De koe gaat naar de slacht, het stokstaartje krijgt een spuitje – waarom verschilt de taal per dier zo?

3 uren geleden 1

De storm rond de stokstaartjes is weer gaan liggen, zegt Diergaarde Blijdorp-persvoorlichter Erwin de Zwart opgelucht. „Het was heftig.” Het verhaal dat de dierentuin eerder dit jaar acht gezonde stokstaartjes heeft „geëuthanaseerd” omdat er onoverkomelijke ruzie in de kolonie was ontstaan en er geen ander onderdak voor ze gevonden kon worden, raakte een snaar.

Het begon afgelopen weekend. Toen publiceerde ZooFlits, een website die zich toelegt op dierentuinnieuws, een artikel met de kop: „Diergaarde Blijdorp euthanaseert groep stokstaartjes: ‘Geen plek’.” Het AD belde het nieuws na en publiceerde maandag ook een artikel, waarna veel Nederlandse media volgden.

De context: stokstaartjes zijn in principe sociale dieren, maar dat heeft wel een grens. Normaal gesproken, in het wild, leven ze in groepen van maximaal twintig. Er is een duidelijke taakverdeling. Aan het hoofd van de kolonie staat een dominant paartje, een mannetje en vrouwtje, en die verdelen de taken. Als er frictie ontstaat tussen die twee en een deel van de ondergeschikten zullen die de groep moeten verlaten en elders in een eigen territorium een eigen kolonie moeten starten.

In de dierentuin is daar geen ruimte voor. Ze zomaar toevoegen aan een kolonie in een andere dierentuin kan evenmin. De dood van de dieren was volgens Blijdorp uiteindelijk de enige optie. Die beslissing is „absoluut niet lichtzinnig” genomen, maar werd met grote verontwaardiging ontvangen.

Spuitje, euthanasie, inslapen

De vraag is: waarom is die verontwaardiging er voor deze dieren wél? Elke minuut gaan er in Nederland naar schatting duizend dieren naar de slacht. Per dag gaat het om ongeveer 1.5 miljoen dieren, blijkt uit cijfers van het CBS. De hoofdmoot zijn kippen, gevolgd door varkens en koeien. Dat zijn dieren die naar de slacht gaan. Stokstaartjes krijgen een spuitje, euthanasie of laten we inslapen.

Het is speciësisme, discriminatie op basis van diersoort.

„De taal rond een bepaalde praktijk vormt de ervaring”, zegt filosoof Marjan Slob. Ze is aangesloten bij de Raad voor Dieraangelegenheden, maar benadrukt dat ze in dit geval puur op persoonlijke titel spreekt. „Met klinische woorden kunnen we de realiteit van dieren in de bio-industrie van ons afzetten. Terwijl de bewoordingen waarin we over stokstaartjes praten, juist een veld van emoties opent.”

Ik ben eigenlijk gerustgesteld dat mensen dit niet-pluis-gevoel hebben

Het is, denkt ze, de basis van ons inconsequente handelen wanneer het gaat om dieren. Toch benadrukt ze in eerste instantie niet de hypocrisie van die tegenstelling, maar het positieve. „Ik ben eigenlijk gerustgesteld dat mensen dit niet-pluis-gevoel hebben. Dat de basale morele intuïtie er is om verontwaardiging te voelen over het doden van gezonde stokstaartjes.” Tegelijkertijd is ze van mening dat het mensen zou sieren om wél verdere vragen te stellen bij hun eigen gevoelens en gedrag. „Die morele intuïtie, dat is pas het begin.”

Parmantig stokstaartje

Want wie doordenkt, ziet hoe vreemd het is dat afhankelijk van het hokje waarin een dier wordt geplaatst, we compleet anders handelen. De koe gaat als massaproduct naar de slacht. Maar een parmantig, schattig, oplettend stokstaartje dat we op onze vrije dag gaan bekijken? „Daarvan vinden we dat je die niet zomaar kan vermoorden.”

En eigenlijk is het nóg gekker, zegt Slob, je hoeft niet eens twee dieren tegenover elkaar te plaatsen. „Neem het konijn. Soms is een konijn een huisdier, soms een proefdier, soms een wild dier. Afhankelijk van het hokje waarin het konijn door de mens terechtkomt, volgen andere praktijken, gebruiken en afwegingen. Sterker nog: er is zelfs een ander juridisch kader.” Voor het konijn is het totale willekeur. „Het is rechtsongelijkheid.”

Stel dat het proefkonijn zou kunnen klagen over zijn positie. „Dan zou hij een sterke zaak hebben.” Maar het proefkonijn kan niks zeggen, niks vragen, niet wijzen op de hypocrisie van de behandeling. De vraag is: kan de mens het eigen inconsequente voelen en handelen onder de loep nemen? Slob: „Misschien zijn de stokstaartjes een vertrekpunt.”