Bijna geruisloos groeit de invloed van Frenkie de Jong op het Nederlands elftal

2 uren geleden 1

Terwijl rond het kleine Icahn Stadium op Randall’s Island Park op Manhattan vogels tsjilpen, klinkt geschreeuw. „Jagen, jagen, jagen! Ga door!”, roept Frenkie de Jong tijdens het oefenduel tegen Oezbekistan. Hij wil dat er rechts voorin agressief druk wordt gezet – door Tijjani Reijnders, Denzel Dumfries en Crysencio Summerville. Kort erna verovert het Nederlands elftal de bal.

Tijdens een drinkpauze is te zien dat De Jong met aanvoerder Virgil van Dijk dicht bij Ronald Koeman staat, als de bondscoach een tactische bespreking houdt langs de zijlijn. Andere ploeggenoten staan er in een kring omheen, iets meer op afstand.

Zoals ook opvalt wat De Jong in New York tegen de pers zegt, na het teleurstellende optreden. „Het is duidelijk dat we dingen moeten aanpassen.” De positionering op het middenveld – De Jong staat als controleur te dicht bij Ryan Gravenberch – is niet goed. Zondag in het eerste WK-duel tegen Japan (2-2) is het effect van die aanpassing zichtbaar: de afstemming is beter, Gravenberch staat ‘hoger’ en geeft twee assists. In dat duel stuurt De Jong spelers tactisch met subtiele aanwijzingen; hij leidt de aanvalsopbouw en maakt duidelijk wanneer druk op de tegenstander moet worden gezet.

Nieuwe hiërarchie

Bijna geruisloos groeit de invloed van Frenkie de Jong op Oranje. Deze leidersrol is ook wat Koeman nadrukkelijk van hem verwacht, zegt de bondscoach in gesprek met NRC, in februari in Brussel na een UEFA-congres. „Die verantwoordelijkheid moet hij nemen, hij is nu geen talent meer.”

Wat dat betekent voor de hiërarchie blijkt tijdens de WK-voorbereiding: De Jong is de nieuwe vice-aanvoerder, achter Van Dijk, tot voor kort was Nathan Aké dat. „Ik denk dat het bij mij natuurlijk gaat en is gegaan”, zegt De Jong eind vorige week in Dallas, gevraagd naar die verantwoordelijkheden. „Ik heb meer ervaring, zit langer bij de groep. Ik voel me daar goed bij.”

Frenkie de Jong (29) – geboren in Gorinchem, opgegroeid in Arkel – is een van de beeldbepalende spelers van Oranje. Geholpen door zijn sierlijke spel en sympathieke voorkomen is hij onmiskenbaar populair. Voetbalmagazine Santos maakte voor het WK een special van tweehonderd pagina’s over hem (met de coverkop: ‘Frenkie, verlos ons’). Sinds zijn doorbraak bij Ajax is de naam Frenkie aan een opmars bezig, met 175 baby’s vorig jaar.

Tegelijk is kritiek nooit ver weg. Samenvattend: hij zou te veel ‘veilig’ breed spelen en te weinig impact hebben. De chef-voetbal van De Telegraaf pleitte er deze week zelfs voor om De Jong tijdens het tweede duel, dat Oranje zaterdag in Houston tegen Zweden speelt, op de reservebank te zetten. Ruud Gullit noemde hem eerder een „postbode” omdat hij te vaak rent mét de bal – een uitspraak die De Jong lang achtervolgt.

Zo verdeelt de sleutelspeler van Oranje de publieke opinie. Iets waar mensen die met hem werkten zich in gesprekken met NRC over verbazen; zij kennen geen twijfels over zijn kwaliteiten.

Hoe ontwikkelde De Jong zich de afgelopen jaren bij FC Barcelona en Oranje? Hoe belangrijk is hij voor trainers? Wordt hij overschat – of juist onderschat?

Zijn beste positie

Er zat wat „frustratie” en „ongeduld” bij de twintigjarige De Jong toen Erik ten Hag in januari 2018 begon als Ajax-coach. Hij was dat seizoen geen vaste basisspeler en er bestond onduidelijkheid over wat zijn beste positie was. „Hij moest zichzelf nog uitvinden”, zegt Ten Hag terugblikkend.

De Jong speelde dat jaar meestal als centrale verdediger, terwijl hij zichzelf als aanvallende middenvelder zag – de klassieke ‘tien’. „Dat had hij echt in zijn hoofd”, aldus Ten Hag. Er ging wat „discussie” aan vooraf om hem te overtuigen dat een positie lager op het veld in een meer „strategische rol” hem beter paste.

„De strateeg”, noemde Ten Hag hem daarom, als schakel tussen de linies. „Frenkie heeft altijd tijd en ruimte”, zegt hij. „Met Frenkie heb je het gevoel dat je een extra speler hebt”, zegt toenmalig assistent-trainer Alfred Schreuder. „Hij heeft het lef om tegenstanders dichtbij te laten komen waardoor ergens anders ruimte ontstaat.”

Door zijn balbeheersing, acceleratie en wendbaarheid is het haast „onmogelijk” om hem onder druk te zetten, zegt Ten Hag. Met zijn dribbels langs tegenstanders creëert hij vaak een overtal. Met name in de „eerste en tweede fase van de opbouw” beheerst hij dat uitzonderlijk goed.

Maar dat vermogen heeft hij níet als offensieve middenvelder in de laatste fase van de aanval – in jargon de ‘final third’. Ten Hag: „Tót de final third heeft hij het beste overzicht – ik ken geen betere in de wereld. Maar ín de final third heeft hij dat niet.” Zodra hij in het strafschopgebied van de tegenstander komt „is hij ook niet klinisch”.

Zo groeide De Jong bij Ajax uit tot de controlerende middenvelder die hij in de kern nog altijd is. Zijn rushes, wegdraaiacties en verdedigende intercepties waarmee hij in het seizoen 2018-2019 internationaal doorbrak bij Ajax in de Champions League, laat hij nu bij FC Barcelona en Oranje nog steeds zien.

Al is hij misschien iets minder avontuurlijk geworden in zijn speelstijl, erkent De Jong tegen NRC en andere media in een interview in Zeist begin juni. „Als ik terugkijk op mijn tijd toen ik net doorkwam, dribbelde ik net wat meer dan ik nu doe.” Is hij zakelijker? „Ik denk niet dat mijn mentaliteit veranderd is in de zin van: oké, ik zou nu de bal wegschieten omdat het eventueel mis kan gaan.”

Het draaipunt

De verwachtingen waren hoog rond zijn entree bij FC Barcelona, in de zomer van 2019. Dat hij daar inmiddels zeven seizoenen voornamelijk in de basis speelt, is een „overwinning op zichzelf”, denkt Financial Times-journalist Simon Kuper, auteur van FC Barcelona – Het imperium. Ook omdat De Jong volgens hem twijfelde of hij het niveau wel aankon.

Maar een groot sportief succes is het (nog) niet. Dat hangt volgens Kuper deels samen met zijn positie als controlerende middenvelder vlak voor de defensie – pivote in het Spaans (draaipunt). „Het belangrijkste in die rol is dat je de bal nooit mag verliezen.” Dus is hij, als bewaker van het evenwicht tussen aanval en verdediging, vaak wat onzichtbaar.

Wat zijn tijd bij FC Barcelona heeft gecompliceerd is de financiële en sportieve crisis waar de club doorheen ging. In zijn eerste seizoen brak de pandemie uit, waarna Barça in grote geldproblemen kwam (door bestuurlijke hoogmoed was het fundament vóór corona al wankel). Mede als gevolg van de hoge schuldenlast vertrok Lionel Messi in 2021 bij de club, een kantelpunt in de moderne geschiedenis van FC Barcelona.

Toch wist hij in dat turbulente krachtenveld zijn plek te veroveren in de selectie. De Jong was „geliefd” bij bepalende spelers als Messi, Jordi Alba en Sergio Busquets, zegt Schreuder, van 2020 tot en met 2021 assistent bij FC Barcelona onder Koeman, kort na zijn eerste periode bij Ajax met Ten Hag. „Dat zag ik aan hoe ze met hem omgingen, hoe hij op de training betrokken werd. Het was alsof hij er al jaren speelde.” Inmiddels is De Jong zelf een van de meest ervaren spelers – hij draagt regelmatig de aanvoerdersband.

Tót de final third heeft hij het beste overzicht. Maar ín de final third niet

Een cruciale periode in zijn Barça-tijd is de zomer van 2022. Vanwege de geldproblemen wilde het bestuur De Jong verkopen. Manchester United, met coach Ten Hag, was bereid veel voor hem te betalen. „Ik wilde hem per se naar United halen”, zegt Ten Hag nu. Die zomer sprak de coach „diverse keren” met De Jong. „We hebben alles uit de kast gehaald.”

In een poging hem over te halen, ging United zover dat ze een video maakten waarin De Jong naast enkele van hun clublegendes te zien was, schreef The Athletic, de sporttak van The New York Times. Een deal leek dichtbij, maar De Jong wilde het liefst bij zijn droomclub blijven. Qua leven buiten het voetbal heeft hij het naar zijn zin in Catalonië – zijn vrouw Mikky en hij hebben inmiddels twee zoontjes die daar opgroeien.

„Ik vind het jammer dat hij die stap niet gemaakt heeft, dan was hij nog beter geweest”, zegt Ten Hag. Dat hij besloot te blijven – ondanks de druk vanuit de Barcelona-top om een transfer te maken – zegt iets over zijn standvastigheid. Ten Hag: „Zo is hij, een vrije geest. Hij zit er onafhankelijk in.”

Dat was ook zichtbaar in zijn confrontatie met de Spaanse pers, nadat details uit zijn contract waren gelekt. Informatie die volgens hem niet klopt. „Ik vind het onbegrijpelijk dat je je niet schaamt om dat te schrijven”, zei hij in een persconferentie begin 2024. Dit terwijl De Jong, volgens Kuper, van nature „conflict-vermijdend” is.

„Ik weet hoe dit werkt”, zei De Jong in 2025 in de Spaanse krant El País. „Ik weet dat er iemand bij de club is die zegt: ‘Zet Frenkie onder druk, want we willen hem deze zomer verkopen’.”

De El País-journalist die hem interviewde, Juan I. Irigoyen, zegt tegen NRC dat De Jong als een van de weinige spelers geen pr-mensen heeft die hem begeleiden. Mede daarom heeft hij geen „bescherming” in de media. „Ik wil geen vrienden in de pers hebben die goed over me praten en me altijd verdedigen”, zegt De Jong in het interview. „Als ik slecht speel, moeten ze dat zeggen; en als ik goed speel, ook.”

Zeldzaam fluitconcert

Eind 2024, tijdens zijn moeizame terugkeer na een hardnekkige enkelblessure, kreeg De Jong een zeldzaam fluitconcert van het Barça-publiek. Die lastige periode lijkt hij achter zich te hebben gelaten. Inmiddels is hij – los van een hamstringblessure dit voorjaar – weer op topniveau.

Hij zegt dat hij „veel vrijheid” krijgt in de extreem aanvallende speelwijze onder de Duitse coach Hansi Flick, die de club nieuwe energie heeft gegeven. Onder Flick winnen ze twee landstitels op rij (2025, 2026), nadat De Jong in 2023 zijn eerste won. Qua sportieve toekomst is er rust nadat hij zijn contract verlengde tot 2029.

Zijn invloed op het spel van FC Barcelona is moeilijk in statistieken te vatten. Wat zegt het precies dat hij in bijna driehonderd duels voor de club ‘slechts’ twintig keer scoorde en 31 assists gaf? En bij Oranje twee doelpunten en negen assists in 67 interlands?

Dat zijn impact moeilijk meetbaar is, realiseert hij zich. De Jong vertelde erover in 2021 op een sportcongres van de Barça Innovation Hub, in gesprek met Vosse de Boode, toenmalig hoofd sportwetenschap en data-analyse van Ajax. Begin 2019 gaf zij een presentatie met specifieke tactische data aan de Ajax-selectie over de invloed van een speler in de opbouw naar een doelpunt. „Daarin stond ik hoog”, zei De Jong op het congres. „Normaal maken ze [de spelers] altijd een beetje grapjes over mij, dat ik weinig goals en assists heb. Toen liet ik ze deze statistiek zien.” Ofwel: zijn invloed gaat verder dan in goals en assists is uit de drukken.

Ten Hag, destijds coach, kent die nuances én de kritiek. Dat De Jong geen echt afstandsschot heeft („dat was wel een ontwikkelingspunt”), dat hij te weinig scoort („niemand kan alles”), dat hij te veel loopt met de bal („zo’n onzin”). Kijk vooral wat hij wel kan, vindt hij. „Dat is ontiegelijk veel, hè.”

Maar, als hij nu nog zijn trainer was, zou hij hem wel uitdagen dat hij meer moet gaan winnen. „Hij heeft te weinig gewonnen gezien zijn kwaliteiten. Daarin moet hij nog een stap maken, dat hij ook groeit als teamspeler.” Ten Hag, die sprak met NRC vóór De Jong zijn derde Spaanse landstitel zou behalen, noemt de Champions League en een prijs met Oranje. „Die twee dingen moeten nu gaan gebeuren.”

Lees het hele artikel