Een telefoontje met Trump, 45 pond belastingverlaging en een handvol beloften: de eerste dagen van premier Burnham

„We hebben geen idéé wat voor premier hij gaat zijn”, zegt de BBC-commentator als Andy Burnham maandag in een Range Rover aankomt bij Buckingham Palace, waar de koning hem zijn nieuwe baan zal toebedelen. Wat vindt Andy Burnham trouwens van het koningshuis? De koningshuisverslaggever van de BBC weet het niet, ze had één tweet gevonden waarin hij aardige woorden sprak na het overlijden van de koningin.

Even lijkt het, in die uitzending, alsof het besef dan pas komt: maandenlang was het VK in de ban van de tanende positie van premier Keir Starmer, de vraag welke Labourprominenten het zouden wagen hem te verjagen, en toen Starmer eindelijk zijn vertrek bekend maakte in juni werd de treinreis van Burnham van Manchester naar Londen met een helikopter gefilmd en live uitgezonden door SkyNews. Maar ja, wat gaat die nieuwe premier eigenlijk doen?

Burnham had tot dan toe vooral zijn probleemanalyse gegeven, van nieuw beleid of nieuwe ministers was nog weinig bekend. De nieuwe premier stelde maandagavond een nieuwe ministersploeg aan, waarmee hij afscheid nam van Starmers vertrouwelingen, en sommige bekende Labourfiguren behoudt voor stabiliteit, en wil met snelle maatregelen laten zien: dit kabinet gaat een verschil maken.

Lees ook

De nieuwe Britse premier Andy Burnham moet gaan leveren op bread and butter-onderwerpen. ’Hij heeft één kans’

Energiemaatregel om hoop te bieden

Zijn kabinet moet een ‘cost of living government’ worden, een kabinet dat de kosten van het dagelijks leven omlaag haalt. Daarom presenteerde Burnham dinsdagochtend een belastingverlaging op de energierekening, die de Brit gemiddeld 45 pond (53 euro) scheelt per jaar. Dat biedt niet echt verlossing voor mensen die hun rekeningen niet kunnen betalen, erkent de nieuwe minister van Financiën tijdens de eerste kabinetsvergadering dinsdag, maar: „het biedt wel hoop”. De maatregel geldt voor alle huishoudens. Voor lage inkomens voerde de vertrokken premier Starmer al een energiekorting in van 150 pond per jaar.

Over de financiering van Burnhams energiekorting is direct discussie ontstaan. Het plan kost de overheid 850 miljoen pond, dat wordt volgens Downing Street deels betaald met geld dat bestemd was voor de invoering van het digitale ID, een plan van Starmer dat Burnham schrapt. Maar een minister uit het vorige kabinet beweert dat er helemaal geen geld ís voor dat ID. Daar gaat de oppositie mee aan de haal.

Burnham overweegt ook een prijslimiet van twee pond te stellen aan buskaartjes, dat is nu drie pond, en hij kijkt naar huurbevriezing. De nieuwe premier maakt haast, want hij wil het vertrouwen van de kiezer winnen. Hij mag dan de zevende premier zijn sinds het Brexitreferendum in 2016, de zesde in een decennium, de vijfde in vier jaar, of de vierde onder koning Charles: dit keer zal het anders zijn.

Het eerste concrete doel dat Burnham zich stelde, maandag, was een einde aan rough sleeping in Engeland, noodgedwongen slapen in openbare ruimtes die daar niet voor bestemd zijn. Burnham probeerde het ook in Manchester, kreeg de groep buitenslapers gehalveerd in omvang, maar de afgelopen jaren nam het aantal weer toe.

Voor vijf premiers vóór Burnham bleek het steeds lastig om de doelen die ze zich stelden rond dit onderwerp te halen. Volgens de laatste statistieken betreft het bijna 4.800 mensen, al is een groep als deze vaak lastig in beeld te krijgen. Burnham maakte maandag direct 340 miljoen pond vrij, waarmee hij hoopt de komende vijf jaar 1.200 huizen te voorzien voor 3.000 mensen.

Verder legde Burnham maandag de eerste contacten met buitenlandse leiders. Hij belde met de Amerikaanse president Donald Trump, en nodigde hem uit om naar Manchester te komen voor de G20. Hij sprak ook met de Oekraïense president Volodymyr Zelensky, die een goede relatie onderhield met Starmer en hoopt die met Burnham voort te zetten. En hij had Brussel aan de lijn: zowel Ursula Von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, als António Costa, voorzitter van de Europese Raad.

De mensen

Twaalf ministers, vooral vertrouwelingen van Starmer, zijn maandagavond ontslagen. Onder hen vicepremier David Lammy en Rachel Reeves, minister van financiën. Tot aan middernacht ontving Burnham nieuwe ministers. Burnham stelde meer vrouwen (12) dan mannen (11) aan in het kernkabinet, maar, meent de FT, op de belangrijkste posten zitten meer mannen dan vrouwen.

Verrassend was de aanstelling van de minister van Financiën: John Healey, die recent opstapte als minister van Defensie onder Starmer, omdat hij vond dat de premier te weinig investeerde in defensie. Dat Burnham de 66-jarige Labourveteraan, een „fiscaal orthodoxe politicus” van de rechterzijde van de partij op deze post wil, geeft een signaal over zijn bereidheid meer geld uit te geven aan defensie. Maar hij lijkt niet een man die flexibel omgaat met de begrotingsregels om investeringen te kunnen doen, waar Burnham maandag op hintte.

Op Buitenlandse Zaken, een belangrijke post, zeker omdat Burnham zich ondanks alle buitenlandse uitdagingen tot nog toe op het binnenland richt, komt een nieuwe minister: Ed Miliband, die in 2010 de leiderschapsstrijd van de Labourpartij won van zijn broer David. Met Miliband kiest Burnham een minister die net als hijzelf meer steun wil bieden aan Gaza en de Palestijnen.

Minister van Binnenlandse Zaken Shabana Mahmood behoudt haar baan, dat betekent dat zij haar ingrijpende hervormingen rond asiel en immigratie kan uitvoeren. Afgelopen herfst kondigde ze vergaande maatregelen aan om legale en illegale migratie tegen te gaan.

Twee opstandelingen tegen Starmer zijn beloond: Wes Streeting, de Labourpoliticus die de toenmalige premier in mei een duwtje gaf door af te treden, is benoemd als minister van Defensie. Angela Rayner, die net als Streeting even in beeld was als mogelijke opvolger van de premier, wordt minister van Huisvesting, een voor Burnham belangrijk onderwerp.