Dit is hoe je brein eruitziet op verschillende psychedelica

Onderzoekers hebben elf hersenstudies naar vijf verschillende psychedelica gebundeld. Wat uit hun analyse blijkt, is verrassend: de meeste psychedelica hebben eigenlijk heel gelijkaardige effecten.

Wat gebeurt er in je hersenen als je paddo’s, DMT of LSD neemt? En is het bij al die middelen hetzelfde? Tot nu toe was het antwoord op die vraag: “Eh, we weten het niet zo goed.” Er bestonden wel losse onderzoeken, maar die spraken elkaar soms tegen. Best frustrerend, want juist nu psychedelica steeds serieuzer worden genomen als behandeling voor depressie, angststoornissen en verslaving, wil je natuurlijk weten wat ze precies in je hoofd doen.

Onderzoekers verbonden aan Amerikaanse en Canadese universiteiten hebben daar verandering in gebracht. Ze gooiden elf bestaande datasets van hersenscans op een hoop. In totaal bevat de samengestelde dataset 273 proefpersonen en meer dan 500 hersenscans van hersenen op vijf verschillende psychedelische stoffen.

Je hersenen worden één groot feest

Je hebt grofweg twee soorten hersennetwerken: netwerken die zich bezighouden met zintuiglijke informatie zoals zien, voelen en bewegen, en netwerken die zich bezighouden met abstract denken en zelfreflectie. Normaal gesproken doen die elk hun eigen ding en praten ze amper met elkaar.

Onder invloed van psychedelica blijkt dat radicaal te veranderen. De communicatie tussen de twee soorten netwerken gaat fors omhoog tijdens een trip. Dat is het geval bij psilocybine, bij LSD, bij mescaline en bij DMT.

Dat verklaart mogelijk waarom je tijdens een trip het gevoel kunt hebben dat je kleuren ‘hoort’ of muziek ‘ziet’, of dat je gedachten voelen alsof ze een fysieke vorm aannemen. De normale grenzen tussen zintuiglijke waarneming en abstract denken worden vager.

Leestip: Een korte trip met groot effect: psychedelica tegen depressie?

‘Poortwachters’ in je brein

Behalve in de hersenschors ontdekten de onderzoekers ook veranderingen in twee structuren die diep in je brein zitten: de caudate nucleus en het putamen (samen vormen ze het ‘striatum’). Deze gebieden werken normaal gesproken als een soort verkeersregelaars die bepalen welke zintuiglijke informatie mag doorsijpelen naar de rest van je brein. Onder psychedelica schiet de communicatie tussen deze poortwachters en de zintuiglijke netwerken omhoog.

LSD en psilocybine: als twee druppels water

De herseneffecten van LSD en psilocybine waren vrijwel identiek. Dat is niet wat je zou verwachten, want de trip voelt voor gebruikers vaak behoorlijk anders. LSD duurt veel langer en voelt voor veel mensen ‘scherper’. Maar op het niveau van de grote hersennetwerken doen ze dus vrijwel hetzelfde.

Bij mescaline (de werkzame stof in peyote) was er een vergelijkbaar patroon, maar met wat meer variatie. Pure DMT (de actieve stof in ayahuasca, maar hier apart onderzocht) had het krachtigste effect van alle stoffen. Het patroon leek op een uitgezoomde, luidere versie van wat psilocybine en LSD doen.

Ayahuasca was de vreemde eend in de bijt. De herseneffecten weken af van alle andere middelen. Dat komt waarschijnlijk doordat ayahuasca niet alleen DMT bevat, maar ook stoffen die de afbraak van DMT in je lichaam remmen. Plus: er waren maar negen proefpersonen in deze dataset, dus de resultaten zijn sowieso minder betrouwbaar.

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

Waarom dit ertoe doet

Psychedelica worden op moment van schrijven in meer dan 400 klinische studies onderzocht als mogelijke behandeling voor allerlei psychiatrische aandoeningen. Als je wilt begrijpen waarom ze werken moet je weten wat ze met het brein doen. Deze studie levert daarvoor het beste fundament tot nu toe.

De onderzoekers erkennen wel dat hun studie niet perfect is. De elf datasets waren verzameld met verschillende scanners, verschillende doseringen en op verschillende momenten na inname. Dat voegt ruis toe. Bovendien weet iedereen die deelneemt aan zo’n studie meestal donders goed of ze de echte stof of het placebo hebben gekregen; dubbelblind onderzoek is bij psychedelica bijna onmogelijk.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Wat gebeurt er in de hersenen na gebruik van het psychedelische middel ayahuasca? en Psychedelica bieden uitkomst: zo kun je wél stoppen met slechte gewoontes. Of lees dit artikel: Recreatief drugsgebruik vergroot kans op beroerte.

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: