Vinvissen lijken een comeback te maken in deze belangrijke regio

Tussen 1913 en 1978 werden honderdduizenden blauwe en gewone vinvissen afgeschoten door walvisjagers. Hun cijfers slonken vorige eeuw met zo’n 97 procent. Nu, meer dan een halve eeuw nadat de jacht verboden werd, lijken ze eindelijk terug te keren naar hun oude leefgebieden. 

Het goede nieuws komt uit een studie in vakblad African Journal of Marine Science. De auteurs van de studie konden dit concluderen nadat ze waarnemingen voor de kust van Namibië en Zuid-Afrika van 1964 tot 2025 hebben bestudeerd. Liefst 95 procent van alle bevestigde waarnemingen dateert van na 2012.

In totaal gaat het om 12 waarnemingen en één stranding van blauwe vinvissen en 76 waarnemingen en 6 strandingen van gewone vinvissen. Op het eerste gezicht zijn dat geen indrukwekkende aantallen. Maar de timing is wat hier het meeste telt: tussen 1973 en 2014 werden in dit hele gebied slechts een handvol waarnemingen gedaan. Het overgrote deel kwam pas daarna.

Het kan ook aan ons liggen (maar wellicht niet)

Het moet even gezegd worden: het feit dat we de afgelopen jaren meer vinvissen zien in deze regio, betekent niet automatisch dat er ook effectief meer zijn. De Namibische en Zuid-Afrikaanse wateren werden de laatste vijftien jaar veel intensiever bevaren door olie- en gasprospectieboten en zij moeten verplicht worden begeleid door waarnemers. Meer kijkers betekent meer waarnemingen. De auteurs vermelden dit zelf in hun studie.

Toch zijn er goede redenen om aan te nemen dat de toename niet alleen door betere observaties komt. Studies rond de Zuidpool hebben eerder aangetoond dat gewone vinvissen daar hun oude voedselgebieden weer in gebruik nemen, soms in groepen van wel honderden dieren. Volgens schattingen voor blauwe vinvissen neemt hun bevolking wereldwijd jaarlijks toe met 5 tot 8 procent. Bij gewone vinvissen bedraagt dat cijfer 4 tot 5 procent. De Afrikaanse waarnemingen kan je niet lostrekken van die context. 

Leestip: Is de blauwe vinvis écht het grootste dier aller tijden?

Wat de Namibische wateren bijzonder maakt

De kust van Namibië en het westen van Zuid-Afrika is een zone waar voedselrijk water vanuit de diepte naar boven komt. Krill, de minuscule garnaalachtige zeedieren die door walvissen worden opgegeten, gedijen hier goed. Voor de periode van de walvisjacht was dit gebied een belangrijk jaag- en mogelijk ook een kraamgebied voor blauwe vinvissen. Volgens deze studie kan dat opnieuw het geval zijn; bij een op de vier waarnemingen van blauwe vinvissen in de regio was er minstens een kalf te zien.

Niet alleen goed nieuws

Er is niet alleen goed nieuws. De onderzoekers vragen zich af of de regio op dit moment wel genoeg krill produceert om herstellende walvispopulaties te voeden. Aanleiding is onder meer de waarneming van een uitgemergelde blauwe vinvis. De krillvisserij (vooral voor visolie-supplementen en visvoeder) kan hierin een rol spelen. 

En dan is er nog het scheepvaartprobleem. Een studie die in 2024 in vakblad Science verscheen, wijst de wateren van Namibië en Zuid-Afrika expliciet aan als gebieden met een verhoogd risico op aanvaringen tussen schepen en grote walvissen. Sinds 1969 zijn alleen al in Zuid-Afrika 38 gestrande baleinwalvissen aangetroffen met letsel dat wijst op een aanvaring. 27 daarvan zijn de voorbije vijftien jaar gestrand.

En nu?

Het totaalplaatje is desalniettemin positief. De dieren lijken stilaan echt een comeback te maken. Maar waar de dieren terugkeren, komen ze nieuwe gevaren tegen. Deze keer zijn het geen harpoenen, maar containerschepen en de visserij. 

De auteurs vinden daarom dat er meer onderzoek moet komen, vooral met zogenoemde passieve akoestische monitoring (luisterstations onder water die walvisgezangen oppikken) en met meer waarnemers aan boord van handelsschepen. Ze vragen ten slotte meer aandacht voor de ruimtelijke ordening van scheepvaartroutes, visserij en natuurzones zodat herstellende populaties echt de ruimte krijgen om eindelijk weer rustig te kunnen ademhalen.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook De blauwe vinvis paart veel vaker dan gedacht met andere soorten. En dat is geen goed nieuws en AI maakt de zoektocht naar walvisgezang plots een stuk makkelijker. Of lees dit artikel: Deze vissen beschermen zichzelf tegen roofdieren met een enorme ‘wave’.

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: