Skiën in Japan, coaching in Valencia, of toch maatschappelijke dienst? Het tussenjaar blijft populair. ‘Ik wil mezelf ontwikkelen, ook mentaal’

8 uren geleden 2

Wat ze precies wil doen tijdens het tussenjaar, weet de vijftienjarige Imke uit Nijmegen nog niet. Ze heeft ook nog even: over een jaar doet ze pas examen. Wat ze al wel weet, is dat ze wil reizen. „Nieuwe dingen ontdekken. Nieuwe culturen en nieuwe mensen leren kennen en zo. Dat lijkt me gewoon gaaf.”

Samen met haar vader bezoekt Imke de Tussenjaarbeurs in een universiteitsgebouw in Wageningen, waar meer dan dertig organisaties hun tussenjaarprogramma’s proberen te verkopen aan zo’n zevenhonderd jongeren die zo’n ‘pauzejaar’ overwegen.

De tieners kunnen sporten en studeren in de Verenigde Staten. Vrijwilligerswerk doen in een Braziliaanse favela. Tropisch regenwoud helpen herstellen op Bali, of werken als au pair in Nieuw-Zeeland. Imke gaat in ieder geval langs bij de kraampjes van twee organisaties die groepsreizen aanbieden met vrijwilligerswerk.

Reisorganisatie Studytravel verkoopt taalreizen, naar plekken als Florence („de culturele hotspot van Italië”), Porto („waar traditie en creativiteit samenkomen”) en Montañita („hét surfdorp van Ecuador”). Via Snowminds kun je ski- of snowboardleraar worden en, volgens de organisatie, „de winter van je leven” ervaren. „Verbeter je Engels, Duits en Frans in Zwitserland” of „combineer een safari met skiën in Lesotho”, staat in een flyer van de organisatie.

Skileraar worden in Japan kost 9.000 euro „voor een heel winterseizoen”, vertelt een enthousiaste jongen van Snowminds aan de zeventienjarige Loek. Na een jaar studeren is Loek gestopt met zijn hbo-opleiding bouwkunde. „Ik had er wel leuke vrienden, maar ik zag het mezelf in de toekomst niet echt doen. Het tussenjaar is om uit te zoeken wat ik wel wil.” Het plan: een beetje werken, naar het buitenland, zijn rijbewijs halen. Skileraar worden lijkt hem „wel gaaf”. Het is ook duur, erkent hij. Zijn moeder, Fenneke de Graaf (57): „Dat is voor Japan. Het kan ook in Oostenrijk.” Loek: „Je gaat ook wel veel terugverdienen, denk ik. Het is een soort investering.”

Vwo en havo

Het tussenjaar blijft onverminderd populair. Steeds vaker willen geslaagde havo- en vwo-leerlingen een jaar pauze, voordat ze beginnen aan een studie. Voor vmbo’ers is dat vaak geen optie: zij moeten onderwijs volgen tot ze achttien jaar oud zijn, of tot ze een startkwalificatie (een diploma op minimaal mbo 2-niveau) hebben gehaald.

In 2015 begon ongeveer 85 procent van de havo- en vwo’ers direct na het examen aan een studie of ander vervolgonderwijs, laten cijfers van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap zien. Tien jaar later is dat aandeel onder havo-geslaagden gedaald naar 81 procent, en onder vwo’ers naar 74 procent. Een vijfde tot een kwart van de geslaagden kiest inmiddels dus voor een tussenjaar.

Op de Tussenjaarbeurs in Wageningen blijkt dat veel programma’s, naast reizen, sporten en een taal leren, ook zijn gericht op persoonlijke groei. Het ‘Suri Impact Breekjaar’ combineert een groepsreis van vier weken in Suriname met vrijwilligerswerk en persoonlijke coaching. „Samen ontdekken, samen groeien”, staat op een banner.

Doelen stellen voor de toekomst

Bij ‘The Palmtree Project’ wonen deelnemers zeven weken in Valencia en leren ze Spaans. Iedere week krijgen ze coaching rondom een ander thema, zoals hun zelfbeeld, mindset en het begrijpen van hun emoties. In de laatste week stellen ze doelen voor de toekomst. „We krijgen ze soms heel verlegen binnen”, zegt oprichter Christa Schep. „Ze hebben last van prestatiedruk en stress vanuit school. Ze vinden het moeilijk om te weten wat ze willen, omdat ze ook bezig zijn met wat er vanuit de maatschappij van hen wordt verwacht.” Na zeven weken in Valencia staan ze „sterker in hun schoenen”, volgens Schep. Daar hangt wel een prijskaartje aan: het hele traject kost zo’n 3.500 euro.

Wat ik ook steeds vaker tegenkom, is dat jongeren zijn uitgeblust na de middelbare school of last hebben van mentale problemen

De meeste jongeren kiezen voor een tussenjaar omdat ze nog niet weten wat ze willen studeren, zegt Daniëlle Vogels, studiekeuze-expert bij Wageningen University en oprichter van het Tussenjaarkenniscentrum. „Maar wat ik ook steeds vaker tegenkom, is dat jongeren behoefte hebben aan even niet hoeven presteren op cognitief niveau. Dat ze uitgeblust zijn na de middelbare school, of last hebben van mentale problemen.”

Naar Japan of Zuid-Korea

Noah (18) weet best wat hij wil studeren, namelijk econometrie. Maar eerst heeft hij behoefte aan een pauze. „School was voor mij echt heel zwaar. Ik weet niet echt hoe ik dat uitleg, maar ik heb last van mentale klachten en zo.” Hij zit aan een tafeltje met vriend Thijs, ook achttien jaar oud. De twee kennen elkaar van de basisschool in Amsterdam. Ze drinken cola, op tafel liggen zakjes naturel chips.

Ik moet dus echt een andere manier vinden om erachter te komen wat ik wil

Thijs zat er op school „ook niet heel lekker in”, zegt hij. Daarom weet hij nog niet wat hij wil studeren. „Ik had echt geen zin om buiten schooltijd ook nog eens naar andere scholen te zoeken.” Ze willen samen op reis in het tussenjaar, het liefst naar Japan of Zuid-Korea. Thijs: „Die cultuur interesseert ons wel. We houden allebei van anime en lezen ook wel manga’s.” Noah: „Het zou leuk zijn om dan ook echt Koreaans te leren.” Thijs: „We zijn nu bezig met de schrijftaal, dus het alfabet. Dat is al heel lastig.”

Om een reis te kunnen betalen hebben ze gesolliciteerd op een baantje als pakketverwerker op Schiphol. „Op zondag betaalt dat echt 40 euro per uur”, zegt Thijs. Nu werkt hij nog bij de Hema, voor het minimumloon. „Dat schiet niet echt op.”

Thijs is door zijn moeder „geforceerd” om naar de beurs te gaan. „Ze is bang dat ik niks ga doen tijdens mijn tussenjaar. Nou, dat ga ik niet. Ik heb alleen gewoon nog geen perfect plannetje.” Wel weet hij wat hij van het tussenjaar wil leren: „Ik wil mezelf beter ontwikkelen, ook mentaal.” Noah zoekt komend jaar vooral „veel rust”. En hij wil naar de sportschool.

Maatschappelijke diensttijd

Op de beurs geeft Daniëlle Vogels voorlichting over hoe je een plan maakt voor het tussenjaar. Daarin benadrukt ze dat een tussenjaar niet veel hoeft te kosten en dat je ook niet per se naar het buitenland hoeft. „Je kunt ook in Nederland backpacken en andere culturen leren kennen”, vertelt ze een collegezaal vol tieners en hun ouders. „Bellen, dat kun je ook oefenen in je tussenjaar. Heel veel jongeren hebben belangst.” Een tussenjaar hoeft ook niet altijd leuk te zijn, zegt ze. „Dat zou ik je zelfs niet toewensen. Dan leer je er niet zoveel van.”

De kraam van de maatschappelijke diensttijd, waarbij jongeren tot dertig jaar oud vrijwilligerswerk in Nederland doen, trekt ook veel bekijks. Er staan twee coaches van MDT Missie, het traject dat door het ministerie van Defensie wordt georganiseerd. Daar begint de maatschappelijke diensttijd met een driedaagse militaire bivak in een groep van vijftien personen.

In dat weekend gaan ze „enorm uit hun comfortzone, zowel fysiek als mentaal”, zegt coach Erik Paskamp (64), die zelf lang bij de Marechaussee werkte. „En ze gaan uit hun bubbel. Van arts tot bouwvakker, je wordt één team. Alle verschillen vallen weg, want je hebt allemaal hetzelfde pak aan.”

De coaches proberen „een veilige setting” te creëren waarin de jongeren ook een „diepere laag” kunnen opzoeken, zegt Paskamp. Zijn collega Mickel Korremans (44) herinnert zich iemand die na deelname toch afzag van een euthanasietraject. Hij wijst naar zijn arm: „Ik krijg er weer kippenvel van.” Paskamp: „Je gaat met de diepste kern van jezelf aan de slag.”

Meer dan drieduizend jongeren deden al mee aan MDT Missie. Milou (17) uit Assen had er voor de beurs nog nooit van gehoord, maar is na een praatje met Korremans om. „Het is precies wat ik nodig heb”, zegt ze. „Gewoon een push om erachter te komen wat ik kan en wat ik leuk vind. Ik weet nog niet zo goed wat mijn kwaliteiten zijn.” Ze is benieuwd welke kant van haar naar boven komt als ze onder druk staat. Hoe het voelt om „tot het uiterste” te gaan. „En ook tijdens het vrijwilligerswerk kun je denk ik veel over jezelf leren.”

Haar studiekeuze houdt Milou nu al drie jaar bezig. Ze bezocht „heel veel” open dagen en meeloopdagen, vooral van studies in de medische hoek, maar kreeg nergens een goed gevoel bij. „Ik moet dus echt een andere manier vinden om erachter te komen wat ik wil.”