Hoe kleine vogels elkaar waarschuwen voor gevaar in het Amazonewoud

Kleine vogels luisteren naar elkaars alarmroepen in het Amazonewoud en geven die daarna door. Zo ontstaat tijdelijk een gedeeld waarschuwingssysteem.

Schrijf je in voor de nieuwsbrief! Ook elke dag vers het laatste wetenschapsnieuws in je inbox? Of elke week? Schrijf je hier in voor de nieuwsbrief!

Onderzoekers ontdekten dat dieren in het Peruaanse Amazonewoud elkaars alarmroepen oppikken en verder verspreiden. Zo ontstaat voor korte tijd een soort netwerk van waarschuwingen. Niet één soort slaat alarm, maar meerdere soorten doen mee.

De hoofdrol is daarbij weggelegd voor kleine vogels die hoog in de boomkroon leven. Dat is de bovenste laag van het bos, waar veel dieren zitten en geluid snel kan reizen. Vooral vogels die minder dan 100 gram wegen bleken belangrijk. Hun alarmroepen werden het vaakst door andere dieren overgenomen. Ook zorgden deze roepen ervoor dat delen van het bos even stiller werden.

De studie verscheen in Current Biology. De onderzoekers werkten voor het onderzoek in een bos in Peru, in een gebied met meer dan 370 vogelsoorten en 10 soorten primaten. Ze wilden weten hoe breed alarmroepen zich door zo’n rijke dierengemeenschap verspreiden. Eerder was al bekend dat sommige vogels waarschuwingen van andere dieren herhalen. Soms doen ze dat zelfs bij de alarmroepen van primaten. Maar hoe groot dat netwerk precies is, was nog niet duidelijk.

Alarmroepen in het bos

Om dat te testen speelden de onderzoekers opnames van alarmroepen af in het bos. Vervolgens luisterden ze welke dieren reageerden. De onderzoekers keken daarbij naar vier groepen: kleine soorten in de boomkroon, grote soorten in de boomkroon, kleine soorten in de ondergroei en grote soorten in de ondergroei. De ondergroei is de donkere onderlaag van het bos.

Uit de proeven kwam een groep duidelijk naar voren: kleine vogels in de boomkroon. Hun alarmroepen vergrootten de kans dat andere dieren de waarschuwing verder verspreidden.

“Dieren hebben vaak last van dezelfde roofdieren, hoe verschillende ze ook zijn,” zegt Teamlid Ari Martínez van de University of California, Santa Cruz. “Waarschijnlijk herkennen ze daarom elkaars waarschuwingen. Het loont om die informatie over roofdieren te begrijpen en door te geven aan anderen.”

Leestip: Je brein dat zichzelf herstelt? Deze ontdekking in een vogelbrein brengt het een stapje dichterbij

Twee soorten sprongen er extra uit: de zwartvoorhoofdtrappist en de witvoorhoofdtrappist. Deze vogels, allebei uit het geslacht Monasa, waren samen goed voor 56 procent van de gemeten gevallen waarin alarm werd doorgegeven. Volgens de onderzoekers zijn ze dus niet zomaar luisteraars, maar belangrijke schakels in het netwerk.

Plotselinge stilte

Uit het onderzoek blijkt ook dat het hele geluidslandschap kan veranderen. Tijdens de proeven hoorden de onderzoekers in totaal 138 soorten. Na een alarmroep vielen veel van die soorten even stil. Dat zwijgen kan volgens de onderzoekers ook een vorm van informatieoverdracht zijn: als veel dieren plots stoppen met zingen of roepen kan dat voor andere dieren een teken zijn dat er gevaar is.

“De eerste noot van een alarmroep is vaak heel belangrijk,” zegt hoofdauteur Ettore Camerlenghi van Deakin University. “Als je moet ontsnappen aan een roofdier, kun je niet blijven wachten. Je moet bewegen. Een milliseconde kan je leven redden.”

De ontdekking laat zien dat dieren soms in een gemeenschap leven waarin informatie snel rondgaat. Een vogel hoeft een roofdier niet zelf te zien om toch gewaarschuwd te zijn. Luisteren naar de buren kan genoeg zijn. “Dat is het mooie van geluid: het is openbare informatie,” zegt Camerlenghi. “Zodra het er is, is het beschikbaar voor iedereen die het kan horen. Dat is extra belangrijk in een dicht bos zoals het regenwoud.”

Wood Wide Web

De onderzoekers noemen dit netwerk een soort ‘akoestische snelweg’. Het lijkt op het bekende idee van een ‘wood wide web’, waarbij planten via wortels en schimmels informatie en stoffen uitwisselen. Echter bestaat dit netwerk uit stemmen, alarmroepen en plotselinge stilte.

Het onderzoek is relevant omdat het laat zien hoe sterk dieren van elkaar afhankelijk kunnen zijn. Verdwijnen kleine boomkroonvogels uit een bos, dan kan dat mogelijk ook gevolgen hebben voor de manier waarop andere dieren gevaar opmerken. De onderzoekers weten nog niet precies welke informatie in alle alarmroepen zit. Mogelijk vertellen ze iets over de plek van een roofdier of over de ernst van het gevaar. Toekomstig onderzoek met geluidsapparatuur kan helpen om zulke waarschuwingen beter in kaart te brengen.

We schreven vaker over dit onderwerp, lees bijvoorbeeld ook Deze piepkleine vogels krijgen dagelijks meer alcohol binnen dan je denkt en Waarom krijgt de pluimveesector de schuld van vogelgriep? . Of lees dit artikel: Nieuw vogelzwerm-model moet AI beter laten samenvatten .

Uitgelezen? Luister ook eens naar de Scientias Podcast: