Jupiter schittert als nooit tevoren: vannacht in oppositie!

De reuzenplaneet Jupiter staat vannacht lijnrecht tegenover de zon. Dit maakt hem de hele nacht zichtbaar als een opvallend heldere ‘ster’. Pak je verrekijker, het is het perfecte moment om de planeet en zijn manen te bewonderen.

Jupiter, de koning van de planeten, gunt ons dit weekend een spectaculaire show. In de nacht van vrijdag 9 op zaterdag 10 januari 2026 bereikt de gasreus zijn oppositie. Dit betekent dat de aarde precies tussen Jupiter en de zon door schuift, waardoor Jupiter de hele nacht zichtbaar is en op zijn allerhelderst schittert.

Perfecte omstandigheden voor waarnemers

De exacte oppositie vindt plaats op zaterdag 10 januari om 09:42 uur (Nederlandse tijd). Het moment van de dichtste nadering tot de aarde, op ongeveer 633 miljoen kilometer, was al vanochtend om 09:09 uur, en bedroeg toen nog maar 4,232 AE (1 AE is de afstand aarde-zon). Deze combinatie zorgt ervoor dat Jupiter met een magnitude van -2,7 het drie na helderste object aan de nachtelijke hemel is – alleen de zon, maan en Venus zijn feller. De planeet staat deze dagen hoog aan de hemel, in het sterrenbeeld Tweelingen, en bereikt rond 00:49 uur zijn maximale hoogte boven onze horizon vanuit Nederland of België met ruim 60 graden. Dit hoge punt maakt de atmosferische storing minimaal en biedt daarmee uitstekende waarneemomstandigheden, mits het qua bewolking mee mag zitten waar je je bevindt.

De locatie van Jupiter gedurende de maand januari, in het sterrenbeeld Tweelingen (Gem) te vinden. Gedurende januari vertoont deze vanaf Aarde een ‘oppositielus’ tegen de achtergrondsterren. Wil je vannacht Jupiter observeren (mits de bewolking dit toestaat), dan kijk je het best vannacht om 00:49 uur vanuit Nederland en België pal naar het zuiden op 60,1 graden boven de horizon, de hoogste en meest ideale stand die de planeet zal bereiken, om deze effectief op zijn helderst te spotten. Afbeelding/hemelkaart: hemel.waarnemen.com

Wat zie je met welk instrument?

Met het blote oog is Jupiter niet te missen: hij oogt als een opvallende, niet-twinkelende, heldere ‘ster’ in het oosten na zonsondergang. Een simpele verrekijker op een statief onthult al meer: de vier grote Galileïsche manen Io, Europa, Ganymedes en Callisto – zijn als kleine lichtpuntjes naast de planeet te zien.

Jupiter en vier van zijn grootste manen, gefotografeerd met behulp van een ‘simpele’ (25cm.) telescoop. Zoals de planeet en zijn vier grootste manen Io, Europa, Ganymedes en Callisto hier tonen, zou onder de huidige gunstige omstandigheden (astronomische, niet meteorologische) als zodanig moeten tonen met slechts een verrekijker op statief. Foto: Jan Sandberg via WikiCommons

Een blik door de telescoop

Wie de beschikking heeft over een telescoop, kan pas echt gaan genieten. Dan worden de karakteristieke wolkenbanden van de planeet ook nog eens zichtbaar. Onder goede omstandigheden is zelfs de iconische Grote Rode Vlek te spotten, een eeuwenoude mega-storm. Ook dynamische gebeurtenissen, zoals de schaduwen van de manen die over de wolkentoppen trekken, kunnen worden waargenomen tijdens deze gunstige oppositie.

Een ‘mislukte ster’ schittert door reflectie

Jupiter wordt wel eens een ‘mislukte ster’ genoemd. Hij bevat meer massa dan alle andere planeten in ons zonnestelsel tezamen, maar is nog lang niet zwaar genoeg om de kernfusie te starten die een echte ster laat stralen. Daarom schittert hij nu niet met zelf geproduceerd zichtbaar licht, maar weerkaatst de planeet het licht van de Zon naar ons toe. Toch is het tijdens zo’n oppositie verleidelijk om je voor te stellen hoe de nachthemel eruit zou zien als de reus wél een tweede mini-zon was geweest…

Jupiter, met zijn kenmerkende Grote Rode Vlek, schittert op deze prachtige foto gemaakt met de Hubble ruimtetelescoop, hier uit archiefmateriaal van september 2021. Foto: NASA, ESA, Amy Simon (NASA-GSFC), Michael Wong (UC Berkeley)

Opposities van Jupiter vinden gemiddeld elke 399 dagen plaats. De eerstvolgende planeet opposities om in de gaten te houden zullen als volgt plaatsvinden:

• 26 September 2026 (Neptunus)
• 4 Oktober 2026 (Saturnus)
• 25 November 2026 (Uranus)
• 11 Februari 2027 (Jupiter)
• 19 Februari 2027 (Mars)

Een schematische afbeelding van de standen van een planeet. Wanneer Jupiter morgenochtend om 09:42 uur in oppositie staat, tref je de planeet helemaal onderaan dit schema; de aarde staat dan exact tussen de Zon en Jupiter in. Het moment waarop de afstand tussen Jupiter en Aarde het minst groot was gedurende deze passage was iets eerder al, vanochtend om 9:09 uur, met een afstand – onderling – van slechts 4,232 AE. Deze kleine afwijking in timing ontstaat doordat zowel onze planeet als de gasreus Jupiter niet perfecte circulaire banen om de Zon afleggen. Afbeelding: Wmheric via Wikicommons/CCS3.0

Het komende weekend biedt dus een uitgelezen kans om zelf deze indrukwekkende wereld te aanschouwen. De omstandigheden zijn astronomisch bezien optimaal daartoe, een onbewolkte nachthemel helaas niet overal optimaal, desondanks is dit het weekend waarin de grootste planeet van ons zonnestelsel zijn majesteitelijke aanwezigheid duidelijk aan ons laat blijken. De volgende oppositie van Jupiter zal plaatsvinden in