De Eerste Kamer ‘springt in het diepe’ en rekent op ‘veel ellende’, maar steunt bijna zeker het Europese Asiel- en Migratiepact

Het CDA in de Eerste Kamer „knijpt z’n neus dicht en springt in het diepe”. En stemt volgende week vóór de wet die de invoering in Nederland regelt van het Europese Asiel- en Migratiepact. CDA’er Madeleine van Toorenburg zegt het dinsdagmiddag in de Eerste Kamer alsof het diepe net achter de katheder ligt: in de grote debatzaal. Er komt „ongetwijfeld veel ellende” van, zegt ze ook. „De minister moet nu de handen aan de ploeg slaan om de wet uitvoerbaar te maken.”

Door de nieuwe wet, die uitgaat van het EU-migratiepact maar ook ‘eigen’, extra Nederlandse maatregelen bevat, kunnen asielzoekers onder andere geen verblijfsvergunning meer krijgen voor onbepaalde tijd. En moeten mensen met zo’n vergunning veel langer wachten voordat ze gezinsleden uit hun eigen land kunnen laten overkomen. De EU wil met het pact de controles aan de buitengrenzen strenger maken en de procedures verkorten voor mensen die weinig kans maken op asiel. Het is ook de bedoeling dat asielzoekers eerlijker verdeeld worden over de EU. Wie niet meedoet aan die verplichte verdeling, kan die ook afkopen, zoals het kabinet-Jetten van plan is: voor 20.000 euro per niet-opgenomen migrant.

Forse problemen

Vorige maand nog werd de ‘asielnoodmaatregelenwet’ in de Eerste Kamer weggestemd – door de strafbaarstelling van mensen zonder verblijfspapieren die daarbij hoorde. Die strafbaarstelling komt er nu niet. Maar veel van de andere maatregelen uit die wet toch wel, via de omweg van het migratiepact. Ook D66 zal ervóór stemmen. Al is Eerste Kamerlid Arie Griffioen van die partij eerst nog wel kritisch over de mogelijkheid in de wet dat ook kinderen in detentie kunnen worden gehouden. „De enige manier om het allemaal wat beter te krijgen”, zegt hij in de pauze van het debat, „is om er in elk geval mee te beginnen. We móéten stappen maken.”

In de Tweede Kamer was er al een ruime meerderheid voor het EU-migratiepact en de eigen regels in de wet, in de Eerste Kamer komt die er zo goed als zeker ook, volgende week dinsdag bij de stemming: behalve de drie regeringspartijen D66, VVD en CDA, zijn ook BBB, JA21, SGP en 50Plus ervoor.

Zo’n beetje elke partij rekent wel op forse problemen: het EU-migratiepact geldt al vanaf 12 juni. Asielzoekers die daarvoor al een verblijfsvergunning voor onbepaalde tijd hebben aangevraagd, of gezinshereniging, moeten dan zo goed als zeker nog jarenlang wachten op een beslissing. Onbepaalde tijd wordt het dan sowieso niet meer. En de IND, bevestigt minister van Asiel en Migratie Bart van den Brink (CDA) in de Eerste Kamer, zal éérst aan de slag gaan met de nieuwe aanvragen: die van ‘onder het pact’. Het is de bedoeling dat snel duidelijk wordt of de nieuwe regels effect hebben op de aantallen asielzoekers die naar Nederland komen, vooral door de gezinsleden die pas na jaren en onder strikte voorwaarden kunnen nareizen.

Kinderen in detentie

De verwachting is ook dat de nieuwe asielregels zullen leiden tot veel méér rechtszaken. Over procedures, én over het onderscheid dat gemaakt zal gaan worden tussen asielzoekers. De groep die vlucht voor oorlog en geweld, is het idee in de ‘twee-statussenwet’, kan na de oorlog weer terug. Voor die mensen wordt het nog moeilijker om familie over te laten komen dan voor mensen die in hun eigen land bijvoorbeeld vervolgd kunnen worden door hun seksuele geaardheid.

En verder: het is nog lang niet zeker dat het migratiepact in de Europese Unie gaat doen wat de bedoeling is. „Straks hebben we alles juridisch en op papier op orde”, zegt minister Van den Brink daar zelf over, dinsdagavond. En dan? „Ja, dan moet het worden uitgevoerd.”

Over kinderen zegt Van den Brink dat die alleen „in uitzonderlijke gevallen” in detentie worden gehouden: om na te gaan of er wel echt een gezin binnenkomt, of dat het om mensensmokkel gaat. Hij vindt dat „zorgvuldig”, maar vooral Volt en Progressief Nederland zien dat helemaal anders. „Kinderen hóren niet in detentie”, zegt Gaby Perin van Volt. „En van het EU-migratiepact hoeft deze aanscherping niet.” D66’er Griffioen staat niet meer op om er nog iets over te zeggen.

In de Tweede en Eerste Kamer heeft Van den Brink het al een tijdje niet meer over de strafbaarstelling van mensen zonder verblijfspapieren, hij heeft het over „terugkeerfrustreerders”: mensen die niet in Nederland mogen blijven en terug kunnen naar hun land van herkomst, maar dat tegenwerken. Daar komt een nieuwe wet over. Maar voorlopig nog niet, zegt Van den Brink in de Eerste Kamer: „Na de zomer.”