Plastic vissen in het IJ, de dag na Koningsdag: ‘Heeft iemand handschoenen, ik heb hier een condoom’

1 uur geleden 1

‘Ik ga jullie gewoon nummer één, twee, en drie noemen”, zegt schipper Kiek van den Biesen (77) tegen haar bemanningsleden. „Klinkt misschien onaardig, maar het is de beste manier om iedereen aan te sturen tijdens het vissen; namen ga ik niet onthouden in zo’n korte tijd.” De buit uit het schepnet, vervolgt ze, moet naar achteren worden doorgegeven en netjes worden gescheiden: gewoon afval moet in de grijze zak, plastic in de gele, glaswerk in de emmer en blikjes in het groene net.

Een halfuurtje eerder hebben zo’n honderdvijftig mensen zich verzameld op de steiger voor Het Scheepvaartmuseum in Amsterdam. Ze komen Koningsvissen: zoveel mogelijk troep verwijderen uit de grachten op de dag na Koningsdag. Stichting Plastic Whale, dat het hele jaar door ‘cleanups’ organiseert met onder meer schoolklassen en bedrijven, organiseert het evenement voor de zeventiende keer. Inmiddels, vertelt een medewerker met een megafoon, beschikken ze over een hele vloot boten gemaakt van gerecycled grachtenplastic.

Onder de vissers zijn vandaag veel kinderen, expats, medewerkers van partnerbedrijven als Heinz en Vattenfall en een groep zorgvuldig opgemaakte jonge vrouwen – finalisten van een missverkiezing. „O liefje”, roept een schipper tegen een van hen bij het zien van haar hoge hakken en blote benen. „Wat koud!”

Het Koningsvissen, vertellen de missen, is onderdeel van hun training. Later vanmiddag volgen ze nog een dansworkshop. Na de veiligheidsinstructies („handen binnenboord houden!”) verdelen de deelnemers zich over zeventien sloepen. Er vallen ook prijzen te verdienen: voor de boot met de grootste buit en voor wie het meest bijzondere item uit het water weet te vissen.

De zes bemanningsleden in de groene sloep van ervaren schipper Kiek van den Biesen blijken allemaal in Amsterdam te wonen. Voor sommigen, zoals de 77-jarige Lieke („geen achternaam, ik kom uit de krakerstijd en toen deden we dat zo”) is Koningsvissen vaste prik: ze doet al mee sinds de eerste editie. „Toen begonnen we al om 09.00 uur, maar kwam er niemand opdagen.” Consultant Kim van der Weijde is aangehaakt omdat ze de missie van Plastic Whale steunt en minder tijd achter haar computer wil doorbrengen. Ze hoopt ook haar netwerk in de duurzame sector een beetje uit te breiden.

Geen grote groepen meer in Centrum

Op de Amstel, voor het Amsterdamse stadhuis, gaan de netten buiten boord. Op het eerste oog lijkt het water behoorlijk schoon. Of wacht: daar drijft iets, stuurboord. Van den Biesen: „Maak je lang, meneer één!” Gianni Ancona (82), vergezeld door zijn vrouw Hilda (80), reikt met zijn net en haalt de eerste vangst van de dag binnen. Een witte plastic tas. „Even goed uitschudden hoor”, zegt Van den Biesen. De bebaarde schipper van een langsvarende toeristensloep steekt zijn duim op. „Goed bezig!”

De plasticvissers speuren over het water. Verderop dobbert iets wat op een boodschappentas lijkt. Van den Biesen probeert de logge sloep erheen te manoeuvreren. „Kunnen jullie alsjeblieft even gaan zitten, ik zie niks.” Deze boot is erg slecht wendbaar, moppert ze. Er is een kleine botsing met de kade. Krak, zegt het schepnetje van meneer één.

De vangst valt het eerste kwartier wat tegen, maar ter hoogte van de Oudezijds Achterburgwal keert het tij. „Kijk eens even recht vooruit allemaal… Daar is het paradijs”, roept Van den Biesen. In een zee van lentesneeuw drijft een mini-plasticsoep: blikjes, flesjes en ander verpakkingsmateriaal. „Heeft iemand handschoenen”, vraagt Kim van der Weijde. „Ik heb hier een condoom.” Haar buurvrouw Karen Desmet (58) vist ondertussen een masker op met het gezicht van koningin Maxima. „Leg die maar even apart”, zegt Van den Biesen, „misschien vallen we ermee in de prijzen.”

Ook verderop, ter hoogte van coffeeshop The Bulldog, is werk aan de winkel. „Ja jongens, pak ze”, moedigt Van den Biesen aan. De schepnetten vullen zich in rap tempo, maar het lijkt minder dan andere jaren – mogelijk met dank aan de vele statiegeldjagers. Er liggen, merkt de schipper op, ook nauwelijks volle blikjes in het water. Volgens haar komt dat door nieuwe vaarregels van de gemeente: grote groepen (meer dan twaalf personen) mochten de binnenstad niet meer in. „Die gooien altijd bier naar elkaar.” Volgens de gemeente was het inderdaad rustiger. En dinsdagochtend was er 3.540 kuub afval van straat gehaald – iets minder dan vorig jaar.

Drie winnaars

Een mooie buit, constateren de passagiers van de groene sloep twee uur later, terug bij Het Scheepvaartmuseum. Ook de boot met de missen meert aan, volgens hun schipper veranderden de vrouwen „binnen vijf minuten in echte jagers”. Er zijn veel trotse selfies gemaakt. Langzaam maar zeker groeit op de steiger een enorme berg afval – de volle zakken passen bij lange na niet in het op de grond afgetekende vierkant. In houten kistjes worden ondertussen de bijzondere vangsten uitgestald: een glitterpump, een roze minidildo, een hockeystick, diverse oranje hoofddeksels, een Zweedse thriller (Intrigo van Håkan Nesser) en een badeendje.

Tijd voor de prijsuitreiking: een groep met internationals heeft het meeste afval ingezameld. De prijs voor het meest bijzondere item gaat naar een stel basisschoolkinderen: zij hebben een knalroze skihelm gevonden – „van een skiër uit de Alpen die zo hard naar beneden ging dat hij helemaal naar Nederland vloog en hier verdronk”. Maar eigenlijk, zegt een van de organisatoren van Plastic Whale, zijn er drie prijzen: „De Amsterdamse grachten zijn de échte winnaar.”