EU-top: Brussel gaat bedrijven helpen bij energieprijzen, hulp aan burgers is aan nationale regeringen

2 uren geleden 1

De Europese Unie schaaft aan zijn klimaatbeleid onder druk van de pijlsnelle stijging van de energieprijzen. Op de eerste EU-top van premier Rob Jetten besloten de Europese regeringsleiders donderdag dat de industrie beschermd moet worden tegen hoog oplopende kosten. Daarvoor gaat het systeem van CO2-beprijzing, een belangrijke pijler onder het Europese klimaatbeleid, op de schop.

Ook burgers moeten snel hulp krijgen, vinden de EU-leiders. Voor de snelste maatregelen wordt in eerste instantie echter niet gekeken naar Brussel, maar naar de nationale regeringen. De Europese Commissie is wel bereid zijn regels rond staatssteun tijdelijk te versoepelen, om energiesteun aan zowel burgers als bedrijven mogelijk te maken.

Verder moeten lidstaten nadenken over het verlagen van de belasting op elektriciteit, zei Commissievoorzitter Ursula von der Leyen. Von der Leyen riep regeringen de afgelopen dagen al op van zulke versoepelingen gebruik te maken.

Dubbelzinnige boodschap

Het bedenken en invoeren van maatregelen zal tijd kosten, zei premier Jetten. Hij wil de mogelijkheden eerst verder bestuderen en voorkomen dat ingrepen onnodig uitvallen. „Zodat je in één keer de goede maatregelen kan treffen en niet nu overhaast dingen doet waar je later even veel spijt van krijgt omdat je de verkeerde mensen helpt.”

Ironisch genoeg had het topberaad in het teken moeten staan van de vraag hoe de EU zijn onafhankelijkheid en zijn economie kan versterken. De onderwerpkeuze werd grotendeels overvleugeld door de blokkade van de Straat van Hormuz en de oorlog in Iran. Donderdag zaaiden Iraanse aanvallen op Saoedische en Qatarese olie- en gasvelden meer onzekerheid op de markten. Terwijl de EU-leiders bijeen kwamen, stegen de gasprijzen met 30 procent.

Lees ook

Terwijl Trump zich wanhopig vastklampt aan de olie, verduurzaamt de rest

Dat leidde tot een dubbelzinnige boodschap. Veel regeringsleiders noemden de crisis in de Golf als een extra reden om de afhankelijkheid van olie en gas af te bouwen. Jetten was een van hen: „Hoe minder je nog verslaafd bent aan fossiele energie die je moet importeren van buiten Europa, hoe minder je ook geraakt kan worden door prijzen van de hele wereldmarkt.” Tegelijkertijd erkenden de leiders vrijwel allemaal dat de hoge prijzen vroegen om actie.

Elke ingreep zou „gericht, op maat gemaakt en tijdelijk” moeten zijn, zo zei Von der Leyen na afloop van de top. Maar met name de aangekondigde verzachtende maatregelen voor de CO2-prijs die bedrijven betalen voor hun klimaatschade zullen langdurige gevolgen hebben.

Maar verzachtende maatregelen voor de CO2-beprijzing, waarmee bedrijven voor hun klimaatschade betalen, hebben ook een keerzijde. Bedrijven die wél al in verduurzaming hebben geïnvesteerd, op basis van de verwachting dat CO2-uitstoot steeds duurder zou worden, hebben het nakijken.

Verzachting van emissiehandelssysteem

Het gaat daarbij om het zogeheten emissiehandelssysteem (ETS), waarmee industrie en energiecentrales rechten moeten inkopen om te betalen voor hun CO2-uitstoot. Dat systeem wordt snel verzacht, zo besloten de regeringsleiders. Von der Leyen wil „al in de komende dagen” de eerste aanpassingen doorvoeren om stijgingen van deze CO2-prijs te dempen. Ook worden ETS-opbrengsten gebruikt om een fonds van 30 miljard euro vrij te spelen om industrie, in vooral EU-landen met minder geld, te helpen verduurzamen.

Het is een beweging in de richting van felle critici zoals Italië, Tsjechië en Polen, die ETS het liefst zien verdwijnen. Daartegenover staat een groep landen, waaronder Nederland, die het systeem juist zien als de kurk waarop het klimaatbeleid drijft.

Nederland en andere landen wijzen tevens op bedrijven die al groener produceren en benadeeld worden als het systeem wordt afgezwakt. Ook de Duitse bondskanselier Friedrich Merz noemde ETS „een groot succes”, al stond hij open voor „beperkte aanpassingen”.

Op korte termijn moeten versoepelingen ervoor zorgen dat de prijs voor een recht om CO2 uit te stoten, niet plotseling omhoog schiet. Daarnaast wil de Commissie ook méér rechten op de markt brengen na 2034. De bedoeling is steeds geweest dat rechten dan juist worden afgebouwd, zodat de CO2-prijs telkens toeneemt en verduurzaming meer loont. Met dit voorstel verzacht de Commissie die maatregel, al blijft nog onduidelijk in welke mate.

Hoe dit precies eruit moet zien, presenteert de Commissie voor de zomer. Wel is duidelijk dat de voorstellen een zwaarbevochten compromis zijn tussen de voor- en tegenstanders van emissiehandel. Diplomaten van regeringen die het systeem in stand willen houden, zeiden na afloop dat de schade meeviel. Tegenstanders zien nog ruimte om het hele systeem af te schaffen, zeiden ze. Een diplomaat omschreef de discussie als „de hel”.