Is de mysterieuze figuur die niet kan communiceren vanwege een stoornis Chris de Canadees? Of de boeddhistische Lucky? Of eigenlijk toch Lee?

2 uren geleden 1

Goh, Chris, die had hij al een tijd niet gezien. Walter Mierop (69), marktkoopman op het Waterlooplein, had het nog eens tegen een collega gezegd. Chris de Canadees. Zo staat-ie ook in z’n telefoon. Maar dat nummer is buiten gebruik en twee jaar geleden stonden voor z’n inboedelkraam ineens twee rechercheurs. Of-ie nog wat wist over een man gevonden op straat, op 10 mei 2023 in Amsterdam-West, van wie de identiteit niet kon worden vastgesteld en die, getroffen door een herseninfarct, niet meer kon communiceren.

Mierop kreeg een brief in handen gedrukt met het signalement. Een „verzorgde blanke man”, tussen de zestig en zeventig jaar oud, 1,78 meter lang, grijze volle baard, ‘eigen’ tanden, volle buik. Hij was gevonden met „een grote donkerblauwe shoppertas met voedsel, een portemonnee met 40 euro en een boeddhistisch boek”. Volgens de brief zou hij ruim dertig jaar in Nederland wonen en de naam Chad Donald of Chad MacDonald gebruiken. Er stond ook een foto bij, waar Mierop twee keer naar keek en toen wist: „Dat was Chris.”

Meubels stuurde hij naar Roemenië, daar had hij een vriendin met een hotel

Deze week werd het signalement landelijk verspreid. De identiteit van deze anonieme persoon – in politiejargon een John Doe genoemd, of indien een vrouw Jane Doe – kon na drie jaar politieonderzoek niet worden vastgesteld. De man verblijft momenteel in een verzorgingscentrum in Amsterdam Zuidoost. Na de nodige zorg in het ziekenhuis, drie jaar geleden, constateerden artsen dat de man afasie heeft overgehouden aan het infarct, een aandoening waardoor communiceren volgens de politie soms amper mogelijk is. „Het lukt hem niet informatie over z’n identiteit of adres te geven.”

Wat de zoektocht verder ingewikkeld maakt: de man is geen verdachte, waardoor je niet zomaar vingerafdrukken of dna mag afnemen. Toestemming kan hij niet geven. En ook in de databanken voor vermisten past hij niet helemaal, noch in de lijst met alle 132 ongeïdentificeerde personen van wie de politie de naam poogt te achterhalen. Van hen waren 131 al bij vondst overleden. De ander, een mogelijk Nigeriaanse man, had zich in 2008 gemeld bij een ziekenhuis in Amsterdam en heeft tot hij overleed zonder identiteit in een Hillegoms verzorgingshuis gewoond.

Ruud en Nel

In de zoektocht naar de identiteit van Chris de Canadees droeg de Amsterdamse politie de zaak over aan ex-rechercheurs Ruud en Nel, vrijwilligers van het Cold Case Team. Die kwamen erachter dat de man lid was van een boeddhistische gemeenschap in Amsterdam-Oost. Daar kenden ze Chris onder de bijnaam „Lucky”. De man sprak Engels met een accent dat aan de Verenigde Staten of Canada doet denken en hij gebruikte tot op de dag van vandaag woorden als „nonsense” en „definitely”. „Veel meer communicatie dan dat”, zegt de politie, is niet mogelijk vanwege de afasie.

Afasie is een taalstoornis die kan ontstaan door niet-aangeboren hersenletsel – zoals een infarct – en schade in het taalcentrum, „meestal de linkerhersenhelft”, zegt Michelle van Steijn, woordvoerder van AfasieNet. De stoornis, waaraan 30.000 mensen in Nederland lijden, kan zich bij iedereen anders uiten. Van Steijn, ook logopedist bij Erasmus MC en het afasiecentrum, kent patiënten die al na een paar dagen beginnen te herstellen. „Die maken door intensieve revalidatie flinke stappen en herstellen bijna volledig.” Anderen komen ook nog na maanden niet op woorden, of hebben tekst of pictogrammen nodig om zich uit te drukken.

Van Steijn ziet ook patiënten die nooit meer kunnen communiceren. „Soms begrijpen ze nog wel een concreet woord, zoals ‘auto’; een hoogfrequent en voorstelbaar woord.” Woorden „nonsense” en „definitely”, zoals Chris de Canadees die gebruikt, zijn al veel abstracter en het is maar de vraag of de onbekende man daar werkelijk iets mee bedoelt. „Spreken is een complex proces en soms zie je dat, naast afasie, de cognitie ook is aangedaan en dat processen zoals redeneren of het probleemoplossend vermogen zijn verstoord.”

Meubels, serviesgoed, zonnebrillen

Op het Waterlooplein, vertellen meerdere marktkooplui, was Chris de Canadees – eerst nog Lee genoemd – een graag geziene klant. Jarenlang kwam hij soms dagelijks langs met z’n karretje met een grote weekendtas die hij dikwijls tot de nok toe vulde. Met meubels, serviesgoed, zonnebrillen. Hij rekende zonder probleem cash af en had een chauffeur met een busje die hielp met vervoer.

„Meubels stuurde hij naar Roemenië, daar had hij een vriendin met een hotel”, zegt Walter Mierop, achteroverleunend op zijn fauteuil achter in de zaak. „Hij had een loods in Aalsmeer en ik heb ook nog weleens wat dollars, omgerekend 1.500 euro, voor hem op Bangkok Airport aan z’n ex gegeven. Maar eh, het was ook wel een geheimschrijver, hè.”

Soms droeg Chris de Canadees een bril, dan weer had hij een staart, of een knotje – geregeld was hij een paar maanden van de radar

Wat de man precies met de spullen deed, weet Mierop niet. Hij vermoedt handel, of anders liefdadigheid. „Hij was altijd ook wel bezig met het geloof. Liet ook foto’s zien van een klooster in Nepal.”

Chris de Canadees was geïnteresseerd in de ander, maar gaf over zichzelf niet zoveel prijs. Soms droeg hij een bril, dan weer had hij een staart, of een knotje, geregeld was hij een paar maanden van de radar. „Maar hij heeft zó veel mensen gekend”, zegt Mierop. „Daarom verbaast het me zo dat nog altijd niemand weet wie hij werkelijk is.”