidelijk binnenlands belang dienen.

„Veel megaprojecten liepen achter op schema en waren te ambitieus. Het was financieel niet langer houdbaar”, zegt James Montague, auteur van Engulfed. How Saudi Arabia Bought Sport, and the World, dat later deze maand in het Nederlands verschijnt. „Er werd gewoon veel te veel uitgegeven.”

Met de sportinvesteringen wil Bin Salman de Saoedische economie diversifiëren en minder afhankelijk maken van olie, onder meer door toeristen en investeringen aan te trekken, zoals vastgelegd in de Saoedische Vision 2030. Tegelijkertijd moeten ze Saoedi-Arabië in een positief daglicht stellen en de talrijke mensenrechtenschendingen, zoals de brute moord op journalist Jamal Khashoggi, naar de achtergrond doen verdwijnen, zegt Montague.

De investeringen worden vaak ‘sportswashing’ genoemd, maar Montague vindt dat die term de lading niet dekt. „sportswashing is vooral afleiding van de verschrikkelijke dingen die je doet door je naam aan sport te verbinden. Maar het is veel gelaagder: het gaat er ook om aantrekkelijk te worden via soft power, jezelf onmisbaar maken voor landen waar je in investeert.” Dan bedoelt hij bijvoorbeeld het Verenigd Koninkrijk, waar het PIF eigenaar is van voetbalclub Newcastle United.

Bij het golf speelden ook twee persoonlijke factoren een rol. Yasir al-Rumayyan, bestuursvoorzitter van het PIF en vertrouweling van MBS, is een enorme golf-fan. Hij was de drijvende kracht achter de agressieve campagne die topgolfers voor bedragen met acht nullen weglokte bij de PGA en zo de golfwereld op zijn kop zette. Mooie bijkomstigheid voor de Saoediërs: Donald Trump houdt ook van golf, en via LIV konden ze de contacten met zijn familie warmhouden. Dit weekend slaan de golfers af op de Trump National Golf Club, vlak bij Washington.

Weinig plezier bij publiek én golfers

Sinds de oprichting in 2021 pompten de Saoediërs naar schatting zo’n 5 miljard dollar in LIV Golf. Op enkele evenementen na was het publiek er niet bijzonder in geïnteresseerd. Het format waarin golfers in teams tegen elkaar spelen, sloeg niet aan, en ook de van de PGA-tour losgeweekte spelers leken er maar weinig plezier aan te beleven, zag Montague op reportage voor zijn boek in Dallas. Bezoekers bleken vooral geïnteresseerd in de Nederlandse dj Martin Garrix, die ze bij hoge uitzondering voor 30 dollar per kaartje langs de baan konden bewonderen.

Uitzicht op financieel gewin voor de Saoedische staatskas bood LIV nooit. In 2024 boekte de organisatie een verlies van 461 miljoen dollar, een jaar eerder 395 miljoen dollar. Al-Rumayyan moest zijn speeltje opgeven en trad onlangs terug als voorzitter van LIV. De Ierse topman Scott O’Neil staat voor de schier onmogelijke taak om een doorstart te realiseren.

De toewijzing van het WK voetbal voor 2034 heeft een belangrijke rol gespeeld in het heroverwegen van de uitgaven

Nu willen de Saoediërs zich toeleggen op investeringen die ook financieel wat opleveren, en die vooral de eigen bevolking bedienen. „Twee derde van de mensen in Saoedi-Arabië is jonger dan 35 jaar”, zegt sportwetenschapper Simon Chadwick. „De investeringen hebben ook een brood-en-spelen-element. Als je de jeugd topsport en entertainment geeft, zijn ze minder geneigd te protesteren of vragen te stellen.” Het stoppen met LIV Golf past goed bij de nieuwe strategie, aldus Chadwick. „Bezittingen die geen duidelijk financieel gewin opleveren en niet bijdragen aan het Saoedische sportsysteem stoten ze af. En geen Saoediër is geïnteresseerd in golf.”

Volgens Chadwick heeft de toewijzing van het WK voetbal voor 2034 aan Saoedi-Arabië, in december 2024, een belangrijke rol gespeeld in het heroverwegen van de uitgaven. „De Saoedische regering is gaan nadenken over hoe ze het WK voetbal op een succesvolle manier kunnen organiseren. Dat gaat heel veel geld kosten, en daardoor zijn andere investeringen te kostbaar gebleken.” Zo is het megaproject Neom, een futuristische stad in een lijn van 170 kilometer, inmiddels omgekat tot een groot aantal datacenters in een strookje van 2,4 kilometer.

De oorlog in de Golfregio bracht de toch al in gang gezette veranderingen in een stroomversnelling. Omdat Saoedi-Arabië zijn olie door de sluiting van de Straat van Hormuz niet kan exporteren, verkeert het in financiële moeilijkheden. Daarnaast zijn zakenlieden en toeristen vanwege de oorlog huiveriger om naar het de Golfstaten te reizen. „Saoedi-Arabië realiseert zich dat het ook zijn hard power moet laten gelden, bijvoorbeeld door te investeren in defensie,” zegt Montague. „Het waande zich in een veilige bubbel, maar blijkt nu toch best kwetsbaar. Je kan met geld heel veel veranderen, maar je geografie niet.”

Toch blijft ook soft power belangrijk om voor de normalisatie op het wereldtoneel, algemene populariteit en bekendheid van het land en beleidsdoelen zoals het frustreren van klimaatactie – staatsoliebedrijf Aramco is bijvoorbeeld nog altijd sponsor van wereldvoetbalbond FIFA en de Formule 1.

E-sport en voetbal nog wel belangrijk

Saoedische investeringen in sport zullen de komende jaren steeds meer focussen op een aantal strategische projecten, voorspelt Chadwick. Eén daarvan is e-sport, een hobby van MBS zelf. „Saoedi-Arabië organiseert het WK e-sport, kocht gamebedrijf Electronic Arts en werkt nauw samen met de Chinese computerfabrikant Lenovo.” Zo opereert een heel ecosysteem rond e-sport vanuit Saoedi-Arabië, ziet Chadwick: „Je zou het de internationale hoofdstad van e-sport kunnen noemen. Dat zou met golf nooit gebeurd zijn.”

Ook het WK voetbal is belangrijk. Het WK kan op miljarden kijkers wereldwijd rekenen en is commercieel zeer interessant. Bovendien is het volkssport nummer één in Saoedi-Arabie. De eigen Pro League is dominant in het Aziatische clubvoetbal, hoewel er minder topspelers naartoe gaan dan een aantal jaar geleden. Ook de Formule 1 heeft die wereldwijde uitstraling. De autosport wordt vanaf 2028 met een nieuw circuit ondergebracht in Qiddiya, een entertainment- en toerismehub in aanbouw, als onderdeel van de Saoedische Vision 2030.

En dan is er nog Newcastle United, de voetbalclub die in 2021 door het PIF werd overgenomen. Volgens Montague blijft dat, hoewel het misschien niet in de aangepaste strategie past, een nuttig bezit, dat „toegang geeft tot de grootste sportcompetitie ter wereld”, de Engelse Premier League, ”en daarmee tot het grootste reclamebord ter wereld. Sporten die niet in de nieuwe Saoedische strategie passen, zoals bijvoorbeeld boksen, moeten ook vrezen voor hun financiering, verwacht Montague.

En LIV Golf? Duurbetaalde golfers als Brooks Koepka en Jon Rahm zullen het tot augustus lopende seizoen afmaken. Met hun overstap hebben ze gegokt en verloren. Sommigen zullen met de staart tussen de benen terugkeren bij de PGA, als die ze in genade aanneemt. Of ze moeten een heel andere afslag nemen: de 32-jarige topspeler Bryson DeChambeau zei deze week dat hij zich, mocht LIV Golf ophouden te bestaan, op de groei van zijn YouTube-kanaal wil richten.