Nieuwe Webb-opname onthult de hartslag van een spinachtige planetaire nevel

6 uren geleden 1

De James Webb-ruimtetelescoop heeft een adembenemend nieuwe blik geworpen op de ‘Rode Spinnevel’ – NGC 6537, en onthult daarmee de turbulente eindfase van een ster gelijkend aan onze Zon.

De James Webb-ruimtetelescoop werpt een nieuw, scherp infrarood blik op één van de meest dynamische planetaire nevels aan onze sterrenhemel: NGC 6537, beter bekend als de Red Spider Nebula (of: ‘Rode Spinnevel’). Deze nieuwe waarnemingen laten ongekende details zien van de schokgolven, gasbellen en het intense centrum van dit kosmische kunstwerk, en werpen een nieuw licht op de gewelddadige geboorte ervan.

Planetaire nevels zijn de prachtige, vluchtige laatste levensfase van sterren zoals onze Zon. Na miljarden jaren stoten ze hun buitenlagen af, waarbij de blootgelegde, gloeiend hete kern restant het uitgestoten materiaal laat oplichten. NGC 6537, ontdekt in 1882, is daar een extreem voorbeeld van. Waarnemingen van telescopen op Aarde gaven al een indruk van zijn karakteristieke, tweelobbige ‘zandloper’-vorm:

De European Southern Observatory (ESO) legde met zijn New Technology Telescope vanuit de Atacama woestijn in Chili de tweelobbige, bijna symmetrische structuur scherper vast, een vorm die vaak wordt geassocieerd met de aanwezigheid van een begeleidende ster of krachtige magnetische velden.

De revolutionaire blik van Hubble

Een grote sprong in ons begrip kwam van de Hubble-ruimtetelescoop. Zijn iconische opname uit 2001 onthulde dat de wanden van de nevel helemaal niet glad zijn, maar zijn vervormd tot complexe, golfachtige structuren. Deze ‘ruimtegolven’, tot 100 miljard kilometer hoog, worden aangedreven door een sterrenwind van onvoorstelbare kracht, afkomstig van de centrale witte dwergster. Hubble liet ook de opvallende S-vormige symmetrie tussen tegenoverliggende lobben zien, een sterk hint voor de invloed van een dubbelstersysteem.

Webb’s infrarode detail: Een kosmische ontleding

Nu, in 2025, heeft de James Webb-ruimtetelescoop met zijn Near-InfraRed Camera (NIRCam) de nevel volledig ontleed. Waar de centrale ster in optisch licht zwak en blauw lijkt, toont Webb deze omhuld door een schil van heet stof. Het meest opvallend is dat Webb voor het eerst de volledige omvang van de uitgestrekte lobben laat zien. Deze blijken geen open uitstromingen te zijn, maar gesloten, bubbelachtige structuren, elk ongeveer 3 lichtjaar groot, opgebouwd uit moleculair waterstof (H₂).

Het verhaal van een dubbele dood

De nieuwe gegevens, onderdeel van een gezamenlijk programma met de Chandra röntgentelescoop en de eerdere observaties van NGC 6537 door Hubble, ALMAevestigen en verfijnen een complex vormingsscenario. Uit de studie onder leiding van Joel Kastner blijkt dat de nevel wordt gedomineerd door een langzaam expanderende equatoriale torus van moleculair gas, zo’n 10.000 jaar geleden uitgestoten. Daarna volgden snellere polaire uitstromingen die de nu zichtbare lobben bliezen, met een dynamische leeftijd van ongeveer 3.700 jaar. De opvallende S-vorm in de nieuwe Webb-beelden, veroorzaakt door licht van geïoniseerd ijzer, markeert waar een actieve, gekanaliseerde straal (jet) van de centrale regio botst met eerder uitgestoten materiaal. Deze “dwalende” jet en de ontdekking van een infraroodoverschot van heet (≈1.000 K) stof rond de centrale ster zijn sterke aanwijzingen voor de aanwezigheid van een begeleidende ster, die het hele massaverliesproces heeft gestuurd en gevormd.

Een vluchtig meesterwerk

De Rode Spinnennevel is dus het resultaat van een ingewikkelde dans tussen (minstens) twee sterren, vastgelegd in gloeiend gas en stof. Webb’s ongeëvenaarde infraroodzicht laat zien dat dit kosmische spinrag niet statisch is, maar een turbulent, zich nog steeds ontwikkelend front van schokgolven en uitdijende bellen. Het toont de laatste, krachtige ademtocht van een stersysteem in detail dat nog nooit eerder werd gezien, en illustreert daarmee perfect hoe nieuwe technologie het verhaal van oude sterren steeds verder kan ontrafelen.

De afgelopen decennia zijn er prachtige foto’s gemaakt van interstellaire nevels, sterrenstelsels, planeten, andere hemellichamen en in de ruimtevaart. Ieder weekend halen we een indrukwekkende ruimtefoto uit het archief. Genieten van alle foto’s? Bekijk ze op deze pagina. Heb je zelf bijzondere (astro)foto’s die je wil delen met ons? Stuur ze in via ons mailadres o.v.v. ‘Ruimtefoto’!

Lees het hele artikel