Europees Parlement kiest voor strenger asielbeleid: asielzoekers sneller naar een land buiten de EU

Het had de week van VVD’er Malik Azmani moeten worden. De Europarlementariër was door zijn collega’s in het parlement aangewezen als de man die, namens hen allemaal, met de Europese Commissie en de nationale regeringen zou onderhandelen over het nieuwe Europese asielbeleid. Specifiek over het nieuwe, veel strengere terugkeerbeleid.

Maar Azmani is in het zicht van de finishlijn voorbijgestreefd. De christen-democraten – waar vanuit Nederland CDA, NSC en BBB toe behoren – schuiven zijn voorstellen terzijde en slaan de handen ineen met uiterst-rechtse partijen.

Maandagavond schaarde een meerderheid van rechtse tot radicaal-rechtse partijen zich achter een alternatief voorstel, dat op enkele punten veel strenger is. Het parlement als geheel stemt er mogelijk nog deze week over, maar dat is na maandag een formaliteit.

De ontzetting en woede bij andere partijen was maandag groot. Sociaal-democraten en liberalen zijn met name boos op de christen-democraten, die steeds vaker meerderheden halen met de drie radicaal-rechtse fracties: de Europese Conservatieven en Hervormers (ECR, met onder meer Fratelli d’Italia en de SGP), de Patriotten (onder meer de PVV, Rassemblement National en Fidesz) en Europa van Soevereine Naties (ESN, o.a. AFD).

Migranten wachten aan de kust van Noord-Frankrijk tot ze aan boord van een boot kunnen gaan in een poging het Kanaal over te steken.

Foto Sameer Al-DOUMY/AFP

Geen vaste coalitie

Dat er een conservatievere wind door Brussel waait, was al goed te merken toen de Europese Commissie vorig jaar met de nieuwe terugkeerwetgeving kwam. De Commissie wil het veel makkelijker maken om asielzoekers uit te zetten, naar hun land van herkomst of naar detentiecentra in derde landen.

Die zogeheten „terugkeerhubs” zijn volgens voorstanders essentieel voor het geval herkomstlanden geen zin hebben asielzoekers terug te nemen. Ngo’s waarschuwen dat de Europese Unie mensenrechtenschendingen mogelijk maakt door de asielprocedure uit te besteden. De 27 nationale regeringen in de EU sloten zich in december in grote lijnen aan bij de plannen van de Commissie.

In het Europees Parlement werken de christen-democraten doorgaans samen met de sociaal-democraten en de liberalen, vaak aangevuld door de groenen. Maar sinds de verkiezingen van 2024 kan het radicaal-rechtse blok samen met de christen-democraten een meerderheid vormen. En dat weten ze maar al te goed.

Lees ook

Het cordon sanitaire tegen radicaal-rechts sneuvelt nu ook in Europa

In aanloop naar de stemming over het terugkeerbeleid zocht Azmani een compromis. Hij wilde veel strenge maatregelen, waaronder de terugkeerhubs, toestaan – maar met enkele toezeggingen aan de progressieven en liberalen.

„De flanken staan niet te wachten op Europese regelgeving”, zei hij eind vorig jaar. „Dus dan weet je dat je vanuit het midden moet bouwen, dat is wat ik aan het doen ben.”

Maar Azmani draaide zich vast. Hij had al duidelijk gemaakt dat hij er deze week over wilde stemmen, maar kwam pas vorige week met een concepttekst. De sociaal-democraten drongen aan op uitstel. De christen-democraten wilden niet langer wachten.

Ik heb altijd gezegd: ik werk alleen mee aan een deal als ik ook mee mag praten

Onvrede bij links én radicaal-rechts

Het nu aangenomen voorstel ziet terugkeerhubs niet alleen als laatste redmiddel, zoals in het voorstel van Azmani. Afgewezen asielzoekers kunnen sneller in aanmerking komen voor detentie in zo’n hub, en ook kinderen kunnen in terugkeerhubs belanden.

Volgens CDA’er Jeroen Lenaers kon zijn partij niet anders handelen. Van een gezamenlijke actie is in zijn ogen geen sprake. „We hebben vanaf het begin gezegd dat we geen formele samenwerking opzoeken met partijen zoals de Patriotten of ESN. Maar we gaan ook niet onze eigen voorstellen en ideeën aanpassen aan wie er wel of niet voor gaat stemmen.”

De christen-democraten stellen vaak dat zij het niet kunnen helpen dat radicaalrechts met hen mee stemt. Maar die uitleg gaat niet op, zegt Marieke Ehlers (PVV). „Wij hebben gewoon meegepraat. Ik heb altijd gezegd: ik werk alleen mee aan een deal als ik ook mee mag praten.”

Ehlers wijst erop dat het aangenomen voorstel weliswaar is ingediend door de christen-democraten, maar vol staat met verwijzingen naar amendementen van de ECR, de Patriotten en de ESN. „Als dit alleen hun tekst was geweest, was ik er nooit mee akkoord gegaan.”

Europarlementariër Tineke Strik (GroenLinks-PvdA), tevens hoogleraar migratierecht, stoort zich aan die nauwe samenwerking. „Afgelopen weekend horen we van de christen-democraten in [de Duitse deelstaat] Baden-Württemberg dat ze daar nooit kunnen samenwerken met de AfD. En dan doen ze hier alsof het een andere wereld is.”

Na de plenaire stemming zal het parlement gaan onderhandelen met de Europese Commissie en de EU-landen over het definitieve voorstel. Daarbij wordt het parlement niet vertegenwoordigd door Azmani, maar door François-Xavier Bellamy – een christen-democraat.