Deze dodelijke vogelgriepsoort kan zich op verschillende manieren verspreiden van melkvee naar mens

‘Melk is goed voor elk’ – tot het besmet is met de dodelijke H5N1-stam van vogelgriep. Volgens Amerikaanse wetenschappers kan dit virus zich niet alleen via een glaasje melk verspreiden, maar ook op diverse andere manieren.

Het onderzoeksteam nam monsters bij veertien melkveebedrijven in twee regio’s van Californië die positief testten op H5N1. Ze troffen het virus aan in de uitgeademde lucht van besmette koeien, in melkstallen en in afvalwater. Daarnaast vonden ze veel koeien die positief testten op H5N1 zonder symptomen te vertonen.

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

Vogelgriep bij koeien?

Vogelgriep via koeien klinkt misschien een beetje tegenstrijdig, omdat het virus vooral voorkomt bij pluimvee en wilde vogels. Toch kunnen sommige varianten ook andere zoogdieren infecteren, waaronder mensen. Het virustype H5N1 is zo’n variant. Wanneer koeien uit een sloot drinken waar veel dode vogels in liggen, of wanneer besmette vogels in de stal terechtkomen, bestaat een hele kleine kans dat een koe geïnfecteerd raakt. In Nederland is voor zover bekend slechts bij één koe vastgesteld dat zij antistoffen heeft tegen het vogelgriepvirus en het dus heeft doorgemaakt. In de Verenigde Staten komt het de afgelopen jaren echter vaker voor.

Nood in Californië

Sinds eind 2024 zijn er in de staat Californië uitbraken van vogelgriep vastgesteld op tientallen melkveebedrijven. Er werd toen zelfs een noodtoestand uitgeroepen. Besmette koeien vertonen symptomen zoals verminderde melkproductie, koorts of lusteloosheid. In tegenstelling tot pluimvee, worden besmette koeien niet geruimd en herstellen ze vaak binnen enkele weken.

Inmiddels is het H5N1-virus vastgesteld bij meer dan 700 kuddes melkkoeien in Californië. Er zijn ook gevallen bekend waarbij mensen, zoals werknemers op melkveebedrijven, besmet raakten na direct contact met zieke dieren. Toch blijkt uit het nieuwe onderzoek dat besmetting niet alleen door direct contact met koeien plaatsvindt. Het virus kan zich ook via andere routes verspreiden, bijvoorbeeld via ongepasteuriseerde melk en besmette melkapparatuur. Hoe die verspreiding precies verloopt, is nog niet volledig duidelijk.

Bronnen van besmetting

Om dit beter te begrijpen, namen onderzoekers tussen oktober 2024 en januari 2025 lucht-, afvalwater- en melkmonsters op melkveebedrijven in Californië. Alle monsters werden getest op de aanwezigheid van het virus en genetisch geanalyseerd om varianten en mutaties in kaart te brengen. Uit de resultaten blijkt dat het virus op meerdere plekken op de boerderij aanwezig is. Zo werden virusdeeltjes aangetroffen in de lucht uit de adem van besmette koeien, maar ook in melkruimtes en in het afvalwater. Opvallend is dat een groot aantal koeien besmet bleek zonder zichtbare ziekteverschijnselen te vertonen.

De onderzoekers concluderen dat deze wijdverspreide aanwezigheid van het virus het risico vergroot dat H5N1 zich verspreidt van koeien naar andere dieren en mogelijk ook naar mensen. Tegelijkertijd benadrukken ze dat vervolgonderzoek nodig is, omdat de studie gebaseerd is op een relatief kleine groep dieren en een beperkte onderzoeksperiode. Grootschaliger en langduriger onderzoek moet uitwijzen hoe groot het risico daadwerkelijk is.

Wat betekent dit?

De ontdekking dat het virus zich ook via lucht en afvalstromen kan verspreiden, kwam voor de onderzoekers als een verrassing. Het benadrukt volgens hen hoe groot de hoeveelheid virus op besmette bedrijven kan zijn en hoe complex de bestrijding ervan is. Het beperken van de verspreiding van H5N1 vraagt om meer dan alleen voorzichtig omgaan met besmette melk. Denk aan betere ventilatie in melkruimtes, het verminderen van virusdeeltjes in de lucht en het veilig verwerken van melk van zieke dieren. Zulke maatregelen kunnen helpen om het risico voor boeren, werknemers en andere dieren te verkleinen.

Hoewel de kans op besmetting voor het grote publiek momenteel klein blijft, laat dit onderzoek zien dat het virus zich aanpast en nieuwe routes kan vinden. Waakzaamheid blijft daarom essentieel, niet alleen in de pluimveesector, maar ook in de melkveehouderij.

Wil je niets van Scientias missen? Volg Scientias op Google Discover dan zie je al onze verhalen!

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: