Vertrek Van der Plas als BBB-leider symboliseert neergang van de partij, waar verrechtsing geen succes werd

6 uren geleden 4

Dat Caroline van der Plas vrijdag haar vertrek als partijleider van BoerBurgerBeweging aankondigde, was voor veel mensen niet zo’n grote verrassing. Dat zij in die rol wordt opgevolgd door Tweede Kamerlid en medeoprichter Henk Vermeer is dat wel. Daarmee wordt vicepremier Mona Keijzer, nummer twee van de BBB bij de recente verkiezingen, gepasseerd. De reden daarvan is vooralsnog niet duidelijk.

Bij de Tweede Kamerverkiezingen van oktober vorig jaar behaalde BBB nog maar vier Kamerzetels, een verlies van drie. Lijsttrekker Caroline van der Plas slaagde er in de campagne niet in brede groepen kiezers aan te spreken, zoals dat bij de Provinciale Statenverkiezingen, twee jaar eerder, wél gelukt was. Het mislukken van de coalitie met PVV, VVD en NSC, waar Van der Plas hard aan had gewerkt, had tot een groot verval geleid.

Van der Plas was medeoprichter van BBB, en het gezicht van de partij sinds ze in 2021 één Kamerzetel veroverde

Het gevolg was dat haar positie in de partij onder grote druk kwam te staan. Die was altijd onomstreden. Van der Plas was medeoprichter van BBB, en het gezicht van de partij sinds ze in 2021 één Kamerzetel veroverde. BBB was opgericht als partij die moest opkomen voor de belangen van de regio. Door het grote protest tegen het stikstofbeleid van de laatste twee kabinetten-Rutte werd het op de regio ingestelde, populistische BBB snel populair.

Maar haar publieke optredens, die haar intern populair maakten, gingen steeds minder goed. Interrupties in de Tweede Kamer verzandden in lange betogen. Ze klonk, hoorde je in de partij, verbitterd en niet langer verfrissend. Senatoren en leden van de Provinciale Staten keerden zich van Van der Plas af. De ene na de andere senator brak met de fractie, nadat intern wekenlang negatief over haar positie werd gepraat.

Caroline van der Plas (BBB) staat in de Tweede Kamer de pers te woord.

Critici

Van der Plas, die voor de BBB wel in de Kamer blijft, zegt in een verklaring dat ze afgelopen zomer, dus ver vóór de verkiezingen, al besloten heeft geen kandidaat meer te zijn voor het toekomstig lijsttrekkerschap. Haar vertrek komt vlak voor het aantreden van het kabinet-Jetten komende maandag. „Met het nieuwe kabinet komen er donkere wolken op de boeren, vissers en tuinders af. Zonder de zware last van het partijleiderschap kan ik de stem van en voor het platteland nog luider vertolken”, zegt ze nu.

De meeste BBB’ers, ook de critici van Van der Plas, gingen er overigens vanuit dat zij partijleider wilde blijven, ondanks de toenemende kritiek. Een dag na de slechte uitslag bij de Kamerverkiezingen in oktober ontkende zij nog dat zij overwoog om een stap opzij te doen. „Het zijn de eerste verkiezingen die ik verloren heb en het zou voorbarig zijn als ik daar mijn lot aan zou verbinden”, zei ze in oktober. „Caroline blijft nog wel even.”

Toen het in de campagne van 2025 niet goed ging met Van der Plas, gingen er in de partij stemmen op om haar te vervangen door Mona Keijzer. In de zomer 2023 was Keijzer nog binnengehaald als premierskandidaat, BBB stond toen nog hoog in de peilingen. In een interview verklaarde Van der Plas partijleider te blijven, ook als haar partij verlies zou lijden. Elke partij daalt weleens in een peiling, elke partij gaat weleens naar beneden bij verkiezingen. „En ik zit hier pas vier jaar, hè? Víér jaar.”

Anne-Marijke Podt (D66) en Caroline van der Plas (BBB) na afloop van een debat over stikstof in de Tweede Kamer.

Radicaal-rechts

Mona Keijzer leek wel meer invloed in de partij te krijgen. Vooral de verdere verrechtsing van BBB en de toenemende kritiek op de islam zijn een gevolg van die toenemende invloed. In de aanloop naar de verkiezingen presenteerde Keijzer bijvoorbeeld een anti-islamnotitie waarin gepleit werd voor een verbod op bidden op straat. Van der Plas ontkende dat Keijzer voor die verrechtsing zorgde. „Nee, wij doen alles in samenspraak. Iedereen die bij onze partij komt, heeft invloed. Maar het is niet zo dat zij [Mona Keijzer] aan de touwtjes trekt.”

Tijdens de regeerperiode met de PVV viel op dat BBB zich steeds meer thuis leek te voelen bij de radicaal-rechtse partij. In de Kamer trokken Geert Wilders en Caroline van der Plas steeds vaker gezamenlijk op. En de grens tussen PVV en BBB vervaagde steeds meer. Van der Plas werd intern niet beschouwd als deel van de rechtervleugel van de partij, maar gaf wel leiding aan deze koerswijziging. In de coalitie botste ze voornamelijk met NSC-leider Pieter Omtzigt en VVD-leider Dilan Yesilgöz. Zo praatte ze openlijk over Omtzigts emotionele uitbarstingen.

Vermeer, die alle BBB-verkiezingscampagnes leidde, is al jaren de belangrijkste adviseur van Van der Plas

Henk Vermeer (1966), die bij de verkiezingen op nummer drie stond, behoort net als Van der Plas tot de oprichters van de partij. De derde oprichter is Wim Groot Koerkamp die eerder het marketingbureau ReMarkAble was begonnen. Vermeer was als partner ook aan dat bedrijf verbonden.

De nieuwe partijleider zit sinds 2023 in de Tweede Kamer, nadat hij vijf jaar in de gemeenteraad in Harderwijk had gezeten voor Harderwijk Anders. Vermeer, die alle verkiezingscampagnes voor BBB leidde, is al jaren de belangrijkste adviseur van Van der Plas. Zo was hij in 2024 haar secondant tijdens de formatiebesprekingen voor het kabinet-Schoof. Met de keuze voor Vermeer lijkt de partijtop te willen kiezen voor continuïteit van het tijdperk-Van der Plas.