VS blokkeert AI-model Anthropic Fable: wat betekent dit voor Europa?

De Verenigde Staten hebben voor het eerst een geavanceerd AI-model geblokkeerd voor niet-Amerikaanse gebruikers, wat grote gevolgen heeft voor Europese bedrijven en ontwikkelaars.

Anthropic’s Fable-model, een beperkte versie van het krachtige Mythos-model, mag vanaf nu alleen nog gebruikt worden door Amerikaanse staatsburgers. Deze beslissing markeert een historisch moment in de AI-industrie, waarbij AI-technologie voor het eerst onder dezelfde exportcontroles valt als munitie en andere gevaarlijke materialen.

Luister (en kijk) elke week door je te abonneren via: Spotify, Apple Podcasts, YouTube of een andere dienst.

Waarom blokkeert de VS het Fable-model?

Het Mythos-model van Anthropic werd al voor de release beschouwd als potentieel gevaarlijk vanwege de mogelijkheid om cyberkwetsbaarheden te identificeren. Fable was bedoeld als een ‘veilige’ versie met zogenaamde guardrails, beperkingen die het model binnen bepaalde grenzen moeten houden. Volgens bronnen zou Amazon echter hebben ontdekt dat deze beperkingen relatief eenvoudig te omzeilen waren.

De jailbreak bleek verrassend simpel: in plaats van direct te vragen naar kwetsbaarheden, kon men het model vragen om code te ‘fixen’ of problemen op te lossen. Deze indirecte benadering was voldoende om de veiligheidsbeperkingen te omzeilen. Voor de Amerikaanse overheid was dit reden genoeg om in te grijpen met exportcontroles die normaal gesproken gereserveerd zijn voor wapens en encryptietechnologie.

Lees ook: Trump: Anthropic niet langer veiligheidsrisico

Impact op Europese AI-gebruikers

Hoewel Fable op het moment van schrijven nog volledig geblokkeerd is voor iedereen, is de verwachting dat Anthropic het binnenkort weer beschikbaar gaat stellen aan gebruikers die zijn geverifieerd als Amerikaans staatsburger. Anthropic heeft inmiddels een verificatiesysteem geïmplementeerd waarbij gebruikers hun Amerikaanse identiteitsbewijs moeten uploaden om toegang te krijgen tot het model.

Deze ontwikkeling heeft verstrekkende gevolgen voor Europese bedrijven die afhankelijk zijn van geavanceerde AI-modellen. Veel organisaties gebruiken Claude (Anthropic’s AI-assistent) voor softwareontwikkeling, data-analyse en andere toepassingen. Als Fable en toekomstige geavanceerde modellen niet meer beschikbaar komen in Europa, ontstaat er een technologische kloof.

Economische consequenties voor Anthropic

Voor Anthropic zelf is de blokkade ook problematisch. Het bedrijf stond op het punt winstgevend te worden en is bezig met een beursgang. Door een groot deel van de wereldmarkt uit te sluiten, kan ook een significant deel van de potentiële omzet verdwijnen. Dit terwijl AI-bedrijven als Anthropic en OpenAI al moeite hebben om winstgevend te worden vanwege de enorme infrastructuurkosten. De grote vraag is of de Amerikaanse overheid deze lijn gaat doortrekken en dit straks voor meer AI-modellen gaat gelden? Anthropic heeft binnen enkele maanden ongetwijfeld een nieuwe Sonnet-variant op de plank liggen die gebaseerd is op Mythos, zal die dan ook exclusief voor Amerikanen zijn? Hoeveel toekomst heeft Anthropic dan nog buiten de VS?

Chinese AI-modellen als alternatief

Terwijl geavanceerde Amerikaanse modellen nu kunnen gaan rekenen op blokkades voor internationale gebruikers, gaan de Chinese AI-labs terrein winnen. DeepSeek, Minimax, en ZAI brengen steeds krachtigere modellen uit die bovendien vaak beschikbaar zijn als open-weight modellen, en dus te downloaden en lokaal te draaien.

DeepSeek heeft laten zien dat geavanceerde AI niet per se enorme budgetten vereist. Door innovatieve technieken, zoals het comprimeren van taaldata in afbeeldingen en vervolgens via OCR weer uitlezen, bereiken Chinese labs vergelijkbare resultaten met een fractie van de kosten. Het DeepSeek R1-model zou slechts 5 miljoen dollar hebben gekost om te trainen, hoewel er twijfels zijn over deze claim.

Open source versus closed source

Een belangrijk verschil tussen Chinese en Amerikaanse AI-ontwikkeling is de mate van openheid. Veel Chinese modellen zijn beschikbaar als open-weight releases, wat betekent dat ontwikkelaars ze kunnen downloaden, aanpassen en zelf hosten. Dit maakt ze moeilijk te controleren met exportbeperkingen.

Als open-sourcemodellen over een jaar of misschien twee jaar het niveau van het huidige Fable bereiken, wordt de Amerikaanse blokkade effectief zinloos. Gebruikers kunnen dan eenvoudig overstappen op Chinese alternatieven zonder enige beperking.

Europa’s achterblijvende positie

Europa heeft met Mistral een veelbelovende AI-speler, maar het Franse bedrijf loopt aanzienlijk achter op zowel Amerikaanse als Chinese concurrenten. Mistral gaat naar verluidt versie 4 beschikbaar maken in augustus, maar of dit model dan kan concurreren met Fable of Chinese alternatieven blijft nog de vraag. Die kans lijkt klein te zijn.

Het probleem is dat Europa nog geen duidelijke visie heeft ontwikkeld voor AI-ontwikkeling. Moet de focus liggen op soevereiniteit en dataprivacy? Of op het ontwikkelen van efficiënte modellen zoals de Chinezen? Of op schaalgrootte zoals de Amerikanen? Zonder duidelijke strategie en substantiële investeringen blijft Europa afhankelijk van buitenlandse technologie.

Bedrijfseconomische realiteit

De AI-industrie worstelt met winstgevendheid. OpenAI draaide vorig jaar zo’n 30 miljard dollar verlies, Anthropic begint in de buurt te komen van winstgevendheid door slim te balanceren tussen verschillende abonnementsvormen en API-prijzen. GitHub Copilot is recent overgestapt op usage-based billing, wat voor veel ontwikkelaars resulteert in hogere kosten, maar wel zorgt voor winstgevendheid.

De werkelijke kosten van het draaien van geavanceerde AI-modellen zijn hoog. Een ontwikkelaar die de hele dag met Claude Opus werkt, heeft zijn dagelijkse token-limiet al voor het middaguur bereikt. Zelfs met Sonnet is het limiet eenvoudig te halen op een werkdag. Het wordt voor organisaties steeds belangrijker om goed te kijken welk model het waar in zet.

Conclusie

De blokkade van Fable markeert een keerpunt waarbij AI-technologie politiek wordt. Voor Europa betekent dit een wake-up call: afhankelijkheid van Amerikaanse AI-modellen is niet langer vanzelfsprekend. Chinese alternatieven bieden op korte termijn uitkomst, maar op lange termijn heeft Europa een eigen strategie nodig.

Of die strategie draait om open source, efficiëntie, privacy of iets anders, moet nog blijken. Wat wel duidelijk is: zonder substantiële investeringen en een heldere visie blijft Europa toekijken terwijl de VS en China de AI-toekomst bepalen.

Podcastspeler