De stem als remedie voor succes: In de 19e eeuw was het van levensbelang

In de negentiende eeuw was het enorm belangrijk om een duidelijke, overtuigende stem te bezitten. Was dit niet zo, dan kon je dat op allerlei manieren trainen. Josephine Hoegaerts onderzoekt de sociale geschiedenis van de stem, en de doorwerking daarvan op het heden.

Benjamin Beasley kampte al vanaf jonge leeftijd met stotterproblemen. Er bestonden in zijn tijd allerlei behandelingen tegen stotteren, zoals een operatie aan de tong of het inwrijven van de tong met zout. Voor Beasley mocht het niet baten, toch wilde hij graag van het stotteren af. Hij besloot de focus te leggen op het imiteren van de perfecte stem en articulatie en dat werkte! Beasley kwam van zijn stotterprobleem af en besloot cursussen over spraakoefening aan te bieden. Dat was in de 19e eeuw enorm populair, een goede en duidelijke stem was hét symbool voor een zelfverzekerd en succesvol persoon.

De interpretatie van stemgebruik

Voor de negentiende eeuw werd de stem gezien als een expressie van je ziel, die via de lucht getransporteerd werd. In de kerk werden gelovigen gewaarschuwd over de gevolgen die woorden op de ziel zouden hebben: Een priester kon de ziel openen tot god, maar de duivel kon ook gevaarlijke woorden in je oor lispelen. In de politiek was het gangbaar om erg theatraal te spreken met verschillende intonaties en klanken. In de negentiende eeuw veranderde het stemgebruik door een nieuwe wetenschappelijke ontdekking: de laryngoscoop. Met dit apparaatje konden doktoren beter onderzoek doen naar de stembanden. Nu bleek dat de stembanden zorgen voor het produceren van stemgebruik, was de stem niet langer een abstract verschijnsel wat getransporteerd werd door adem. De stem was niet alleen een attribuut om te praten, maar een middel dat je  kon gebruiken en controleren. (Tekst gaat verder onder afbeelding)

Met de laryngoscoop kon je de stembanden efficiënt bestuderen
(bron zelfde als publicatie)

De perfecte stem

In de negentiende eeuw ontstonden diverse stemtrainingen en spraaktherapeuten die hielpen met het ontwikkelen van welsprekendheid. Iemand die niet zelfverzekerd en wel besproken overkwam liep ook minder kans om succesvol te worden, daarom was het trainen van je stem een absolute vereiste. Ook in de politiek werd juist stemgebruik gestimuleerd om daadkrachtig over te komen. Hoe meer je traint, hoe beter het wordt, luidde de remedie. Deze focus leidde er echter wel toe dat degenen met een afwijkende stem sterker werden gestimuleerd om een goede stem te ontwikkelen. Voor stotteraars bestonden er naast tongoperaties trainingen om de longen en spieren te ontwikkelen. De stotteraar moest bijvoorbeeld deelnemen aan zoveel manhaftige oefeningen als hij kan, zoals paardrijden, roeien of boksen.  Dat werkte natuurlijk niet, maar het was te proberen, want de stem kon getraind worden.

Nieuw onderzoek

Het onderzoek van Hoegaerts biedt een nieuw inzicht in stemgebruik. De stem is niet langer een natuurlijk gegeven, maar is actief geconstrueerd en getraind om te voldoen aan het ideaalbeeld van de beschaafde mens. Er is wel al vaak onderzoek gedaan naar speeches of de uitspraken van mensen in het verleden, maar een sociale geschiedenis van de stem zelf is nog niet geschreven. Dat terwijl de invloed van deze ontwikkeling nog steeds doorwerkt in het nu: politici zijn zich heel bewust van de invloed van hun stem en een training van de juiste intonatie is ook vandaag de dag gebruikelijk, net als het gaan naar een logopedist. Al kan je die tongoperatie toch maar beter achterwege laten.