Trumps onmacht rond Iran verzwakt zijn grip op de Republikeinse Partij niet

Trump faalt nog altijd in Iran zijn wil opleggen en de Straat van Hormuz bevaarbaar maken. De beloofde militaire escorte van daar gestrande schepen en hun bemanningen, staakte hij dinsdag al na 36 uur alweer. Niet omdat, zoals de president blijft zeggen, „de oorlog bijna is afgelopen”, maar vanwege tegenstand uit onverwachte hoek. Saoedi-Arabië verbood de VS om haar vliegbasis en luchtruim te gebruiken voor deze ‘Operation Freedom’. Zelfs een persoonlijk telefoontje naar kroonprins Mohammed bin Salman kon daar geen verandering in brengen, melden Amerikaanse en internationale journalisten. 

Terwijl Iran bevestigt dat het een Amerikaans veertienpuntenplan van één kantje bestudeert, werd het wankele staakt-het-vuren donderdag van beide kanten geschonden. Geen nieuwe escalatie, maar „een liefdevol tikje”, aldus Trump. Die wel onmiddellijk weer dreigde met „veel meer geweld” als Iran niet snel een akkoord aanvaart. Het weekend ervoor had hij nog beweerd: „Misschien kunnen we beter helemaal geen deal sluiten. (…) We kunnen dit niet zo laten voortduren. Het duurt al veel te lang.” Zijn zelfverklaarde onvoorspelbaarheid toont zijn onmacht.

Lees ook

De patstelling rond Iran toont het onvermogen van Trumps diplomatie

Trump zoekt een onmogelijke ontsnapping zonder gezichtsverlies uit zijn eigen oorlog. De grotendeels gefaalde aanval op Iran raakt het internationale aanzien van de VS in het algemeen en de relatie met trouwe bondgenoten in het bijzonder. Israël gaat gewoon door met het offensief in Libanon. Golfstaten distantiëren zich van het Amerikaanse handelen.

De oorlog hakt diep in op Trumps binnenlandse populariteit. Met het stijgen van de benzineprijzen keldert het percentage Amerikanen dat vindt dat hij het land en de economie goed leidt (minder dan 40 procent). Steeds meer mensen die in 2024 op hem stemden, zijn ontevreden. Met name jongeren zijn boos.

Bij de Congresverkiezingen van november dreigt zijn Republikeinse Partij te worden afgestraft. Ze kunnen hun meerderheid in het Huis van Afgevaardigden verliezen en misschien zelfs in de Senaat. Politieke medestanders verwijten de president dat hij zich veel te weinig bekommerd om zijn eigen land en kiezers die lijden onder de economische omstandigheden omdat hij zelf geen herverkiezing meer heeft om zich zorgen over te maken.

Wraakzucht

Zeven van de Republikeinen die zich met succes verzetten, gingen dit jaar op voor herverkiezing. Zes van hen verloren dinsdag van een partijgenoot die door Trump werd gesteund, met endorsements op sociale media, maar vooral met miljoenen dollars voor campagnespotjes om de zogenoemde, zittende RINO’s (Republican In Name Only) zwart te maken.

Deze succesvolle vergelding van Trump betekent niet alleen dat Indiana een nieuwe poging zal doen om de kaart te hertekenen, maar vooral dat de druk toeneemt op staten die dat nog niet gedaan hebben. De recente uitspraak van het conservatieve Hooggerechtshof, dat de burgerrechtenwet uitschakelde die overwegend zwarte kiesdistricten beschermde, biedt ze daar extra gelegenheid toe.

Florida en Tennessee hebben al meteen Democratische districten geschrapt. South Carolina en Mississippi werken aan een nieuwe kaart. Louisiana stelde voorverkiezingen zelfs uit om dit mogelijk te maken. Geen Republikeinse politicus die dit jaar herkozen hoopt te worden, durft daar meer tegen te zijn. Al weet iedereen hoe funest het voor de democratie is.

Lees ook

Hoe Trump met deze vier methodes de tussentijdse verkiezingen naar zijn hand probeert te zetten

Ook dát kan de uitslag van de midterm-verkiezingen bepalen: als de Republikeinen erin slagen in genoeg staten de kiesdistricten zo te hertekenen dat ze hun zetels niet kunnen verliezen. Op dit moment hebben ze een meerderheid van vijf in het Huis van Afgevaardigden dat 435 zetels heeft. In steeds minder districten doet de verkiezing tussen Democraten en Republikeinen er in november werkelijk toe, in de meeste staat de uitslag vooraf vast.

Oorlogskas

Republikeinse leden van het landelijke Congres kunnen ook nog uitgedaagd worden. Zijn bieden Trump al bijster weinig tegenmacht. De Senaat stemde deze week bijvoorbeeld in met een bedrag van 1 miljard dollar voor Trumps nieuwe, controversiële balzaal die hij zogenaamd van eigen geld aan het Witte Huis laat bouwen. Formeel zou de president na zestig dagen hun instemming moeten krijgen om een oorlog voort te zetten, maar Republikeinen vermijden een stemming daarover door te doen alsof de vijandigheden gestaakt zijn.

Toch kan de oorlog in Iran Trumps oppermacht breken. Republikeinen kunnen na hun voorverkiezingen wat afstand van hem nemen. Als het Iraanse bewind een deal afhoudt en de zeestraat dicht zal de economische schade en onvrede niet met gerrymandering te neutraliseren zijn. Dan is Trump vanaf november nog wel machtig in zijn partij, maar heeft die partij de macht niet meer. De enige regime change die uit de oorlog in het Midden-Oosten zal voortkomen, is in Washington, roept Hakeem Jeffries, fractieleider van de Democraten in het Huis, al weken.