Commissie verhoort ‘handhavingsminister’ Ferd Grapperhaus, die zelf in opspraak kwam over het niet naleven van coronamaatregelen en Jaap van Dissel, die voor de tweede keer langskomt

De avondklok en de maatschappelijke onrust die de coronamaatregelen teweegbrachten, zijn de hele week onderwerp van gesprek tijdens de verhoren van de parlementaire enquêtecommissie Corona. Woensdag komen oud-minister Ferd Grapperhaus en voormalig RIVM-directeur Jaap van Dissel langs.

OUD-MINISTER van justitie en veiligheidFerd Grapperhaus

Grote groepen Nederlanders verzamelden zich tijdens de lente van 2020 in parken, stranden, bij bouwmarkten en tuincentra. Daarmee lapten ze een verbod om in groep bijeen te komen, aan hun laars. Dat was „een slordige, laconieke en daarmee asociale manier van omgaan met maatregelen”, zei toenmalig minister van Justitie en Veiligheid Ferd Grapperhaus (CDA, 2017-2022) destijds op een persconferentie, omringd door premier Mark Rutte (VVD) en andere ministers.

Dat Grapperhaus daarbij een strenge blik opzette en een „schoolmeesterachtige toon” aansloeg, was een idee van het ‘crisisteam’. Dat probeerde, onder meer via sociale media en peilingen, de volkswil te vatten. Doel was de publieke opinie mee te krijgen, en dus ook in te spelen op de verontwaardiging die een deel van Nederland voelde over landgenoten die de regels overtraden.

Als minister van Justitie fungeerde Grapperhaus (66), die woensdag om 10.00 uur voor de parlementaire enquêtecommissie verschijnt, als de ‘handhavingsminister’. Onder meer de politie viel onder zijn hoede, die tijdens de pandemie soms hard ingreep om de maatregelen te handhaven. Daarbij lag te veel nadruk op repressie, stelde de Amsterdamse burgemeester Femke Halsema maandag voor de enquêtecommissie. Interessant wordt hoe Grapperhaus naar dergelijke kritiek kijkt.

Juni 2020 ruzieden hij en Halsema via WhatsApp (de berichten werden geopenbaard) over een drukbezochte Black Lives Matter-demonstratie op de Dam. Halsema voelde zich „in de kou gezet”, nadat Grapperhaus in de media zei dat het „pijnlijk” was dat de demonstratie doorging. „Femke ik ben verbaasd hoe zich dit ontvouwt aan jouw kant”, appte hij. „Soms moet je ook voor je lokale bestuurders gaan staan”, appte zij.

Tegen het einde van die zomer van 2020 kwam Grapperhaus zelf in opspraak. Hij was net getrouwd. Op foto’s van zijn huwelijksfeest was te zien hoe hij zijn schoonmoeder knuffelde, hoe iemand een arm op zijn schouder legde, hoe mensen samendrongen voor een familieportret. Dat op zijn eigen feest de coronaregels niet werden nageleefd waar hij als handhavingsminister juist verantwoordelijk voor was, en dat hij die schendingen aanvankelijk ontkende, bracht Grapperhaus politiek in de problemen. Tegenover de Kamer betuigde hij spijt: „Ik heb het zelf beslist niet goed gedaan.”

Jaap van Dissel, toen hij begin juni voor de eerste keer voor de commissie moest verschijnen.

Foto Bart Maat

OUD-directeur RIVM en OMT-voorzitterJaap van Dissel

Evenals oud-premier Rutte, wordt Jaap van Dissel, een andere prominente stem in de coronatijd, meermaals opgeroepen door de parlementaire enquêtecommissie. Van Dissel was voorzitter van het Outbreak Management Team (OMT) en directeur van het Centrum voor Infectieziektebestrijding van het RIVM.

Begin juni werd de viroloog al eens verhoord. Hij had tijdens de coronacrisis met de kennis van toen eigenlijk altijd de juiste besluiten genomen, schreef NRC. Met haar vragen onderschatte de commissie de complexiteit van de situatie, de leden gingen volgens Van Dissel te veel uit van kennis achteraf. Soms was hij „fel en gepassioneerd”, omdat hij voor het onderwerp „veel passie” voelde.

Woensdag om 14.00 uur bevraagt de commissie Van Dissel niet zozeer over het virus, als wel over hoe hij bijvoorbeeld op de ingestelde avondklok reflecteert – een politieke maatregel. Daarop nam hij in zijn eerste verhoor al een voorschot. In de afweging van politieke besluiten voer het kabinet goeddeels op de adviezen die het OMT gaf. Dat het kabinet zich verschool achter Van Dissel en de zijnen, „wil ik absoluut niet zeggen”, zei Van Dissel. Maar, gaf hij toe, het maakte de positie van het OMT en zijn voorzitter wel „kwetsbaar”. 

Liveblog Parlementaire enquête corona

Coronacommissie verhoort Amsterdamse burgemeester Femke Halsema en oud-politiechef Henk van Essen