Badplaats La Guaira in Venezuela lijkt net oorlogsgebied. ‘Snel! Er ligt nog een levende onder het puin!’

3 uren geleden 1

Op de puinhopen van een ingestort flatgebouw in de zwaar getroffen Venezolaanse kustplaats La Guaira staan maandagmiddag de neven van Rosa Marcano met helmen op en lichtgevende jasjes brokken steen weg te scheppen.

Vanaf beneden roept Marcano hen toe dat broodjes en koffie klaarstaan. „Ze moeten af en toe pauze nemen in deze hitte. De afgelopen dagen hebben ze een gat van twaalf meter gegraven tussen het puin in de hoop onze familieleden te redden”, zegt ze. Een van haar tantes is gered. Zelf was ze op de tweede verdieping toen de aarde begon te beven en kon ze ternauwernood ontsnappen voordat het gebouw van dertien etages instortte.

Vrijwilligers komen langs met flesjes water en delen mondkapjes uit. Die zijn onmisbaar in deze toeristische badplaats, die op een oorlogsgebied lijkt sinds vorige week woensdag twee zware aardbevingen het Latijns-Amerikaanse land troffen. Er vielen voor zover nu bekend meer dan 1.700 doden, vele tienduizenden mensen worden nog vermist. Op elke straathoek hangt de geur van de dood. „We blijven hier vannacht weer want het zoeken gaat door. Zolang we geen lijken vinden, blijven we hoop houden. Er is gisteren nog een baby gered met moeder, dat was 85 uur na de aardbeving”, zegt Marcano.

Net als veel andere families bivakkeert ze rondom de rampplek. Ze slapen in tenten of anders in de open lucht op matrassen. Er lopen hier honderden mensen rond, velen in jasjes met logo’s in allerlei kleuren, een helm en een schep. Het zijn vrijwilligers van verschillende Venezolaanse hulporganisaties, of ze horen tot internationale teams zoals van het Rode Kruis. Van een centrale coördinatie lijkt geen sprake. „De overheid?”, vraagt Marcano cynisch. „Die zie ik hier niet. Ja veel politie en militairen, maar zij regelen vooral het verkeer. Wij doen hier vooral veel zelf.”

Het zijn volgens haar de onmacht en het verdriet die veel Venezolanen ertoe brengen op eigen houtje naar het rampgebied te komen om te helpen. Bovendien: als er een volk zelfredzaam is, dan zijn het de Venezolanen. „Wij hebben al zoveel ellende meegemaakt de afgelopen jaren, we zorgen voor elkaar”, zegt ze.

Nederlands reddingsteam

Eerder die maandagochtend is het Nederlandse Urban Search and Rescue-team (USAR) bij het ingestorte gebouw aangekomen. Het team is sinds zaterdag in het rampgebied in Venezuela met 64 reddingswerkers en acht speurhonden. Rondom de sporthal van La Guaira hebben ze een volledig zelfvoorzienend kamp opgebouwd. Hun tenten staan naast die van hulpverleners uit onder andere Jordanië en Zwitserland en veel teams van Latijns-Amerikaanse landen, waaronder El Salvador, Chili, Mexico en Brazilië.

„De ochtend na de ramp werd bekend dat de Venezolaanse regering groen licht gaf voor de komst van buitenlandse hulpteams. Het is gebruikelijk dat zo’n signaal afkomstig is van het getroffen land zelf”, vertelt woordvoerder Jorg van Waardhuizen, terwijl het Nederlandse reddingsteam langs volledig vernielde gebouwen rijdt. Veel reddingswerkers hebben in het dagelijks leven andere banen, bij de brandweer of politie. Er zitten militairen en medici tussen, en bouwkundigen: zij kunnen snel inschatten hoe en waar ze een ingestort gebouw kunnen betreden.

„Snel! Er ligt nog een levende onder het puin!” Een groepje mensen klampt de Nederlandse hulpverleners aan als ze uit de bus stappen. Die ochtend, rond zevenen, hoorden mensen heel duidelijk iemand van onder het beton om hulp roepen. Het Nederlandse team gaat direct aan de slag en de hulpverleners beklimmen de brokken beton.

Van een afstandje kijkt een man toe hoe een Nederlands teamlid zich over een spleet in het beton buigt. Zijn zoontje van negen en zijn echtgenote zijn „ergens” in die ruïne, vertelt hij. Zijn handen beven, zijn stem trilt. „Ik ben gaan werken op de dag van de aardbeving. Zij waren thuis, het was een vrije dag. Ik blijf hoop houden, dat is het enige dat ik kan doen.” Zijn blik blijft strak gericht op de reddingswerkers.

Dan moet iedereen plotseling stil zijn. „Silencio!”, stilte, roept een van de Spaanse vertalers van het Nederlandse team. Motoren van auto’s worden uitgezet, iedereen zwijgt. Er wordt geluisterd of ze iemand horen roepen om hulp. De stilte is zenuwslopend, maar ook hoopvol. Verderop verplaatst iemand zich op het beton. „Sssst” roepen de hulpverleners onmiddellijk. Na tien minuten volgt een sein en wordt de stilte verbroken.

De reddingswerkers laten een flexibele camera door een gat naar binnen glijden. „We kunnen met die camera beter zien wat zich beneden afspeelt”, zegt Van Waardhuizen. Ook zijn er speciale honden – om zowel levenden als dode mensen te vinden. „Ze gaan op geur en lichaamswarmte af”, zegt Van Waardhuizen.

Venezolanen ontvangen de reddingswerkers met open armen en veel emotie, vertelt hij. „Mensen hebben hoop als ze ons zien, al willen we ook niet te hoge verwachtingen wekken. We merken ook dat rouwverwerking begint als wij een ingestort gebouw verlaten. Als ook wij van een plek weggaan, beseffen ze dat hun geliefde misschien echt niet meer leeft”, zegt hij.

Na een urenlange zoekactie trekt het Nederlandse team verder. De man die zijn zoontje en echtgenote zoekt, kijkt ze zwijgend na. Later vertelt Van Waardhuizen dat via de camera gezien is dat er dode lichamen tussen het beton liggen. „Het zijn andere teams die lichamen weghalen, wij concentreren ons op het redden van mensen”, zegt hij.

Instortingsgevaar

Aan de voet van de puinberg maken bewoners een plattegrond. „Kijk, hier was de ingang, en hier achter de noodtrap. Laten we proberen aan de zijkant stenen weg te halen”, zeggen ze tegen elkaar.

De bewoners zijn boos omdat er geen graafmachines zijn geleverd door de overheid en ze het reddingswerk alleen met scheppen moeten doen. Maar volgens de Nederlandse reddingswerkers is het niet altijd zinvol direct met grote machines aan het werk te gaan. „Ik snap dat mensen dat denken, maar met groot materiaal kun je ook instortingsgevaar krijgen. Het hangt van de situatie af”, zegt Jorg van Waardhuizen.

De kritiek van veel Venezolanen richt zich ook op de regering van waarnemend president Delcy Rodriguez. Zij nam de plaats in van president Nicolás Maduro, die in januari samen met zijn echtgenote werd ontvoerd tijdens een invasie van Amerikaanse militairen. Hij staat terecht in de VS, onder meer vanwege drugshandel.

Tijden van chaos

Venezolaanse politici grijpen de ramp aan om hun eigen positie te verstevigen. Waarnemend president Rodriguez ontvangt buitenlandse hulpverleners met alle egards – ook het Nederlandse reddingsteam werd door haar welkom geheten. Op sociale media is te zien hoe ze rampplekken bezoekt en zich opstelt als een nationale leider. „Het is alsof ze campagne aan het voeren zijn. Er wordt van alles beloofd”, zegt Yepez.

Oppositieleider María Corina Machado laat ook van zich horen. Ze was kandidaat tijdens de laatste presidentsverkiezingen, maar werd door het Hooggerechtshof uitgesloten van deelname. Ze ontvluchtte Venezuela met hulp van de VS en won de Nobelprijs voor de Vrede. Die prijs gaf ze cadeau aan Trump, als dank voor het Amerikaanse ingrijpen in haar land. Toch werd niet zij, maar Rodriguez door Trump erkend als leider. In een videoboodschap liet ze weten zo snel mogelijk terug te willen keren naar het land.

Een filmpje van minister van Binnenlandse Zaken Diosdado Cabello, een van de machtigste politieke figuren van Venezuela, gaat viraal. Daarop is te zien hoe deze voormalige vertrouweling van Maduro en vicevoorzitter van de socialistische regeringspartij in discussie gaat met Amerikaanse reddingswerkers. Hij spreekt ze vermanend toe omdat ze geen Spaans spreken.

„In tijden van chaos zoals nu profileren deze politici zich. Maar ze kunnen elkaar niet de schuld geven van deze ramp, dit is een natuurfenomeen. De mensen die getroffen zijn, zijn in hun politieke opvattingen zowel links als rechts”, zegt Yepez.

Aan het einde van de middag roepen vrijwilligers die op een puinberg verderop staan om hulp. Er klonk geroep van onder het beton. Een Amerikaans hulpteam dat verderop bezig is, komt aanrennen. Met boren en camera’s lukt het contact te krijgen met drie vrouwen, zussen waarschijnlijk, die op vijf meter diepte vastzitten. Ze leven nog.

Omstanders beginnen te bidden en te juichen als het goede nieuws bekend wordt. Het zal een lange nacht worden, maar er is communicatie met de vrouwen. Hun redding is nabij.