AI is een pleaser en een hypochonder, maar kan huisartsen toch helpen in hun werk. ‘Ik hoef minder te klikken en te typen’

2 uren geleden 1

Het internet is een nogal hypochondrische plek en chatbots als ChatGPT zijn dat daarmee ook, vertelt huisarts Tobias Bonten regelmatig aan zijn patiënten in de spreekkamer. Die nemen vaak een puntsgewijs, „precies geformuleerd” lijstje met vragen mee dat „overduidelijk door ChatGPT is gemaakt”, zegt Bonten – naast huisarts in Katwijk ook universitair hoofddocent bij het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC) en onderzoeker van digitale zorg. Dan legt hij zijn patiënten uit dat het internet meer verhalen over heel ernstige ziektes bevat dan verhalen van mensen die vanzelf weer genazen van een aandoening.

Artsen weten dat veel patiënten kunstmatige intelligentie in de vorm van een AI-bot als ChatGPT raadplegen. Zelfregie is voor veel mensen belangrijk en betrouwbare informatie is daarbij essentieel, maar niet altijd voorhanden. Commerciële chatbots staan erom bekend ook foute medische informatie te geven en veel (gevoelige) data van hun gebruikers op te slaan.

Toch zien huisartsen ook voordelen van de opmars van AI in de praktijk. Ook zijzelf maken graag gebruik van technologische ontwikkelingen. Vooral bij simpele taken: bij het contact met patiënten, de administratie, medische informatie opzoeken of klachten digitaal uitvragen. Of artsen daardoor tijd besparen, is nog niet bewezen. De ontwikkelingen maken het werk alvast wel leuker, vindt Bonten: „Ik kan meer aandacht besteden aan het gesprek met de patiënt. Ik hoef minder te klikken en te typen.”

Nederlands AI-alternatief

Huisartsen zijn er niet per se op tegen dat patiënten informatie opzoeken op het internet. Maar dan moet die informatie wel betrouwbaar zijn. Om antwoorden te genereren, scannen commerciële AI-bots vrijwel het hele internet af en met al die informatie genereert het computermodel een antwoord – altijd, óók als de informatie niet aansluit op Nederlandse richtlijnen voor ziektes. En als het antwoord simpelweg niet bekend is, dan ‘hallucineert’ de bot.

De populariteit van AI-bots in de spreekkamer doet Bonten denken aan de opkomst van Google. Ook daardoor konden patiënten opeens veel informatie over hun gezondheid vinden. Maar met chatbots is het voor patiënten nóg makkelijker geworden. Bonten: „Een belangrijk verschil tussen chatbots en Google is dat de chatbots pleasers zijn. Ze willen altijd iets antwoorden, en verzinnen soms een bron. Als je buikpijn hebt of moe bent, betekent dat niet meteen dat je kanker hebt.”

Het Nederlandse Thuisarts hoopt een een alternatief te bieden voor commerciële AI-chatbots. Afgelopen donderdag lanceerde het platform daarom een eigen AI-assistent op de bestaande website. De chatbot is alleen getraind met informatie van de eigen website en verwijst gebruikers naar informatie die past bij de beschreven klachten. De assistent mag geen medisch advies geven en verzamelt volgens Thuisarts geen gevoelige persoonsgegevens. Het doel is dat mensen „zelf goed geïnformeerde keuzes kunnen maken” en op een „interactieve manier informatie kunnen verzamelen”, zegt Thuisarts-directeur Swanet Woldhuis.

Thuisarts wordt al veel gebruikt door huisartsen. Het helpt artsen om informatie aan patiënten over te brengen. De website heeft het aantal consulten bij de huisarts de afgelopen tien jaar verlaagd, weet huisarts Bonten uit eerder onderzoek dat hij gedaan heeft. Thuisarts heeft ongeveer 72 miljoen bezoekers per jaar en is een onafhankelijk platform met betrouwbare gezondheidsinformatie, zonder winstoogmerk. De informatie op Thuisarts is gemaakt door artsen en afgestemd op Nederlandse richtlijnen.

Thuisarts heeft de AI-assistent op veel regels moeten toetsen. Dinsdag bleek nog dat de website moetiknaardedokter.nl niet voldoet aan strenge Europese regelgeving voor online zorgtoepassingen. Dat schrijft de NOS dinsdag op basis van eigen onderzoek. Het is niet duidelijk waar de tool zijn adviezen op baseert, aldus de NOS, en dat is een probleem, zo bevestigt ook toezichthouder Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd.

Digitaal portaal voor vragen en recepten

Met ‘digitalisering van de zorg’ wil de overheid de komende jaren artsen én patiënten helpen. Ze wil 400 miljoen euro investeren in 2027 en 2028 om AI-toepassingen zo snel mogelijk verder te implementeren bij zorgorganisaties. Er wordt gewerkt aan verschillende apps, websites en programma’s die patiënten meer vanuit huis laten doen, en artsen tijd kunnen besparen. Nu al hebben patiënten vaak een online patiëntenomgeving bij hun huisarts, waar ze (herhaal)recepten kunnen aanvragen of vragen kunnen stellen – zonder een belletje of bezoek aan de praktijk. Soms kunnen patiënten ook foto’s uploaden in het systeem, zodat een huisarts die van een afstand kan beoordelen.

De huisartsenpraktijk van Mascha Bevers in Amsterdam is een schoolvoorbeeld van ‘digitale zorg’: AI is bij Bevers geïntegreerd in haar computersysteem. „Als ik iemand bel, ziet mijn informatiesysteem meteen welke patiënt ik aan de lijn heb. Ik kan hun dossier openen, het gesprek opnemen en dat laten samenvatten.” Bevers controleert daarna handmatig of de samenvatting de essentie van het gesprek met de patiënt bevat, en kan het verslag aanvullen met dingen die zij belangrijk vindt. Bijvoorbeeld emoties in de stem van een patiënt, wat AI niet kan oppikken.

Bevers is ‘flexdokter’: „Wat de assistent normaal aan de telefoon doet, kunnen onze patiënten allemaal zelf in het digitale systeem doen.” De 3.200 patiënten van de praktijk hebben een persoonlijk digitaal ‘portaal’, waar ze herhaalrecepten kunnen aanvragen, vragen kunnen stellen, testuitslagen kunnen inzien en een belafspraak kunnen maken. Bevers: „70 procent van de vragen kunnen we direct digitaal oplossen. Wat overblijft zien we in de praktijk, net als spoedgevallen.”

Hoeveel huisartsen precies gebruikmaken van AI is niet bekend. Wel bekend is dat 39 procent van de huisartsen in 2025 aangaf géén AI-toepassingen te gebruiken. Dat blijkt uit de Monitor Digitale Zorg uit 2025, uitgevoerd door het RIVM, onderzoeksinstituut Nivel, en het National eHealth Living Lab.

Tot dusver heeft digitalisering niet direct geleid tot een lagere werkdruk voor huisartsen, weet Jelle Keuper, onderzoeker digitale zorg in huisartsenpraktijken bij Nivel. „We weten nog niet of het aantal consulten of telefoontjes daadwerkelijk stijgt of daalt door AI.” Wel weet Keuper dat „ongeveer de helft van de huisartsen aangeeft (zeer) positief te zijn over de invloed van AI op de werkdruk”. „Hetzelfde geldt voor werkplezier en de kwaliteit van zorg.”

Tegelijkertijd is ongeveer een kwart van de huisartsen (zeer) negatief over de invloed van het gebruik van AI op de werkdruk, zegt de onderzoeker. Critici van AI in de zorg waarschuwen onder meer voor privacyrisico’s als patiëntgegevens worden verzameld en opgeslagen voor digitale zorgtoepassingen. Datalekken bij zorgorganisaties zijn niet ondenkbaar, zoals onlangs bleek bij zorgsoftwarebedrijf Chipsoft. Daarbij werden ook enkele huisartsenpraktijken gehackt.

Digitale toepassingen gebruiken is bovendien niet altijd even makkelijk, zegt huisarts en onderzoeker Tobias Bonten. „Het grootste struikelblok is de connectie van nieuwe toepassingen met bestaande systemen van de huisartsenpraktijk.” Denk aan verschillende inloggegevens voor verschillende systemen, en informatie van het ene naar het andere programma kopiëren. Het populaire transcribeerprogramma Juvoly vat het gesprek tussen patiënt en huisarts samen, maar Bonten moet het resultaat altijd goed controleren, zegt hij: „Soms schrijft de AI-bot dingen die niet kloppen.”

Geen persoonlijke informatie opslaan

Zowel Bonten als Bevers zijn positief over het idee van een chatbot van Thuisarts. Bevers: „Huisartsen adviseren Thuisarts altijd in gesprekken, zodat patiënten op betrouwbare informatie kunnen terugvallen. Als een AI-bot nauw gecontroleerd kan worden op hallucinaties, en patiënten kan helpen om goede informatie makkelijker te vinden, is dat fantastisch.”

„We doen er alles aan om betrouwbare informatie te geven aan onze gebruikers”, zegt Thuisarts-directeur Woldhuis. De nieuwe chatbot is geprogrammeerd om geen persoonlijke informatie op te slaan, zegt ze. Mocht iemand zijn naam, adres of leefstijl wel delen met de chat, dan „haalt Thuisarts die persoonlijke informatie eruit”. Woldhuis: „We verzamelen data over vragen en antwoorden om de bot te trainen om juiste informatie te geven, maar geen persoonlijke data, ook geen IP-adressen.” De gegevens worden opgeslagen op een gehuurde, beveiligde server binnen Europa, volgens Woldhuis.

De AI-assistent is goed beveiligd, zegt Woldhuis: „We hebben onze tool onafhankelijk laten toetsen aan de AI Act van de EU en de wetgeving voor medische hulpmiddelen.” De Thuisarts-assistent gebruikt bestaande techniek van externe aanbieders, waaronder van Google Gemini. Volledige transparantie over de software kan Thuisarts daarom niet geven.

Voorlopig blijft de AI-assistent op de website beschikbaar voor een relatief kleine groep bezoekers van Thuisarts. De assistent zit nog in een testfase, slechts 1 tot 2 procent van de website-bezoekers kan de bot nu gebruiken. Om de assistent beschikbaar te maken voor alle bezoekers, zegt Thuisarts meer geld nodig te hebben. Thuisarts wil de assistent ook gaan integreren in de Thuisarts-app voor mobiele telefoons.

De Thuisarts AI-assistent mag gebruikers niet naar de mond praten, en is zo streng geprogrammeerd dat die in een beginfase niet eens kon reageren op een simpele ‘Goedemorgen’, vertelt Woldhuis. „Dat staat niet op Thuisarts.nl”, was destijds het antwoord van de chatbot. Dat is inmiddels verholpen. Het antwoord is nu: „Hallo! Ik help je met het vinden van informatie op Thuisarts. Over welk onderwerp wil je iets weten?”