13 uren geleden
2
Gelijkheid bij de Hadza ontstaat niet alleen door delen, maar ook door het opeisen van voedsel.
Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!
De egalitaire samenlevingen van jager-verzamelaars worden vaak gezien als het toonbeeld van gelijkheid: iedereen deelt met iedereen, waardoor iedereen precies even veel heeft. Een nieuw onderzoek naar de Hadza in Tanzania laat zien dat dit beeld te simpel is. Egalitaire samenlevingen bestaan wel degelijk, maar de gelijkheid waar ze om bekend staan komt lang niet altijd voort uit pure vrijgevigheid.
Onderzoekers van onder meer Baylor University en de University of Pennsylvania onderzochten hoe de voedselverdeling werkt bij de Hadza, een hedendaagse groep jager-verzamelaars in Tanzania. De studie verscheen in PNAS Nexus. De onderzoekers wilden weten waarom voedsel vaak wordt gedeeld. Is dat vooral omdat mensen graag eerlijk delen? Of speelt er iets anders mee?
Gedroogde bananenchips
Om dat te testen deden de onderzoekers een ‘economisch spel’ met 117 Hadza-deelnemers. Zulke spellen worden vaker gebruikt om eerlijkheid te meten. Vaak krijgt een individu dan een aantal tokens en mag diegene bepalen hoeveel hij of zij weggeeft. Maar volgens de onderzoekers lijkt dat niet genoeg op de echte wereld: in het dagelijks leven kunnen mensen niet alleen iets geven, maar ook iets opeisen.
Daarom maakten de onderzoekers een andere versie: een ‘geven-of-nemen’-spel. De tokens stonden voor gedroogde bananenchips. Een enkele deelnemer kreeg tokens, en een anonieme kampgenoot ook. Soms had de deelnemer meer dan de ander en soms juist minder. De deelnemer mocht tokens weggeven, tokens van een ander nemen of alles laten zoals het was.
Leestip: Gelijkheid bestaat niet: zelfs bij extreem egalitaire stammen gaat het mis
De uitkomst was opvallend. Wanneer deelnemers meer hadden dan een kampgenoot gaven ze in 40,9 procent van de gevallen iets weg. In 30,3 procent van de gevallen namen ze juist iets als dat mogelijk was. Wanneer deelnemers minder hadden dan hun kampgenoot nam 58,8 procent van hen iets van de ander. Vaak namen ze daarbij een stuk meer dan nodig was om de verdeling gelijk te maken.
Volgens antropoloog Duncan Stibbard-Hawkes laat dit zien dat het opeisen van iets een grotere rol speelt dan vaak wordt gedacht. “We zagen dat gelijkheid alleen ontstond als een deelnemer zelf minder had dan de ander,” zegt hij. “Dat wijst erop dat nemen belangrijker kan zijn voor de herverdeling dan geven.”
Dagelijks leven
Volgens Stibbard-Hawkes wordt gelijkheid niet alleen veroorzaakt door een vorm van sociale druk. Het wordt ook veroorzaakt door hele praktische interacties die vaak voorkomen in het dagelijks leven van de Hadza. Als iemand veel voedsel heeft blijven anderen meestal niet stil wachten op een vrijwillig gebaar. Ze vragen om een deel, of eisen dat zelfs op. “Als ik een grote stapel voedsel heb en die niet deel,” legt Stibbard-Hawkes uit, “dan zullen mensen om mij heen zeggen: nee, je moet dit delen, en je gaat mij ook iets geven.”
De onderzoekers noemen dat ‘demand sharing’. Dat betekent dat delen niet alleen gebeurt omdat iemand graag geeft, maar ook omdat anderen direct om een deel vragen. Als dat niet gegeven wordt vliegen de beledigingen je al snel om de oren.
Dat maakt de Hadza niet minder egalitair. Het maakt alleen duidelijker hoe een egalitaire samenleving vaak werkt. De aanwezige gelijkheid komt niet voort uit een sterk verlangen om te delen. Het werkt eerder als een sociaal systeem waarin mensen elkaar scherp houden: mensen die alles voor zichzelf willen houden worden daar vaak op afgestraft.
Romantisch beeld
Stibbard-Hawkes waarschuwt daarom voor een te romantisch beeld van jager-verzamelaars. In boeken worden zulke samenlevingen soms gepresenteerd als een ‘perfecte samenleving’. “Dan ontstaat al snel het idee dat mensen leefden in een soort van paradijs, waar alles goed is en waar geen problemen zijn,” zegt hij. Volgens hem mist dat beeld de echte werking van egalitarisme.
Het onderzoek vond ook aanwijzingen dat contact met de bredere markteconomie in Tanzania invloed heeft op de normen die mensen hebben rondom delen en ongelijkheid. Hadza die meer contact hadden met andere delen van de Tanzaniaanse samenleving leken iets meer bereid om ongelijkheid te accepteren. Dat kan komen doordat het bezitten van ‘onbekendere’ middelen zoals geld en graan anders wordt gezien dan het bezitten van traditioneel verzameld of gejaagd voedsel.
/s3/static.nrc.nl/wp-content/uploads/2026/05/06115015/060526CUL_2032604031_medusaDRAGEND.jpg)
English (US) ·