De nieuwe partijlogo’s van DNA en PRO verwijzen naar de natuur, maar wat willen ze ermee?

2 uren geleden 1

Eigenlijk begon het probleem voor de nieuwste rechts-radicale partij van Nederland gelijk al bij de presentatie van het logo. Het partijlogo van De Nieuwe Alliantie van kamerlid Gidi Markuszower bestaat uit de letters DNA en een paar streepjes die je als een dubbele helix kan interpreteren. Maar, zo kwam bij de persconferentie de vraag: suggereert deze verwijzing naar de genetica een „biologische afbakening van Nederlanders”?

Het is even doordenken, maar dit wordt er met de vraag bedoeld: de partij zegt dat die zich sterk wil maken voor ‘de Nederlandse cultuur’, maar als het logo bestaat uit de twee bekendste kenmerken van de genetica, lijkt de partij dan niet het Nederlanderschap met biologische argumenten te willen onderstrepen? Iets als: ‘Diegenen met het juiste dna mogen blijven, en die zonder moeten weg’?

De vraag bleek vorige week het begin van een korte, doch inzichtelijke discussie over natuursymboliek in de Nederlandse politiek. Markuszower zelf wierp de biologische associatie „verre” van zich; de afkorting DNA staat volgens hem voor „de ziel van het land” en niet voor het dna van personen. Partijcoach Rita Verdonk riep„misselijk” te worden van de kritiek op het logo en zei dat dit soort opmerkingen altijd „uit dezelfde hoek” komen. Maar Vrij Nederland zag er een „diep racistische ondertoon” in, en de Volkskrant verwees naar de „onaangename connotatie” ervan.

Overdreven kritiek? Het is in Nederland op zichzelf niet vreemd om zonder verder diep na te denken ‘iets met de natuur’ in je politieke logo te doen. Sterker nog: de natuur doet het al jaren opvallend goed als politiek logo. Nog geen maand geleden presenteerde Progressief Nederland zijn nieuwe logo met een groene roos boven zijn naam. De PVV heeft een meeuw, de BBB een klaverblad, de Partij voor de Dieren een vlinder, de SP heeft al een paar decennia een tomaat.

Logo van de PVV.

Maar tegelijk zorgt het politieke gebruik van natuursymboliek ook wel vaker voor strubbelingen. In het rechtse genre was er in 2008 een relletje rond de PVV-meeuw. Die leek volgens historicus Gjalt Zondergeld erg op een meeuw die de NSB in 1941 gebruikte, ook in combinatie met het woord vrijheid. De meeuw is op zichzelf een bekend symbool voor de vrijheid, maar is volgens Zondergeld sinds de NSB „besmet door de geschiedenis”.

Van vuist naar hart

Dit blijkt het grote probleem: de natuur dient in een politiek logo als een soort objectieve onderstreping van de boodschap, maar dat is per definitie onmogelijk. De betekenis van een natuursymbool verandert naarmate de maatschappelijke context verandert. Niet alleen rechts maar ook links krijgt steeds weer te maken met een nieuwe interpretatie van de eigen natuursymboliek – en die wordt door de jaren heen daarom ook steeds bijgeschaafd.

Het nieuwe logo van PRO ziet er op het eerste gezicht uit als een groene versie van de oude rode roos van de PvdA, maar er zit een flinke verschuiving achter. De rode roos van de PvdA vormde sinds 1946 in diverse varianten het logo van de voormalige sociaal-democratische partij: de bloem stond voor medemenselijkheid, het rood voor socialisme, en in de laatste versie was in het midden van de roos een gestileerde gebalde vuist getekend – die tot 1991 nog een handje eronder was -, als een symbool van de arbeidersbeweging.

De nieuwe groene roos van PRO is nét wat anders. In plaats van de vuist heeft de roos een lieflijk hartje in het midden, en de groene rozenblaadjes ogen onmiskenbaar ronder dan de scherpe vormen van de laatste PvdA-roos. Dat zijn minieme aanpassingen, maar ze hebben een groot effect. Rond wint van scherp, het hart van de vuist, de duurzaamheid van het socialisme; symbolisch lijkt de nieuwe partij hiermee dichter tegen de grootstedelijke havermelkdrinker aan te schurken dan tegen de oude havenarbeider; volgens critici ademt de partij nu de sfeer van een „tuincentrum„.

En de tomaat van de SP? Die lijkt ongevoelig voor al die veranderende modes, maar toch is ook daar heel bewust geslepen aan de boodschap. De tomaat stamt uit de tijd dat tomatengooien nog als een daad van heroïsch links protest werd gezien, en werd in 1994 tot SP-logo gekozen „omdat de tomaat boordevol gezonde vitaminen zit maar ook een geducht protestwapen tegen slecht politiek toneel is”, zo staat op hun website. Maar in 2006 verdwenen de bewegingsstreepjes, en bleven met een stilstaande tomaat alleen de vitaminen over: het weggooien van voedsel wordt in de linkse kringen van de 21^ste eeuw blijkbaar niet meer zo toegejuicht als vroeger.

Spijkerbroekenreclame

Meeuwen, rozen en tomaten liggen al gevoelig, dus hoe zit dat met een dubbele helix? Biologie en politiek vormen sinds 1945 per definitie een beladen combinatie, en je moet wel erg ver buiten de actualiteit hebben geleefd om niet te weten dat de genetica juist ook het afgelopen jaar opnieuw fel politiek is bediscussieerd. In de zomer van 2025 kreeg wekenlang de spijkerbroekenreclame van American Eagle internationaal kritiek, omdat actrice Sydney Sweeney erin zei: „I have great jeans” – waarbij „jeans” volgens haar critici ook als „genes” [genen] kon worden opgevat, waarmee de blonde blauwogige actrice zou inspelen op rechtse zuiverheidsideologieën.

Of Sweeney dat echt zo bedoelde, is nooit duidelijk geworden – maar de discussies lieten ook toen weer zien: natuur is nooit alleen natuur, maar heeft altijd ook een culturele betekenis. Je kan dit soort associaties „verre van je werpen”, maar het is op zijn minst handig te weten dat ze bestaan – zeker als een partij een nieuw logo presenteert.

Lees het hele artikel