Virusuitbraak toont nut van internationale coördinatie

Bijna nergens zijn de omstandigheden voor de ontwikkeling van een virusuitbraak zo ideaal als op een cruiseschip. Honderden mensen die wekenlang dicht opeengepakt in nauwe ruimtes bij elkaar verblijven bieden de beste omstandigheden voor verspreiding van een ziekteverwekker. Dat weten we al van de vaak gerapporteerde uitbraken van het norovirus op cruiseschepen, dat diarree en misselijkheid veroorzaakt.

Op het Nederlandse cruiseschip Hondius is een veel dodelijker virus in het spel. Het hantavirus is afkomstig van knaagdieren en kan mensen besmetten via uitwerpselen, urine of speeksel. Het gaat hier om een variant, het Andesvirus, dat mensen bij nauw contact aan elkaar kunnen overdragen.

De situatie is in het begin onderschat, waardoor relatief laat maatregelen zijn genomen. Een Nederlandse passagier die als eerste ziek werd, overleed al op 11 april. De kapitein stelde de opvarenden toen nog gerust dat er geen infectierisico bestond omdat het erop leek dat de man een natuurlijke dood was gestorven. Zijn stoffelijk overschot kon pas op Sint-Helena op 24 april van boord gehaald worden. Zijn vrouw, die toen ook besmettingsverschijnselen had, overleed twee dagen later in een ziekenhuis in Johannesburg. Pas toen een derde passagier van het schip werd geëvacueerd en in Zuid-Afrika werd gediagnosticeerd met het hantavirus, is alarm geslagen.

Zo’n uitbraak op een schip is in principe makkelijk in te perken als iedereen aan boord blijft totdat vaststaat dat mensen geen gevaar voor anderen vormen. Maar hier zijn al voordat het gevaar onderkend was mensen afgestapt, waardoor de potentiële infectiekring veel groter is geworden. De onzekerheid wordt nog vergroot doordat de incubatietijd van dit virus kan variëren van een tot acht weken.

Een nieuwe pandemie zal dit Andesvirus niet veroorzaken, want bij eerdere uitbraken in Argentinië bleek dat de virushaard met isolatiemaatregelen al heel snel uitdoofde. Dat geldt ook nu: op het schip kan dit virus veel mensen aansteken maar in de wijde wereld zal het snel doodlopen.

Het incident maakt wel duidelijk hoe belangrijk internationale coördinatie is. Nadat op 2 mei in Zuid-Afrika werd vastgesteld dat het ging om een infectie met het hantavirus, pakte de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) haar rol als betrouwbare informatiebron. Achter de schermen zorgde de WHO voor internationale coördinatie van evacuatiemaatregelen, contactopsporingen, distributie van testmaterialen en uitwisseling van kennis.

Dat is cruciaal bij een besmettingsincident dat zich over zoveel naties uitstrekt. Het schip voer van de Atlantische eilanden Sint-Helena en Ascension (beide Brits) door naar Kaapverdië en heeft nu koers gezet naar de Canarische Eilanden, wat onder Spaanse jurisdictie valt. Aan boord waren mensen van 23 verschillende nationaliteiten.

Dat de Verenigde Staten onder leiding van Donald Trump en Argentinië onder leiding van Javier Milei besloten om uit de WHO te stappen wringt. Wat nationaliteit betreft vormden Amerikanen (17) na de Britten (19) de grootste groep onder de passagiers. De WHO is gelukkig niet rancuneus en zegt in contact te staan met de VS. Voorzitter Tedros Ghebreyesus zegt geen regeringen maar „de mensheid” te dienen.

Crises als deze vragen internationale solidariteit. Die is acuut belangrijk voor het bestrijden van dodelijke uitbraken, maar meer nog voor de paraatheid: het fundamentele onderzoek naar ziekteverwekkers, geneesmiddelen en vaccins. Wie het eigen belang voor laat gaan, benadeelt iedereen.