‘Je hoeft niet te weten wie Andrew Tate is om met je leerlingen een goed gesprek te voeren’

Sjoukje Mos, beleidsadviseur bij School & Veiligheid, geeft al jaren workshops aan leerkrachten over hoe om te gaan met onderwerpen die spanningen en polarisatie in de klas opwekken. De laatste jaren noemden leerkrachten daarbij steeds vaker de naam van Andrew Tate, de Brits-Amerikaanse kickbokser die in filmpjes op sociale media fulmineert tegen de ‘feminisering’ van de maatschappij. Hij moedigt jongens aan flink te sporten, rijk te worden en zich beter te voelen dan vrouwen. Tate is de bekendste figuur in wat de manosfeer wordt genoemd. Leerkrachten lieten Mos weten dat ze het lastig vinden om weerwoord te geven aan jongens die kleinerende uitspraken doen over vrouwen, of die andere jongens onder druk zetten om zich macho te gedragen.

Dat, en verontrustend onderzoek uit het Verenigd Koninkrijk en Australië, was de aanleiding voor School & Veiligheid om een enquête te organiseren onder docenten van de middelbare school, het mbo én leerkrachten van groep 7 en 8 in het basisonderwijs. Want ook daar blijkt al ongeveer een derde van de leerkrachten het idee te hebben dat verbale agressie onder hun leerlingen „in redelijke tot sterke mate” wordt beïnvloed door online berichten en filmpjes over mannelijkheid en relaties. Uiteindelijk zijn de antwoorden van 487 leerkrachten gebruikt om de reikwijdte van het fenomeen te onderzoeken.

Lees ook

Cursus ‘manosphere’ leert Britse docenten om te gaan met de vrouwenhatende jongeman

Is de invloed van de manosfeer op spanningen in de klas zorgwekkender dan van andere polariserende onderwerpen?

Mos: „Ik vind het lastig om daar een antwoord op te geven. Iets meer dan de helft van de ondervraagde onderwijzers zegt: ja, in de afgelopen vier jaar is de invloed van de manosfeer in mijn klas toegenomen. In die zin was dit onderwerp urgent. Daar komt bij, dit onderwerp heeft een sterke invloed op de identiteitsvorming op school. En dat is heel belangrijk voor de leerlingen, dat gaat over hun wezen.

„Sociale media kwamen pas op toen ik een jaar of dertien was, met Hyves en zo, heel onschuldig nog. Daar kwam dat soort geluiden echt niet naar voren. Voor zover sociale media een rol speelden in de klas, was het eigenlijk een versterking van al bestaand gedrag, soms ook pestgedrag, roddelen of uitsluiting. De manosfeer, begonnen aan de randen van het internet, maar inmiddels opgeschoven naar de mainstream, brengt nu een echte gedragsverandering teweeg. Jongens gaan onder invloed van internetinfluencers als Andrew Tate anders denken over de relaties tussen jongens en meiden en over lhbti+-leerlingen.”

Vraagt dit soort opvattingen een wezenlijk andere aanpak dan andere heikele onderwerpen?

„Nee, wat het onderwerp is dat spanning geeft, maakt niet uit voor de aanpak ervan. Een leerkracht moet steeds hetzelfde doen. In eerste instantie het ongewenste gedrag, dat uitsluit, discrimineert, haat zaait, begrenzen. En dan erover praten. Aan de leerling vragen: waar komt dit idee vandaan? Waar maak je je zorgen over? Die vragen moet de leerkracht stellen vanuit oprechte nieuwsgierigheid, daardoor blijf je in verbinding met je leerlingen.”

Ruim de helft van de ondervraagde leerkrachten heeft behoefte aan hulp bij dit onderwerp.

„Ze worstelen met hun reactie, omdat ze niet precies weten wat die leerlingen online voor opvattingen horen en zien. Ze weten wel zo’n beetje wie Andrew Tate is, maar kennen veelal het taalgebruik uit de manosfeer niet en kunnen hun leerlingen dus niet volgen. Wij gaan ervan uit: het is niet nodig om precies te weten hoe het zit om met je leerlingen een goed en open gesprek te voeren over, bijvoorbeeld, wat is gelijkwaardigheid?

„Ze vinden het vooral lastig te reageren op ongewenste uitspraken van jongens als die ironisch zijn. Als een jongen zegt: ‘Het was maar een grapje’. Wij zeggen tegen leerkrachten: ook als zo’n opmerking als een grapje wordt gebracht, begrens het wel. Zeg bijvoorbeeld tegen zo’n jongen: je brengt dit nu wel als een grapje maar het kan anderen een onveilig gevoel geven, en dat is niet oké.”

Nu dragen influencers in de manosfeer ook opvattingen uit waar je op zichzelf niet tegen hoeft te zijn: discipline, gezond eten, ambitie tonen. Hoe houd je dat uit elkaar?

„Leraren horen jongens in de klas veel praten over fitness. Over snel veel geld verdienen. Dat zich willen disciplineren met fitness is geen probleem. Maar het is een compleet pakket. Die influencers zijn niet alleen sportcoach, ze laten ook filmpjes zien over hoe ze denken dat vrouwen in elkaar zitten, hoe vrouwen behandeld zouden willen worden. En daar zit het venijn. Het is belangrijk omdat we zien dat het een negatieve invloed heeft op de sociale veiligheid op school. En veiligheid, dat is dé voorwaarde om te kunnen leren.

„Niet alleen meiden of lhbti+-leerlingen voelen zich hierdoor onveiliger. Ook sommige vrouwelijke onderwijzers voelen dat jongens hun autoriteit in twijfel trekken omdat ze vrouw zijn, en ook de overige jongens in de klas hebben hier echt last van. Ik vind dat een van de hoopvolle dingen in het onderzoek, dat je ziet dat jongens hun medeleerlingen tegenspreken als ze meiden kleineren. En het zou toch verdrietig zijn als jongens straks denken dat ze altijd gespierd moeten zijn, rijk moeten zijn en vrouwen onder de duim moeten houden om zichzelf een echte man te noemen.”

Lees ook

Wanneer is een man een ‘echte man’? De kunstwereld zoekt naar nieuwe manbeelden