We leven langer bij kanker, ook bij ernstige uitzaaiingen. ‘Je gaat eerder dood mét prostaatkanker dan eráán’

2 uren geleden 1

Patiënten met kanker leven steeds langer met hun ziekte, ook als de tumor is uitgezaaid naar andere plekken. Vijf jaar na hun kankerdiagnose leeft gemiddeld 71 procent van de patiënten nog. Dertig jaar geleden was dat nog 48 procent. Dat blijkt dinsdag uit nieuwe cijfers van het Integraal Kankercentrum Nederland (IKNL).

Vooral patiënten met vergevorderde kanker, waarbij de kankercellen bij de diagnose al door het hele lichaam zijn verspreid, leven tegenwoordig langer. Tien jaar geleden leefde slechts 18 procent van de patiënten met kanker in stadium vier nog vijf jaar na hun diagnose, nu is dat 25 procent. Bij patiënten met iets minder ernstige uitzaaiingen, in stadium drie, verdubbelde die ‘vijfjaarsoverleving’ bijna: van 30 naar 57 procent.

Hoopgevende cijfers, vindt Joost Boormans, afdelingshoofd urologie van het Erasmus MC. „Het wordt steeds reëler om oud te worden met kanker”, zegt hij. Neem prostaatkanker, een van de meest voorkomende soorten onder mannen. Door nieuwe behandelmethoden is die tumor vaak goed te behandelen. „Kanker is nog steeds een van de belangrijkste doodsoorzaken in Nederland, maar je gaat eerder dood mét prostaatkanker, dan eráán.”

Nieuwe behandelingen

De positieve cijfers laten zien dat nieuwe behandelingen voor een groot aantal kankersoorten werken, zegt ook Otto Visser, hoofd registratie bij het IKNL. Patiënten met ernstig uitgezaaide kanker kunnen niet geholpen worden met een operatie, omdat de tumor dan niet meer op één plek zit, maar op meerdere plekken in het lichaam. Tot zo’n tien jaar geleden moesten zij het doen met chemotherapie, een agressief medicijn dat kankercellen remt maar ook veel heftige bijwerkingen heeft.

Inmiddels zijn er ook andere medicijnen ontwikkeld die minder schade aanbrengen in het lichaam en kankercellen gerichter kunnen uitschakelen, zoals doelgerichte- en immuuntherapie. Immuuntherapie kan goed werken bij bepaalde vormen van huidkanker of longkanker. Van beide is de vijfjaarsoverleving gestegen, ook in ernstige gevallen.

Het is al heel lang bekend dat prostaatkanker een hormoongevoelige tumor is. Dus als je de testosteron op een bepaalde manier blokkeert, wordt de ziekte enorm geremd

Nieuwe vormen van hormoontherapieën pakken borst- en prostaatkanker goed aan. „Het is al heel lang bekend dat prostaatkanker een hormoongevoelige tumor is”, zegt Boormans. „Dus als je de testosteron op een bepaalde manier blokkeert, wordt de ziekte enorm geremd.” Hetzelfde mechanisme werkt bij borstkanker, dan gaat het om oestrogeen.

Kanker is beter te behandelen als het in een vroeger stadium ontdekt wordt, legt Visser van het IKNL uit. Dat gebeurt vaker, onder meer door bevolkingsonderzoeken, zoals bij darm- en borstkanker. Daardoor worden bij meer patiënten uitzaaiingen ontdekt bij de diagnose dan eerst, zegt Visser. Meer diagnoses lijkt negatief, maar is in feite positief, zegt hij, „omdat je ze gerichter kan behandelen.”

De andere kant van de medaille

Niet bij elke kankersoort is sprake van vooruitgang in levensverwachting. Alvleesklierkanker is al jaren moeilijk te behandelen en op te sporen. Het aantal mensen dat vijf jaar na hun diagnose nog leeft is de afgelopen tien jaar nauwelijks gestegen. Ook bij maagkanker zijn de cijfers weinig veranderd. Bij ernstige blaaskanker leven gemiddeld zelfs minder patiënten vijf jaar na hun diagnose, dan tien jaar geleden.

Dat komt omdat patiënten lang geen symptomen merken. Bij alvleesklierkanker merken patiënten vaak niets, tot ze geelzucht (gelige ogen en huid) ontwikkelen. Dan zijn er meestal al uitzaaiingen, op dat moment zijn er weinig therapieën die werken. Een signaal van blaaskanker is bijvoorbeeld bloed in de urine, en dat is voor vrouwen vaak niet direct een alarmsignaal. „Dan wordt gedacht aan vaginaal bloedverlies of een blaasontsteking, terwijl het een belangrijke alarmbel voor blaaskanker is”, zegt Boormans.

De cijfers van het IKNL laten niet zien of iemand is genezen van kanker. „Je kan lang leven maar alsnog lang ziek zijn”, zegt uroloog Boormans. „Kankerbehandeling kan een behoorlijke impact hebben op je kwaliteit van leven. Vijf of tien jaar langer leven gaat ten koste van andere dingen.” Bovendien komen daar veel ziekenhuisbezoeken bij kijken, terwijl de zorgvraag door de vergrijzing al heel hoog is. Ook zijn nieuwe kankerbehandelingen doorgaans duur voor de samenleving. Boormans: „Dat is de andere kant van de medaille.”