Weer ziet kabinet-Jetten een bezuinigingsplan uit zicht raken, toch houdt minister Vijlbrief vol: ‘We moeten ingrijpen’

2 uren geleden 1

Weer sneuvelt een bezuinigingsplan van het kabinet-Jetten. Na de versnelde verhoging van de AOW-leeftijd, waarvan het kabinet na woede van vakbonden beloofde „een pas op de plaats” te maken, en nadat de Tweede Kamer het kabinet heeft teruggefloten bij voornemens om te bezuinigen op de gehandicaptenzorg, gaat het nu om de maximale hoogte van allerlei UWV-uitkeringen. Het minderheidskabinet wil die verlagen, maar inmiddels is duidelijk: dat zal vrijwel zeker niet doorgaan, in ieder geval niet volledig.

Het gaat om het plan om de maximale salarisgrondslag voor allerlei UWV-uitkeringen (het ‘maximumdagloon’) met 20 procent te verlagen. Daardoor dreigt voor ruim 160.000 uitkeringsontvangers, vooral werklozen en arbeidsongeschikten, een inkomensval tot 926 euro per maand. Vooral als zij als werkende een midden- of hoger inkomen hadden. Deze bezuiniging raakt ook de uitkeringen bij zwangerschapsverlof, partnerverlof en ouderschapsverlof.

Voor coalitiepartij CDA is de bezuiniging „een steen op de maag”, zei Tweede Kamerlid Elles van Ark bij het debat over de Sociale Zaken-begroting, dat vorige week begon en donderdagavond werd afgemaakt. „Die maatregel wringt”, zei ook Stephan Neijenhuis (D66). Simon Ceulemans van JA21 noemde de dreigende inkomensval voor bestaande uitkeringsontvangers „geen kwestie van rechts of links, maar van een overheid die betrouwbaar en van beleid dat voorspelbaar moet zijn”.

Juridisch onhaalbaar

Ook minister Hans Vijlbrief (Sociale Zaken, D66) vindt 20 procent wel een hele forse verlaging voor deze groep, gaf hij donderdag toe. En hij begreep de kritiek, zei hij, op het feit „dat we ook bestaande gevallen hiermee treffen”. Sommige arbeidsongeschikten dreigen door de inkomensval hun hypotheek niet meer te kunnen betalen, zo zeiden ze in NRC. En vier juristen noemden de plotse ingreep in lopende uitkeringen juridisch onhaalbaar.

Vijlbrief beloofde de Tweede Kamer dat hij zelf ook een juridische analyse zal laten maken. En hij zei te willen voorkomen dat de verlofregelingen rond zwangerschap en geboorte geraakt worden door de bezuinigingen. „Ik zal alternatieven in kaart brengen. De arbeidsmarktpositie van vrouwen mag niet verslechteren.”

Hij wilde nog niet zover gaan om de volledige bezuiniging van tafel te vegen. „Ik vind het niet raar”, zei hij, „als de sociale zekerheid heel veel geld kost, om te kijken naar de hoogste en niet de laagste uitkeringen”.

Toch is het zeer onzeker of deze bezuiniging kan doorgaan zónder bestaande gevallen te raken. In dat geval zou uitkeringsinstantie UWV moeten gaan werken met twee verschillende grondslagen voor deze uitkeringen, voor oude én nieuwe gevallen. Dat zou complexiteit toevoegen. Terwijl het UWV één grondslag al ingewikkeld genoeg vindt: bij de berekening van dit ‘maximumdagloon’ ging het UWV de afgelopen jaren bij tienduizenden uitkeringen in de fout.

Als de hele maatregel sneuvelt, raakt het kabinet een besparing van op den duur 800 miljoen euro per jaar kwijt. Voor de AOW-bezuiniging had het kabinet een besparing van 2,8 miljard euro per jaar ingeboekt. Daarmee staat ruim de helft van de voorgenomen bezuiniging op de sociale zekerheid nu op de tocht. En ook voor de andere helft is de politieke steun nog onzeker.

Vijlbrief verdedigde vol vuur dat hij ingrepen nog steeds noodzakelijk vindt, onder meer in de arbeidsongeschiktheidsuitkering WIA. „Ik ga niet de minister van Sociale Zaken zijn die dit uit de hand laat lopen. We móéten keuzes maken.”

‘Forse’ financiële tegenvaller

Het aantal werknemers dat arbeidsongeschikt raakt en in de WIA belandt, blijft toenemen. Minister Eelco Heinen (Financiën, VVD) meldde vorige week tegenover RTL dat er een nieuwe, „forse” financiële tegenvaller ontdekt is van op den duur 1 miljard euro per jaar, doordat de instroom in de WIA sneller toeneemt dan op Prinsjesdag nog verwacht werd. Vijlbrief noemde de situatie „alarmerend”. „We moeten ingrijpen.”

De oorzaken voor die toenemende instroom: de beroepsbevolking wordt ouder en oudere werknemers zijn vaker langdurig ziek. Ook vallen meer werknemers, vooral jonge vrouwen, uit door een toename van psychische en mentale problemen. Daar komt bij dat het UWV, in een poging om achterstanden weg te werken, 60-plussers nu zonder medische keuring een WIA-uitkering geeft.

Maar waarom moeten dan nu de uitkeringen omlaag, vroeg SP-leider Jimmy Dijk. „Reorganiseer de boel”, zei hij, door bijvoorbeeld de keuringen te versnellen. „Maar nu zijn arbeidsongeschikten en zieke mensen de dupe.” Vijlbrief wil beide tegelijk doen: reorganiseren én goedkoper maken. Want de sociale zekerheid „wordt ook te duur”.

Vijlbrief bleef herhalen wat hij de afgelopen weken zei: hij wil in gesprek met vakbonden en werkgeversorganisaties en hoopt een sociaal akkoord met hen te sluiten.

Voorlopig wijst niets erop dat vakbonden dat gesprek willen aangaan. Het kabinet moet eerst de bezuinigingen volledig van tafel halen, zeggen zij. Vijlbrief houdt hoop. De vakbonden hoeven niet direct de concrete voorstellen uit het coalitieakkoord met hem te bespreken, zei hij. Eerst wil hij „de analyse over wat er misgaat” bespreken. „De polder”, zei hij, „hebben we hard nodig”.

Maar de vakbonden zullen zich juist gesterkt voelen in hun weigering om met het kabinet te praten, nu zij zien dat het kabinet ook in de Tweede Kamer nog lang geen zicht heeft op voldoende steun voor de bezuinigingen.