Veelbelovende politieke revolutie sneuvelt: Senegalese premier ontslagen door zijn voormalige rechterhand

En zo kwam een politieke revolutie ten einde: in een kort statement op televisie. Ousmane Sonko, Senegals premier en misschien wel ’s lands meest populaire politicus – althans tot voor kort – is ontslagen door president Bassirou Diomaye Faye, zijn voormalige rechterhand en partijgenoot. Twee jaar nadat het duo op ongekende wijze de macht greep, dreigt er voor Senegal een nieuwe politieke crisis.

Eigenlijk was alleen de timing, om half tien op vrijdagavond en daags voordat miljoenen Senegalezen het Offerfeest vieren, een verrassing. Al maanden zagen zij hoe een machtsstrijd tussen hun president en zijn premier steeds openlijker ontspoorde. In kranten en op de radio en tv werd vrijwel dagelijks gespeculeerd over een naderende rupture, een breuk. Niet óf zij plaats zou vinden, maar wanneer.

Met Sonko’s ontslag is ook zijn regering opgeheven. Een nieuwe premier is nog niet benoemd. Sonko zal vrijwel zeker terugkeren in het parlement.

Einde van een politiek experiment

Voor Senegalezen is het een teleurstellend einde van een politiek experiment waarmee Faye en Sonko in 2024 het vertrouwen van velen in Senegals democratie wisten te herstellen. En niet alleen in Senegal: in het door coups en aan het pluche plakkende oude leiders gedomineerde West-Afrika vormden Faye en Sonko het voorbeeld dat het óók anders kon.

Maar de twee raakten verdeeld over een uitweg uit een diepe financiële crisis die hun beloofde politieke omwenteling al snel grotendeels tot stilstand bracht. Daar kwamen volgens kenners ego en Fayes  persoonlijke politieke ambities bij.

Dat laatste was niet de afspraak. Faye was eigenlijk de ‘Plan-B’-president. De stille strateeg van Pastef – Les Patriotes, de partij die hij jaren geleden samen met Sonko oprichtte. Sonko was, en is vooralsnog, hun onbetwiste leider; een charismatische politicus die met populistische beloften rond soevereiniteit en panafrikanisme razend populair werd onder Senegals jongeren. Híj was de gedoodverfde presidentskandidaat voor 2024.

Lees ook

‘Plan B’ is nu president van Senegal: ‘een historisch moment’

Dat liep anders. Na een onstuimige verkiezingsperiode waarin toenmalig president Macky Sall de strijd naar zijn hand probeerde te zetten, onder meer door leden van Pastef – ook Sonko en Faye – op te pakken, maakte een juridische veroordeling Sonko onverkiesbaar. Hij schoof daarop zijn ,,petit frère” Faye naar voren. Onder het motto ‘Diomaye is Sonko’ stemden Senegalezen massaal op de tot dan toe onbekende Faye.

Substitutiekandidaat

Een „substitutiekandidaat”, noemde Faye zichzelf. Het ging niet om de personen, benadrukte hij bij zijn installatie, maar om hun politieke project. Met Sonko als zijn premier wilde het duo dat uitstralen. Maar van hun beloftes, draaiend om economische zelfstandigheid en grote hervormingen van Senegals instituten en rechtspraak, kwam de afgelopen twee jaar weinig terecht.

Deels komt dat door de ontdekking van een ‘verborgen’ miljardenschuld: onder Sall bleken Senegals begrotingstekort en staatsschuld jarenlang rooskleuriger te zijn voorgesteld dan zij werkelijk waren. Het Internationaal Monetair Fonds concludeerde vorig jaar dat de échte schuld was opgelopen tot 132 procent van het bbp.

Op de internationale kapitaalmarkt wil vrijwel niemand Fayes regering sindsdien nog geld lenen en een IMF-steunprogramma van 1,55 miljard euro is bevroren. Gesprekken over een heropstart lopen al maanden op niets uit.

Lees ook

Met schuld beladen Senegal blijft zeggen: ‘Wij hebben het IMF niet nodig’

Een meningsverschil over hoe uit deze crisis te komen, lijkt Sonko en Faye, twee voormalig belastinginspecteurs, uit elkaar te hebben gespeeld. Zo verzet Sonko zich fel tegen een herstructurering van Senegals schulden, waar het IMF op aanstuurt, omdat dit gepaard gaat met een inmenging van het IMF in Senegals financiële beleid.

De meer pragmatische Faye lijkt daar anders over te denken. Precies op het moment dat economen onlangs onder patronage van Sonko in de hoofdstad Dakar samenkwamen om te praten over een weg uit Senegals crisis zónder het IMF, had Faye tijdens een top in Nairobi een ontmoeting met de topvrouw van het IMF. De boodschap naderhand: de president neemt persoonlijk de controle over de onderhandelingen.

Zo was er meer waarover de twee botsten. Waar Sonko het bestuur wilde opschonen door overal Pastef-kandidaten aan te stellen en leden uit het regime van Sall te vervolgen (onder meer voor corruptie), toonde Faye zich vergeeflijker.

Aanhangers van de Senegalese premier Ousmane Sonko van de regerende partij Pastef (Afrikaanse Patriotten van Senegal voor Werk, Ethiek en Broederschap) wonen zijn politieke bijeenkomst bij in Dakar, Senegal, op 8 november 2025.

Foto Anait Miridzhanian/REUTERS

Faye verhult eigen ambities niet

Afgelopen zomer werden de eerste barsten zichtbaar, daarna bouwden de confrontaties zich op. Vooral sinds Faye zijn eigen politieke ambities niet langer verhult. Zo gaf hij begin dit jaar vuur aan de Coalition Diomaye, een gelegenheidscoalitie uit 2024 die nu steeds meer de vorm aanneemt van een alternatief voor Pastef – al zegt Faye nog steeds bij die partij te horen.

In een recent interview met lokale journalisten dreef Faye de spanning deze maand verder op door te zeggen dat Sonko ,,alleen de premier is omdat hij mijn vertrouwen geniet”. Mocht dat vertrouwen worden verbroken, zei hij, dan zal er een nieuwe premier komen.

Nu dreigt een politieke impasse: ondanks een sterk presidentieel systeem heeft Faye voor belangrijke hervormingen het parlement nodig. Met 130 van de 165 zetels voor Pastef kan dat lastig worden: de meesten zijn uitgesproken loyaal aan Sonko. Nieuwe parlementsverkiezingen kan de president op zijn vroegst pas einde dit jaar uitschrijven en ook dat is een gok: hij won destijds dankzij Sonko’s populariteit.

Binnen Pastef klinkt de beschuldiging van verraad en ook buiten de partij is Sonko nog altijd geliefd. Na het nieuws van zijn ontslag werd hij vrijdagavond door een menigte thuis onthaald. De vraag is of veel meer Senegalezen Faye de schuld zullen geven van hun mislukte project. Het is triest, zegt een lid uit de begindagen van hun coalitie. „Dit is niet waarvoor ik en zoveel anderen hebben gevochten.”

Lees ook

Senegalezen vochten voor hun democratie – en wonnen