Tekort aan opvangplekken nu echt nijpend, COA vreest ‘niet te kunnen voldoen aan wettelijke taak voor opvang’

Het tekort aan opvangplekken dreigt zo groot te worden, dat het COA asielzoekers geen onderdak meer kan geven. Dit zegt het COA na vragen van NRC. In scenario’s waarmee de opvangorganisatie rekening houdt, zouden in aanmeldcentrum Ter Apel bijvoorbeeld alleen nog kwetsbare mensen kunnen worden toegelaten, en anderen opnieuw buiten moeten slapen. „Dan voldoe je niet meer aan je wettelijke taak voor opvang en begeleiding”, erkent een COA-woordvoerder.

De waarschuwing komt terwijl het tekort aan opvangplaatsen ondanks nieuwe noodmaatregelen groot blijft. De komende drie maanden sluiten naar verwachting veertig asielzoekerscentra, volgens het COA. Omgerekend zijn dat 4.100 plekken. Om welke locaties het gaat, zegt het opvangorgaan niet, omdat het nog in onderhandeling is met de gemeenten om de locaties toch open te houden.

Het COA zegt er alles aan te doen om te voorkomen dat mensen de nacht buiten moeten doorbrengen. Wanneer het tekort daadwerkelijk te groot wordt, kan de organisatie niet inschatten.

Eind maart riep minister Bart van den Brink (Asiel en Migratie, CDA) in een brief gemeenten op bij te springen, en zo snel mogelijk opvangplekken van tijdelijke aard te vinden. Aan die oproep werd gehoor gegeven, maar in de tussentijd sloten ook weer veel andere locaties de deuren en kwamen er weer nieuwe asielzoekers naar Nederland.

In totaal werden 3.860 extra plekken gerealiseerd na Van den Brinks oproep. Een derde door bedden bij te zetten op bestaande locaties en locaties uit te breiden. En er kwamen duizend ‘spoednoodopvangplekken’ bij: plekken van zeer tijdelijke aard, zoals een evenementenhal in Breda voor drie maanden (april, juli en augustus), een kerk in Leiden en hotels. Ook zijn er 240 nareizende statushouders ondergebracht in hotels.

Lees ook

Verdrievoudiging aantal kinderen in noodopvang: ‘Het licht blijft lang aan, er is geen toezicht en er zijn te weinig toiletten’

Lange worsteling

Het COA worstelt al langer met het vinden van opvangplekken. Jarenlang leunde het bijvoorbeeld op het online aanmeldformulier op zijn eigen website waar vastgoedeigenaren potentiële opvanglocaties kunnen aanbieden. Een paar jaar terug vroeg het Rijk hulp aan de commissarissen van de Koning bij het vinden van plekken, maar ook dat leverde weinig op.

Door het gebrek aan plekken wijkt COA steeds vaker uit naar hotels, terwijl de organisatie hier eigenlijk liever geen asielzoekers zou opvangen. In totaal bestaat een kwart van de locaties uit hotels, met gemiddeld ongeveer 145 plekken per hotel. De opvang in noodopvanglocaties, zoals hotels, kost „twee tot drie keer zoveel” als opvang in een regulier opvangcentrum. 

De afgelopen jaren hanteerde het COA een bezettingspercentage van 96 procent. Dit betekent dat er nog een paar bedden vrij zijn voor noodsituaties. Maar doordat de nood momenteel zo hoog is, is dit percentage ondertussen opgelopen tot 104 procent. „Dit was”, zegt een COA-woordvoerder, „nog nooit eerder zo hoog.” Het bijplaatsen van extra bedden op azc’s gebeurde niet altijd in overleg met de gemeenten, erkent het COA.

Steeds feller protest

De zoektocht naar nieuwe opvangplekken wordt extra bemoeilijkt door het steeds fellere protest tegen asielzoekerscentra. In Loosdrecht werd afgelopen weken vijf keer gedemonstreerd tegen de komst van een azc. De politie werd bekogeld met zwaar vuurwerk, volle blikjes frisdrank en eieren. De ME moest er meerdere keren aan te pas komen. In het Utrechtse IJsselstein werden de ruiten van het gemeentehuis ingegooid met bakstenen, nadat bekend werd dat er op een voetbalveld een tijdelijke opvang voor 100 tot 150 asielzoekers zou komen.

Kort na het protest in Loosdrecht werd het aantal op te vangen asielzoekers, met name alleenstaande mannen, teruggebracht van 110 naar 70. Ook de opening van het azc werd een aantal weken verschoven, en staat voor volgende week gepland. Burgemeester Mark Verheij zei tegen NRC dat hij dat deed na „gesprekken met inwoners”. Hij was niet gezwicht voor geweld: „Als ik zou buigen voor de verzetsgroepen zou ik de hele opvangplannen terugtrekken, maar dat doe ik niet.” De burgemeester van IJsselstein heeft gezegd de asielplannen ondanks het verzet gewoon door te voeren.