Burgerwetenschappers helpen te onthullen welke hooiwagens hun eitjes bewaken

Burgerwetenschappers hielpen onderzoekers ontdekken hoe ouderlijke zorg bij hooiwagens telkens opnieuw ontstond.

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

Hooiwagens staan niet bepaald bekend als zorgzame ouders. Toch blijken sommige soorten hun eitjes goed te bewaken. Soms doet het vrouwtje dat en soms neemt het mannetje die taak op zich. Een nieuw onderzoek laat zien dat dit zorggedrag in de loop der tijd meerdere keren is ontstaan, verdwenen en daarna opnieuw is opgedoken. Het onderzoek is te vinden in het blad Zoological Journal of the Linnean Society.

Hulp van natuurliefhebbers

Een internationaal onderzoeksteam, geleid door Glauco Machado van de University of São Paulo, combineerde voor het onderzoek bijna dertig jaar aan veldwerk met gegevens van iNaturalist. Op dat platform delen mensen wereldwijd foto’s en locaties van planten, dieren en andere organismen die ze tegenkomen.

Die hulp van burgerwetenschappers bleek goud waard. Tot nu toe waren, op basis van wetenschappelijke publicaties, 80 soorten hooiwagens bekend waarbij een vorm van ouderlijke zorg was beschreven. Dankzij het nieuwe onderzoek komen daar nu 85 soorten bij. Daarvan werd bij 78 soorten een vorm van ouderlijke zorg gezien, en bij zeven soorten dus niet. Het gedrag kon bij 62 soorten gedocumenteerd worden doordat burgerwetenschappers hadden geholpen via het platform iNaturalist.

Leestip: Een nieuwe soort voor de wetenschap dankzij Twitter

Door de grote hoeveelheid nieuwe data konden de onderzoekers voor het eerst reconstrueren hoe de verschillende vormen van ouderlijke zorg zijn ontstaan binnen de Gonyleptidea. Dat is een familie uit de orde van de hooiwagens. Wereldwijd zijn er meer dan 6900 soorten bekend. De onderzoekers voegden de verzamelde gegevens toe aan een evolutionaire stamboom die de gegevens van 165 soorten uit negen andere families bevatte. Zo konden ze zien waar in de stamboom een vorm van ouderlijke zorg waarschijnlijk ontstond. Ook konden ze nagaan waar het gedrag weer verdween.

De uitkomst is opvallend. Ouderlijke zorg die gegeven werd door moeders ontstond alleen bij soorten waarvan de voorouders geen ouderlijke zorg vertoonden. Bij vaderlijke zorg lag dat echter anders: die vorm van ouderlijke zorg kon op twee manieren ontstaan. De eerste optie was dezelfde manier waarop de ouderlijke zorg die gegeven werd door moeders ontstond: vanuit een situatie waarbij de voorouders geen ouderlijke zorg gaven. Echter kan ouderlijke zorg die gegeven wordt door vaders ook ontstaan als een resultaat van ouderlijke zorg die gegeven wordt door moeders.

Seksuele selectie

Dat laat iets heel bijzonders zien: het zorggedrag van mannetjes is in sommige gevallen onstaan als het gevolg van seksuele selectie. Dat betekent dat de vrouwtjes van sommige soorten waarschijnlijk liever paren met zorgzame mannetjes dan met mannetjes die niet erg zorgzaam zijn.

Hoofdonderzoeker Machado legt uit waarom dat zo interessant is. Machado: “Het komt in de natuur niet vaak voor dat mannetjes zorgzaam gedrag vertonen. Met dit onderzoek hebben we echter laten zien dat dit zeldzame gedrag meerdere keren is ontstaan bij hele verschillende hooiwagensoorten. Dat zorgt ervoor dat we veel beter kunnen onderzoeken welke specifieke factoren ervoor zorgen dat mannetjes dit zeldzame gedrag laten zien.”

Kijktip: Virale video over vingers knakken, waarom vinden we dat zo @#%@$%@

De studie laat ook zien hoe waardevol de burgerwetenschap kan zijn. De website iNaturalist maakte het volgens Machado mogelijk om in korte tijd veel nieuwe gegevens te verzamelen. Machado: “Het is een enorme bron van informatie die onderzoeken aanzienlijk kan versnellen. We hadden dit nooit zelf kunnen doen door bijvoorbeeld musea over de hele wereld te bezoeken. Dat zou erg duur geweest zijn en veel tijd gekost hebben. Nu konden we de dataverzameling binnen een week uitvoeren.”

Dat is volgens Machado vooral belangrijk voor wetenschappers in landen waar minder geld beschikbaar is voor onderzoek. Platforms als iNaturalist maken grote datasets toegankelijker. Daardoor kunnen onderzoekers uit die landen makkelijker grootschalige onderzoeken opzetten en uitvoeren. Machado zegt: “De rol van taxonomen in de moderne wetenschap is belangrijker dan ooit. We kunnen een soort niet beschermen als die geen naam heeft, en alleen taxonomen kunnen een soort een naam geven.”

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Insectenburgers een duurzaam alternatief voor vlees? Vergeet het maar en Bijzondere fruitvlieg jaagt onder water op andere insecten . Of lees dit artikel: Onderzoek toont aan: heggen zijn veel effectiever dan bloemenstroken voor insecten .

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: