De kea die zijn handicap omdraaide: hoe Bruce de sterkste papegaai van zijn groep werd

De kea staat bekend als een van de slimste vogels op aarde. Wanneer zo’n papegaai zijn hele bovensnavel mist, zou dat zijn positie in de groep ernstig moeten beperken: zonder goede snavel verlies je gevechten. Bruce, een kea in het Willowbank Wildlife Reserve in Nieuw-Zeeland, liet het tegendeel zien. Hij bedacht een volledig nieuwe vechtmethode en werd daarmee de onbetwiste alfa van zijn groep.

Onderzoekers van de Universiteit van Canterbury registreerden 227 gevechtsinteracties binnen een groep van twaalf kea’s. Van de 162 gevechten tussen mannetjes won Bruce er 36, zonder een enkele keer te verliezen. Dit is het eerste gedocumenteerde geval van een gehandicapt dier dat een alfapositie bereikt zonder bondgenoten of hulp van anderen.

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

Stootwapen van blootgesteld bot

Gewone kea’s bijten tijdens gevechten voornamelijk naar beneden, gericht op de nek van een tegenstander. Bruce kan dat niet: zijn bovensnavel ontbreekt volledig. Wat hij in plaats daarvan ontwikkelde, noemen de onderzoekers jousting: hij steekt zijn blootliggende ondersnavel recht naar voren, soms door zijn nek uit te strekken en soms door te rennen of te springen zodat zijn gehele lichaamsgewicht achter de stoot zit. Je zou het kunnen vergelijken met een steekspel tussen ridders in de middeleeuwen.

Deze techniek is niet de vervanging van schoppen maar een aanvulling. Terwijl andere mannetjes hun snavel zo’n 0,15 keer per gevecht inzetten, doet Bruce dat bijna zes keer zo vaak. En het werkt: zijn stoot was direct effectief in 73 procent van de gevallen. Bij schoppen lag dat percentage op 48 procent. De stoot treft ook andere lichaamsdelen dan bij andere kea’s het geval is. Waar soortgenoten voornamelijk de nek raken, verspreidt Bruce zijn aanvallen over rug, hoofd, vleugels en poten, wat hem nog moeilijker te verdedigen maakt.

Lagere stress aan de top

Bij de meeste diersoorten hebben alfamannetjes juist meer stress, niet minder. De constante druk om je positie te verdedigen laat sporen na in het lichaam. Dat is tenminste de gangbare bevinding. Bij Bruce werkt het andersom: metingen van glucocorticoïde metabolieten in zijn uitwerpselen laten zien dat hij juist de laagste waarden heeft van alle mannetjes in de groep. De twee duidelijk ondergeschikte vogels scoorden het hoogst. Voor kea’s is zo’n verband tussen rang en stress nog nooit eerder aangetoond.

De lage stressniveaus van Bruce hangen waarschijnlijk samen met iets opmerkelijks: hij is de enige vogel in de groep die verzorgd wordt door een niet-partner. Ondergeschikte mannetjes reinigen zijn blootgestelde snavel van vuil en poetsen zijn hoofd en nek. Dat zogeheten allopreening kwam vaker voor naarmate de ‘verzorger’ lager in de rangorde stond: Taz, het laagst gerangschikte mannetje met de hoogste stresswaarden, deed het negen keer. Dit patroon, waarbij lagere dieren hogere dieren verzorgen, is eerder bij andere soorten gezien, maar nog nooit exclusief gericht op een alfa.

Daarnaast kreeg Bruce als eerste toegang tot voerbakken op 83 procent van de waargenomen dagen, werd hij nooit uitgedaagd tijdens het eten en hield hij op vier dagen alle vier de voerplekken gedurende ten minste vijftien minuten exclusief bezet.

Uniek in de literatuur

Er zijn twee vergelijkbare gevallen bekend van gehandicapte dieren die een hoge sociale positie bereikten. Faben, een chimpansee die door polio een arm verloor, bereikte de bètapositie door nieuwe bipede dreigingsdisplays, maar had daarvoor de steun nodig van zijn broer, het alfamannetje. Bij Japanse makaken handhaafde een oud mannetje zijn positie naarmate zijn loopvermogen afnam, opnieuw dankzij een alliantie, ditmaal met een vrouwtje. Bruce deed het zonder zulke coalities.

De bevindingen roepen ook een bredere vraag op over dierenwelzijn. Als een gehandicapt dier zijn beperking zelf zo succesvol kan omzeilen, verbetert een goedbedoelde interventie zoals een prothese dan altijd de kwaliteit van leven? Soms, zo lijkt Bruce te suggereren, kan een dier zelf verder komen dan wij voor hem kunnen bedenken.

Wil je niets van Scientias missen? Volg Scientias op Google Discover dan zie je al onze verhalen!

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: