Een dag na de lancering van Artemis II begint de echte reis om de maan

De raket van de Artemis II-maanmissie is gelanceerd. Dat gebeurde om 06.35 uur lokale tijd vanaf het Kennedy Space Center in Florida. Het is de eerste bemenste maanmissie in meer dan vijftig jaar. Drie Amerikanen en een Canadees zijn vertrokken vanaf het Kennedy Space Center in Florida, aan boord van de Orioncapsule, die door de SLS-maanraket in een baan om de aarde is gebracht. Vanaf daar reizen de astronauten naar de maan, om daar met een ruime boog omheen te vliegen en na tien dagen weer op aarde te landen. De lancering is stap twee in het inmiddels bijgestelde Artemis-programma, waarmee de VS niet alleen in 2028 Amerikaanse astronauten op de maan willen zetten, maar in de jaren daarna geregeld willen terugkeren.

Wie gaan er mee?

De crew telt vier astronauten, van wie drie een primeur leveren: piloot Victor Glover, de eerste maanreiziger van kleur, en missiespecialisten Christina Hammock Koch en Jeremy Hansen, respectievelijk de eerste vrouw en de eerste Canadees die naar de maan gaan. De commandant van de missie is NASA-astronaut Reid Wiseman. Voor elk van de Amerikanen is dit hun tweede ruimtevlucht, voor de Canadees zijn eerste. De diversiteit onder de astronauten is een overblijfsel van de periode vóór de DOGE-ingrepen van de regering-Trump, waarbij diversiteitsprogramma’s in agentschappen als NASA werden stopgezet.

Wat is het plan?

Vanaf lanceerplatform 39B op het Kennedy Space Center, waar ook de vorige (onbemenste) Artemis-vlucht vertrok, ontsteekt SLS zijn raketmotoren. De eerste twee minuten en twintig seconden versnelt de eerste rakettrap samen met de twee vastebrandstofraketten aan weerszijden van de raket, waarna die twee boosters loskoppelen en de eerste trap nog zo’n zes minuten brandt. Als ook die loskoppelt draait de Orion-capsule met de vier astronauten aan boord in een lage baan om de aarde, nog bevestigd aan de tweede trap: de interim cryogenic propulsion stage of ICPS. Die duwt de capsule met een tweede burn naar een hogere baan, waar een rondje om de aarde vierentwintig uur duurt.

Voordat stuwraket ICPS ter aarde stort, maakt piloot Victor Glover gebruik van de gelegenheid om wat bijzondere verrichtingen te oefenen. Hij zal Orion loskoppelen van ICPS, de capsule draaien en de tweede trap een paar keer voorzichtig opnieuw benaderen. Zo oefenen de astronauten zo’n twee uur lang met een rendez-vous, het koppelen van twee ruimteschepen; een manoeuvre waar toekomstige Artemis-missies op berusten. Na twee uur nemen de astronauten afscheid van ICPS, en testen ze de Orion-capsule uitvoerig: werkt de aandrijving, de communicatie, de navigatie?

Na ongeveer een dag in een baan om de aarde vindt de translunar injection plaats: een flinke stoot van Orions motor die de capsule de juiste snelheid geeft om na vier dagen de maan te bereiken, daar ruim omheen te vliegen, en netjes naar de aarde terug te keren. het is een zogeheten free return trajectory; aan de terugvlucht komt geen motor meer te pas. Aan het einde van de tocht keert Orion terug in de atmosfeer, waar het hitteschild de astronauten beschermt. Naar verwachting landt Orion in de Stille Oceaan, waar de bemanning door een schip wordt opgepikt. Missie volbracht.

Wat gaan de astronauten doen?

In de kern is Artemis II een testvlucht, een voorbereidingsmissie op een Amerikaanse terugkeer naar het maanoppervlak, met perspectief op een toekomstige reis naar Mars. Het gros van de wetenschappelijke doelen gaat dan ook over de fysieke en mentale gezondheid van de vier astronauten, en hoe zij reageren op een langdurige tocht door de lege ruimte. Een tripje naar Mars duurt namelijk veel langer dan de grofweg tien dagen die de Artemis-astronauten in de ruimte doorbrengen: zo’n negen maanden, al is de reistijd sterk afhankelijk van de aard van de missie en de stand van de rode planeet ten opzichte van de aarde.

Om het effect van zulk isolement te meten, dragen de astronauten een soort smartwatches, die hun slaappatronen en activiteit moeten meten. Met die data kunnen toekomstige ruimtemissies beter op het comfort van astronauten worden ingericht. Futuristischer nog zijn de Avatar-chips die meereizen: een soort glazen plaatjes, ter grootte van een usb-stick, waarin een kunstmatig mini-orgaantje van elk van de astronauten zit. Zo’n mini-orgaantje is opgekweekt op basis van beenmerg, wat de astronauten voorafgaand aan de reis doneerden. De ‘orgaantjes op een chip’ moeten voorspellen hoe de astronauten reageren op gewichtsloosheid en verhoogde stralingsniveaus. De tests tijdens de vlucht van Artemis II moeten uitwijzen of dat werkelijk haalbaar is.

Behalve de werkzaamheden binnen de Orion-capsule maakt Artemis II ook tal van ander onderzoek mogelijk. Tijdens het tweede rondje om de aarde, in een hoge baan, lost Orion vier CubeSats: kleine kubusvormige satellieten van maximaal tien centimeter groot. Dit type satelliet lift doorgaans mee op grotere lanceringen. De vier verstekelingen zijn afkomstig van onderzoekers uit Duitsland, Zuid-Korea, Saoedi-Arabië en Argentinië.

De maan zelf is dus niet de wetenschappelijke focus van de missie, al zullen de astronauten wel een zeldzame blik op de achterkant van de maan werpen. Tijdens hun vlucht om de maan heen, op zo’n 6.500 km afstand, krijgen ze de kans het maanoppervlak te bestuderen en foto’s te maken. Ze zullen de eerste mensen zijn die de maan met eigen ogen van dichtbij bekijken sinds 1972.

Waarom is het Artemis-plan kortgeleden gewijzigd?

Oorspronkelijk zou de derde missie van het Artemis-programma al astronauten op de maan zetten, maar in maart kondigde het Amerikaanse ruimteagentschap aan die plannen te herzien. Het werkelijk landen op de maan berust namelijk op een nieuwe maanlander, het Human Landing System, dat volgens een rapport van NASA’s veiligheidspanel nog niet klaar is voor veilig gebruik.

Commerciële ruimtevaartgiganten Blue Origin en SpaceX ontwikkelen momenteel in opdracht van NASA ieder hun eigen versie van zo’n maanlander. In het aangepaste maanprogramma zal Artemis III een rendez-vous met beide maanlanders testen in een lage baan om de aarde, om een succesvolle maanlanding met Artemis IV te verzekeren. Die missie moet de opmaat worden voor een meer permanente Amerikaanse aanwezigheid op de maan, in de vorm van het bouwen van een maanbasis. Die koerswijziging is te danken aan de Amerikaanse president. „We gaan de maanbasis van President Trump bouwen,” vertelde NASA-topman Jared Isaacman aan Fox News.