Advocaat-generaal adviseert Hoge Raad: geen compensatie voor niet-bezwaarmakers box 3

Slecht nieuws voor mensen die tussen 2017 en 2020 box 3-belasting hebben betaald en daar geen bezwaar tegen hebben gemaakt. Volgens een vrijdagmiddag gepubliceerd advies van advocaat-generaal Melvin Pauwels heeft deze groep geen recht op teruggave van belasting over die periode. Tegelijkertijd is dat goed nieuws voor alle andere belastingbetalers: als de niet-bezwaarmakers wel recht zouden hebben op teruggave, had dat de schatkist naar verwachting 4 miljard euro gekost.

In het roemruchte kerstarrest van december 2021 sloeg de Hoge Raad de basis weg voor de manier waarop er destijds belasting werd geheven over vermogen, als spaargeld, aandelen, crypto en vastgoed. De manier waarop de fiscus dat deed, met veronderstelde rendementen op bepaalde categorieën van vermogen, was in strijd met het eigendomsrecht uit het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. aldus het arrest. Mensen moesten belasting betalen over rendementen die zij nooit hadden behaald.

Sindsdien krijgen mensen die belasting in box 3 moeten betalen de mogelijkheid om te kiezen: ofwel ze betalen belasting over hun werkelijke rendement, ofwel over het rendement dat de fiscus denkt dat ze behaald hebben. Die regeling is vorig jaar ingegaan en geldt met terugwerkende kracht vanaf 2021.

Lees ook

Hersteloperatie Box 3 van start: vermogenden kunnen alleen maar winnen in deze ‘loterij zonder nieten’

De grote vraag was wat er met de belastingaangiftes zou gebeuren van mensen die in de periode 2017-2020 te veel vermogensbelasting hadden betaald. Een deel van hen had tijdig bezwaar gemaakt en kwam dus hoe dan ook in aanmerking voor compensatie. Een ander, veel groter deel, had niet officieel bezwaar gemaakt, maar hoopt alsnog gecompenseerd te kunnen worden in een zogenoemde massaal-bezwaar-procedure. Veel partijen in de Tweede kamer hadden daarop aangedrongen, verschillende kabinetten achtereen raadden dat juist af, omdat de kosten gigantisch zouden zijn.

De advocaat-generaal maakt nu duidelijk dat compensatie voor niet-bezwaarmakers volgens hem inderdaad niet aan de orde hoeft te zijn. In zijn advies staat het als volgt: „Bij belastingplichtigen die niet tijdig bezwaar hebben gemaakt tegen de aanslagen voor de jaren 2017-2020 (de niet-bezwaarmakers) staan de aanslagen onherroepelijk vast. Ook als een belastingaanslag onherroepelijk vaststaat, kan de inspecteur van de Belastingdienst echter de belastingaanslag uit eigen beweging (ambtshalve) verminderen”, bijvoorbeeld als er te veel belasting betaald is. De inspecteur mag dat in principe niet doen als de regels zijn veranderd nádat de aangifte definitief („onherroepelijk”) is vastgesteld.

Ook dan staat het de minister van Financiën vrij om alsnog een uitzondering te maken, maar dat hoeft niet. In twee zaken die waren aangespannen door niet-bezwaarmakers oordeelden lagere rechters al dat van compensatie geen sprake hoefde te zijn. Deze zaken liggen inmiddels voor bij de Hoge Raad, die daar nog formeel uitspraak over moet doen. De advocaat-generaal geeft in zijn advies aan de Raad die lagere rechters nu gelijk. Als belangrijkste argument noemt hij dat de juridische regels zijn aangepast nadat de belastingaangifte al was afgesloten („onherroepelijk vast is komen te staan”).

Ook acht Pauwels het niet toepassen van compensatie achteraf „verenigbaar met het evenredigheidsbeginsel”. Dat betekent in dit geval dat het niet strijdig is met het EVRM om compensatie achterwege te laten voor degenen die geen bezwaar maakten. Het advies van Pauwels aan de Hoge Raad zal worden meegewogen door de Raad in een uiteindelijke uitspraak over de niet-bezwaarmakers. Het is nog niet bekend wanneer de raad daarmee komt.

Inmiddels ligt er wetgeving klaar die de manier van belasten van vermogens vanaf 2028 moet gaan regelen. De Tweede Kamer is daar al mee akkoord gegaan, maar de Eerste Kamer nog niet. Onder zware druk van met name de techlobby liet minister van Financiën Eelco Heinen (VVD) in februari zonder medeweten van zijn staatssecretaris ineens weten dat de wet „terug moest naar de tekentafel„. Het is nog onduidelijk wat Heinen precies aan de wet wil veranderen.