Dit moet je weten over de uitbraak van het dodelijke hantavirus

Drie mensen zijn overleden aan boord van het Nederlandse cruiseschip MV Hondius door een uitbraak van het hantavirus, een zeldzame ziekte die wordt overgedragen door knaagdieren. In dit artikel beantwoorden we enkele brandende vragen over het virus.

Drie mensen met een vermoedelijke hantavirusinfectie zijn geëvacueerd van het cruiseschip MV Hondius, na een uitbraak aan boord die al drie doden heeft veroorzaakt. De geëvacueerde passagiers zijn inmiddels geland op Schiphol. Een deel van hen zal in Nederland medische zorg krijgen.

Wat is het hantavirus?

Hantavirussen zijn een groep virussen die door knaagdieren worden gedragen en bij mensen ernstige ziekten kunnen veroorzaken. Mensen raken meestal besmet via contact met geïnfecteerde knaagdieren of via hun urine, uitwerpselen of speeksel.

LEES OOK

'Geef voeding een grotere rol in de geestelijke gezondheidszorg'

Voeding heeft veel invloed op de geestelijke gezondheid. Daarom moet voedingsadvies deel uitmaken van de behandeling van psychische aandoeningen, stel ...

In verschillende delen van de wereld komen verschillende hantavirussen voor, die elk andere ziektebeelden veroorzaken. In Noord- en Zuid-Amerika kunnen hantavirussen een ernstige longaandoening veroorzaken die bekendstaat als het hantavirus cardiopulmonaal syndroom (HCPS). Tot 50 procent van de mensen met die diagnose overlijdt eraan. In Europa en Azië veroorzaken hantavirussen het hemorragische koorts met renaal syndroom (HFRS), een ziekte die vooral de nieren en bloedvaten aantast.

Wereldwijd worden jaarlijks naar schatting tussen de 10.000 en meer dan 100.000 besmettingen vastgesteld. De meeste komen voor in Azië en Europa.

Volgens het Zuid-Afrikaanse Nationaal Instituut voor Besmettelijke Ziekten zijn twee mensen die van het schip kwamen positief getest op het Andesvirus. Dat is een vorm van het hantavirus die HCPS veroorzaakt. Dit virus kan tussen mensen worden overgedragen bij nauw en langdurig contact.

Waar is het schip geweest?

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) werd op 2 mei op de hoogte gebracht van een uitbraak van ernstige acute luchtwegaandoeningen aan boord van de MV Hondius. Er waren twee sterfgevallen en één passagier die in kritieke toestand verkeerde.

Volgens de WHO vertrok het schip op 1 april 2026 vanuit Ushuaia in Argentinië. Het volgde vervolgens een route over de zuidelijke Atlantische Oceaan, met tussenstops op Antarctica, Zuid-Georgië, Nightingale-eiland, Tristan da Cunha, Sint-Helena en Ascension-eiland.

Een man uit Zwitserland die eind april van boord ging, zou na ziekteverschijnselen ook positief zijn getest op het hantavirus.

Wat zijn de symptomen van het hantavirus?

De eerste symptomen zijn vaak koorts, spierpijn, hoofdpijn en maag- en darmklachten. Sommige patiënten ontwikkelen daarna ernstige ademhalingsproblemen. Het stellen van de diagnose gebeurt meestal met een bloedtest.

Hoe verspreidt het hantavirus zich?

Besmetting verloopt gewoonlijk via geïnfecteerde knaagdieren. Mensen kunnen virusdeeltjes uit besmette urine, uitwerpselen of speeksel van de dieren inademen.

‘Daarom richten onderzoeken naar vermoedelijke gevallen zich vaak op de vraag of mensen mogelijk zijn blootgesteld aan door knaagdieren besmette omgevingen, voedselopslagplaatsen, hutten, opslagruimtes of andere afgesloten ruimtes. Het hantavirus wordt over het algemeen niet beschouwd als een virus dat gemakkelijk van mens op mens overdraagbaar is’, zegt viroloog Roger Hewson van de London School of Hygiene & Tropical Medicine in een verklaring.

Besmetting kan ook plaatsvinden via de beet van een knaagdier, al gebeurt dat minder vaak. Activiteiten waarbij mensen in contact kunnen komen met knaagdieren – zoals het schoonmaken van slecht geventileerde ruimtes, landbouw, bosbouw of slapen in gebouwen met knaagdieren – verhogen het risico op blootstelling.

Volgens de WHO is overdracht van mens op mens alleen gedocumenteerd bij het Andesvirus in Noord- en Zuid-Amerika, en ook daar blijft het zeldzaam. Wanneer het voorkomt, gebeurt het meestal bij nauw en langdurig contact, vooral tussen huisgenoten of intieme partners. Bovendien vindt deze overdracht waarschijnlijk vooral in de vroege fase van de ziekte plaats. Het virus is dan beter overdraagbaar.

Hoe zorgwekkend is deze uitbraak?

Gezondheidswetenschapper Adam Taylor van de Lancaster-universiteit in Engeland zegt dat mensen zich geen zorgen hoeven te maken. ‘Overdracht van het hantavirus vereist doorgaans contact met lichaamsvloeistoffen van dieren, niet van mensen’, zegt hij. ‘Aan boord worden voorzorgsmaatregelen genomen om het risico op verspreiding te beperken, maar het gaat voorlopig echt alleen om voorzorgsmaatregelen.’

Hewson benadrukt dat we de situatie op het cruiseschip niet uit zijn verband moeten rukken. ‘Het feit dat besmettingen zijn vastgesteld bij mensen die op hetzelfde schip zaten, betekent nog niet dat de blootstelling ook daadwerkelijk op het schip plaatsvond. Dat kan ook vóór het aan boord gaan zijn gebeurd, tijdens excursies aan land, of door een andere gedeelde omgevingsfactor’, zei hij. Verder onderzoek kan aan het licht brengen hoe de besmettingen hebben plaatsgevonden.