Wat is een jaar na de moord op de zeventienjarige Lisa gedaan aan vrouwveiligheid? ‘Je moet dat structureel onder de aandacht brengen, niet alleen bij spraakmakende gebeurtenissen’

1 uur geleden 1

In het gras naast het fietspad aan de Holterbergweg in Duivendrecht ligt een perkje, volgeplant met vooral paarse bloemen. Het bloembed heeft de vorm van een hart, dat ondanks de droogte van de afgelopen weken fris oogt. Naast het hart staat rechtop een stoeptegel, met een tekst in witte letters, deels vervaagd: ‘Lisa’s dood leert dat leven is: je naaste ook laten leven’. Op 20 augustus 2025 werd Lisa (17) op deze plek aangetroffen.

Jette Jacobs (29) fietste zonet langs het eerbetoon. Ze woont nabij in Diemen, dus de plek van de moord voelt voor haar dichtbij. Als jonge vrouw voelt ze zich weleens onveilig op straat en dat is sinds de moord erger geworden. Dus neemt ze deels het heft in eigen handen. „Ik heb een defense spray van mijn vriendin gekregen. Dit is geen pepperspray, dit is legaal. Ik neem die mee wanneer ik ’s avonds alleen over straat moet”, zegt Jacobs. „Ook draag ik een knop met mij mee. Als ik die indruk, worden twee mensen die ik ken direct gebeld.”

Er zijn onderzoeken die aantonen dat je onveiliger kan zijn wanneer je zichtbaarder bent, want kwaadwillenden kunnen je goed zien

Jacobs’ verhaal is exemplarisch. In 2025 voelde 48 procent van de vrouwen zich weleens onveilig, volgens de meest recente cijfers van de Veiligheidsmonitor van het CBS. Eerder onderzoek dat NRC aanhaalde noemt dat een kwart van de vrouwen zich regelmatig onveilig voelen op straat. De aandacht hiervoor is na de moord op Lisa alleen maar gegroeid, maar wat is er nu gedaan om de vrouwveiligheid in de openbare ruimte te bevorderen?

Te weinig aan preventie, vindt Danique de Jong, campagnestrateeg en intiatiefenemer van ‘Wij eisen de nacht op’. Deze campagne werd door De Jong een paar dagen na de moord op Lisa op poten gezet en sloeg landelijk vrij direct aan. Er werden protestmarsen gelopen onder dezelfde leus, billboards projecteerden in het groot ‘Wij eisen de nacht op’ en een crowdfunding van de campagne haalde een half miljoen op.

Nu een jaar verder vindt De Jong dat de overheid en media zich nog te vaak op incidenten – „een specifiek moment tussen twee personen” – focussen en te weinig op het achterliggende probleem. Terwijl: „Om het echt te kunnen hebben over de onveiligheid van vrouwen, is het belangrijk om naar het onderliggende patroon te kijken”, zegt De Jong.

Wat dat grotere plaatje precies inhoudt, daarover is De Jong duidelijk: „De rolpatronen en de ongelijke man-vrouwverhoudingen.” En die veranderen niet zomaar: dat kost tijd, weet ze. Dus start de actievoerder nu een jaar later een nieuwe campagne met ‘Wij eisen de nacht op’ en buitenreclamebedrijf Global Media & Entertainment. Het doel: vrouwveiligheid structureel onder de aandacht brengen in plaats van het vraagstuk enkel bij spraakmakende gebeurtenissen te behandelen.

Bosjes of hoog gras snoeien

De incidentele aandacht waartegen De Jong ageert, ziet ze bijvoorbeeld terug in de gemeente Ouder-Amstel, waar Lisa is vermoord. Een woordvoerder laat weten dat het gemeentebestuur „groenwerkzaamheden heeft uitgevoerd” om de vrouwveiligheid te verbeteren. Het bestuur heeft bosjes of hoog gras dat de zichtbaarheid belemmert, op diverse plekken weggehaald, waaronder aan de Holterbergweg. „Ook werd de verlichting aangepast op een aantal locaties”, zegt de woordvoerder. Eveneens ten behoeve van de zichtbaarheid.

Buurgemeente Amsterdam heeft een vergelijkbaar beleid. Er is een kaart gemaakt met plekken waar veel onveiligheid wordt ervaren. Daar snoeit de gemeente ook het groen en verbetert zij de verlichting.

De Jong: „Het snoeien van bosjes kan zorgen voor een gevoel van veiligheid, maar dat is anders dan echt veilig zijn. Sommige onderzoeken tonen aan dat je juist ónveiliger bent als je zichtbaarder bent, want kwaadwillenden kunnen je dan goed zien.” Al is een gevoel van veiligheid zeker wat waard, moet er meer aandacht naar het voorkomen van geweld, vindt ze.

Een andere maatregel die zowel Ouder-Amstel als Amsterdam toepassen, is om ‘het vrouwelijk perspectief’ mee te nemen in het inrichten van de openbare ruimte. Ouder-Amstel nam hierop al een voorschot. Zij heeft in oktober 2025 twee avonden georganiseerd, waar bewoners over de veiligheid in hun wijken konden meepraatten. „Ook is online een enquête over veiligheid uitgezet.” De resultaten verwerkt de gemeente in een actieplan, dat „in het bijzonder” vanuit een vrouwelijk perspectief de openbare ruimte beoogt aan te passen. In Amsterdam betekent het perspectief onder meer dat de veiligheidsbeleving van vrouwen centraal staat, zo blijkt uit twee gemeentebrieven die NRC heeft ingezien. Intussen is de gemeente een jaar bezig met een algemene aanpak opstellen –te gebruiken om de publieke ruimte in te richten – die dat integreert.

Deze maatregelen kunnen op meer sympathie van De Jong rekenen – al blijft ze kritisch: „In dit geval is het tweeledig. Als je de openbare ruimte meer inricht volgens het perspectief van de vrouw, focus je al snel op het veiligheidsgevoel, terwijl je niet weet of dat effect heeft.”

Gesprekken met jongens en mannen

„Als je de veiligheid wil vergroten, moet je het vrouwenperspectief überhaupt meer meenemen in de hele samenleving”, aldus De Jong. Wat daar al dichterbij komt, is dat Amsterdam ook inzet op een ‘normverschuiving’. Dat doet de gemeente bijvoorbeeld door de invloed van de online manosfeer op jongeren tegen te gaan, met het programma Online Leefwereld Jongeren.

Ook offline zet Amsterdam stappen naar een normverschuiving. Vanaf volgende maand beginnen acht gesprekken tussen tweehonderd jongens en mannen met de gemeente. De genodigden komen uit alle stadsdelen. Doel van de gesprekken is geweld tegen vrouwen voorkomen en rolpatronen omtrent mannelijkheid doorbreken.

Het snoeien van bosjes kan zorgen voor een gevoel van veiligheid, maar dat is anders dan echt veilig zijn

Het ministerie van Justitie en Veiligheid heeft ook maatregelen genomen. Zo heeft het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid een lijst met maatregelen gepubliceerd waarmee vrouwen hun veiligheid kunnen vergroten.

Verder heeft het kabinet een Nationaal Coördinator Geweld tegen Vrouwen en Huiselijk Geweld aangesteld: Judith Kuypers. Ze begint halverwege september. De Jong: „Ik ben heel benieuwd wat zij gaat doen en op welke manier zij dit veld samen gaat brengen. En ook of ze meer gaat focussen op die preventie.”

Crowdfunding

Met ‘Wij eisen de nacht op’ heeft De Jong ook de vrouwveiligheid bevorderd, vindt ze. „Wij hebben in het begin natuurlijk heel veel aandacht besteed aan campagnevoeren, aan aandacht krijgen, aan bewustwording creëren. Om zo ook andere mensen aan te zwengelen hiermee aan de slag te gaan. Dat was het grote doel”, licht ze toe.

Verder zamelde De Jong via crowdfunding een half miljoen euro in. „Dat hebben we ingezet om daadwerkelijk wat te doen aan veiligheid.” 125.000 euro is gedoneerd aan vrouwenbelangenorganisatie WOMEN Inc., staat op de site van ‘Wij eisen de nacht op’. Die organisatie gebruikt het geld om een adviesrapport op te stellen voor het Nationaal Actieplan Stop Geweld tegen Vrouwen. Een andere 125.000 euro ging naar Slachtofferhulp Nederland. De Jong: „Daarmee werken we aan een lotgenotenproject. Omdat we zien dat dat heel erg waardevol is voor het herstel van slachtoffers.” En 65.000 euro ging naar expertisecentrum seksualiteit Rutgers, om lespakketten voor het basisonderwijs en het mbo, over onder meer gelijkwaardigheid, te herzien. Maar ook om workshops, ook over onder meer gelijkwaardigheid, voor studentenverenigingen te vernieuwen.

De overige 125.000 euro ging naar een fonds dat op naam van de nabestaanden van Lisa staat. De Jong zegt dat dit bedrag in goed overleg met experts en de nabestaanden is vastgesteld.

Op de stoep aan de Holterbergweg aarzelt Jacobs of het in de toekomst beter zal gaan met de vrouwveiligheid. „Er is wel meer aandacht voor, daar ben ik blij mee, want er moet wat veranderen. Maar wat precies? Dat vind ik best lastig.”